MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
415
DINSHUNOSLIK VA HALQORO MUNOSABATLAR
X.U.Samatov
Ilmiy rahbar.
Turdimurodov Behruz
Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti
Samarqand filiali Kompyuter injiniringi fakulteti KI24-03 guruhi talabasi.
Telefon raqam: Elektron pochta manzili;
Anotatsiya: Mazkur ilmiy ishda dinshunoslik fanining mazmun-mohiyati
va uning xalqaro munosabatlar tizimidagi o‘rni yoritilgan. Dinning ijtimoiy hayotdagi
roli, turli dinlarning xalqaro siyosiy jarayonlarga ta’siri hamda konfessiyalararo
munosabatlar, diniy erkinlik va tolerantlik kabi masalalar tahlil qilinadi. Xususan, din
va siyosat o‘rtasidagi murakkab munosabatlar, diniy ekstremizm va radikalizm
tahdidlariga qarshi xalqaro hamkorlik masalalari muhim yo‘nalish sifatida ko‘rib
chiqilgan. Dinlararo muloqot va madaniy hamkorlik orqali tinchlikni ta’minlashda
dinshunoslik yondashuvlarining ahamiyati alohida o‘rganilgan. Tadqiqotda tarixiy
manbalar, zamonaviy xalqaro tajribalar va tahliliy metodlardan foydalanilgan bo‘lib,
uning xulosalari global tinchlik va barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan amaliy
tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar: Dinshunoslik, xalqaro munosabatlar, din va siyosat, diniy
tolerantlik, ekstremizm, dinlararo muloqot, madaniyatlararo aloqalar, tinchlik, global
xavfsizlik, diniy erkinlik, radikalizm, konfessiyalararo munosabatlar, xalqaro
hamkorlik..
Аннотация: В данной научной работе раскрывается сущность
религиоведения и его роль в системе международных отношений.
Анализируется социальная функция религии, влияние различных конфессий на
международные политические процессы, а также межконфессиональные
отношения, религиозная свобода и толерантность. Особое внимание уделено
сложным взаимодействиям между религией и политикой, вопросам
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
416
религиозного экстремизма и радикализма, а также международному
сотрудничеству в борьбе с этими угрозами. Рассматривается значение
религиоведческого подхода для обеспечения мира через межрелигиозный диалог
и культурное взаимодействие. В исследовании используются исторические
источники, современные международные практики и аналитические методы, а
полученные выводы содержат практические рекомендации, направленные на
обеспечение глобального мира и стабильности..
Ключевые слова: религиоведение, международные отношения,
религия и политика, межконфессиональный диалог, религиозная свобода,
толерантность, экстремизм, радикализм, международное сотрудничество,
глобальная стабильность.
Abstract: This scientific work explores the essence of religious studies and its
role within the system of international relations. It analyzes the role of religion in
social life, the influence of various religions on international political processes, as
well as issues such as interfaith relations, religious freedom, and tolerance. In
particular, it examines the complex relationship between religion and politics, and
highlights the importance of international cooperation in countering threats of
religious extremism and radicalism. The study also focuses on the significance of
religious studies approaches in ensuring peace through interreligious dialogue and
cultural cooperation. The research draws on historical sources, contemporary
international
experiences,
and
analytical
methods,
offering
practical
recommendations aimed at promoting global peace and stability.
Keywords Religious studies, international relations, religion and politics,
religious extremism, radicalism, interfaith dialogue, religious freedom, tolerance,
global peace, cultural cooperation, international security..
Insoniyat tarixi davomida din har doim ijtimoiy hayotning ajralmas qismi
bo‘lib kelgan. U nafaqat shaxsiy e’tiqod va axloqiy me’yorlarning shakllanishida, balki
jamiyatlararo aloqalar, siyosiy qarorlar va hatto urush hamda tinchlik masalalarida
muhim rol o‘ynagan. Xususan, globallashuv jarayonining jadallashuvi, axborot
texnologiyalarining rivojlanishi, hamda xalqlar o‘rtasidagi aloqalarning kuchayishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
417
dinshunoslik va xalqaro munosabatlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni chuqurroq
o‘rganishni taqozo etmoqda. Aynan mana shunday murakkab va ko‘p qirrali
masalalarni tahlil qilish, zamonaviy dunyoda diniy omilning siyosiy va diplomatik
jarayonlardagi o‘rnini aniqlash bu mavzuning dolzarbligini belgilaydi.Bugungi kunda
din nafaqat shaxsiy e’tiqod masalasi, balki xalqaro munosabatlarning ajralmas omiliga
aylangan. Diniy mafkuralarning global miqyosdagi ta’siri, konfessiyalararo
munosabatlar, diniy ekstremizm, diniy diplomatiya kabi tushunchalar xalqaro
siyosatda tobora muhim o‘rin egallab bormoqda. Ko‘plab davlatlar tashqi siyosat
yuritishda diniy omillardan foydalangan yoki diniy tashkilotlar orqali ta’sir doirasini
kengaytirishga harakat qilgan. Shu bilan birga, diniy omillarning noto‘g‘ri talqin
qilinishi, ulardan siyosiy manipulyatsiya maqsadlarida foydalanilishi turli mojarolarni
keltirib chiqargani ham tarixdan ayon.Dinshunoslik fanining asosiy vazifalaridan biri
– diniy e’tiqod va amaliyotlarning mohiyatini, ularning inson va jamiyat hayotiga
ta’sirini ilmiy jihatdan tahlil qilishdir. Xalqaro munosabatlar esa davlatlar, millatlar va
boshqa xalqaro sub’yektlar o‘rtasidagi siyosiy, iqtisodiy, madaniy aloqalarni
o‘rganadi. Ushbu ikki yo‘nalish bir-biri bilan chambarchas bog‘langan bo‘lib, ular
o‘rtasidagi integratsiyalashuv zamonaviy geosiyosiy muammolarni tahlil etishda
alohida ahamiyat kasb etadi.So‘nggi yillarda musulmon davlatlari o‘rtasidagi diniy
birdamlik, Vatikanning xalqaro diplomatiyadagi roli, Isroil va musulmon mamlakatlari
o‘rtasidagi ziddiyatlarda diniy omilning ta’siri kabi holatlar diniy faktorlarning xalqaro
siyosatga bevosita ta’sirini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, dunyoning turli mintaqalarida
yuzaga kelgan diniy ziddiyatlar – masalan, Yaqin Sharqdagi sunniy-shiiy nizolari yoki
Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi diniy zaminli kelishmovchiliklar xalqaro
xavfsizlikka ham tahdid solayotganini inkor etib bo‘lmaydi.
Biroq diniy omillar har doim ham mojaro yoki qarama-qarshilik manbai
sifatida emas, balki tinchlik, muloqot va hamkorlik vositasi sifatida ham namoyon
bo‘lmoqda. Masalan, turli diniy konfessiyalar vakillarining muloqoti, dinlararo
sammitlar, diniy tolerantlik g‘oyalarining keng targ‘ib etilishi global tinchlikka hissa
qo‘shmoqda. Shunday sharoitda dinshunoslik yondashuvlarining xalqaro
munosabatlar doirasida qo‘llanilishi xalqaro tinchlik va barqarorlikni ta’minlashda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
418
muhim vositaga aylanishi mumkin.Mazkur maqolaning maqsadi – dinshunoslik va
xalqaro munosabatlar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni tahlil qilish, dinning xalqaro
siyosatdagi o‘rnini aniqlash, hamda diniy omillarning ijobiy va salbiy jihatlarini
ko‘rsatishdan iborat. Maqolada, shuningdek, diniy mafkura va diplomatiya, dinlararo
muloqot va diniy ekstremizm muammolari hamda xalqaro tashkilotlar faoliyatidagi
diniy aspektlarga ham alohida e’tibor qaratiladi.Tadqiqotning dolzarbligi shundaki,
bugungi geopolitik muhitda har qanday ijtimoiy-siyosiy hodisani diniy kontekstda ham
baholash zarurati ortib bormoqda. Aks holda, yuzaki tahlillar natijasida diniy
sabablardan kelib chiqqan ziddiyatlar chuqurlashishi, xalqaro hamkorlikning izdan
chiqishi ehtimoli ortadi. Shu bois, mazkur mavzuni ilmiy asosda, tahliliy va kompleks
yondashuvlar orqali o‘rganish har qachongidan ko‘ra muhimroqdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Аслиддинов Ш. “Диншунослик”. – Тошкент: Ўзбекистон миллий
энциклопедияси, 2020.
2.
Karimov I.A. “Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch”. – T.: Ma’naviyat, 2008.
3.
Saidov A.X. “Xalqaro munosabatlar nazariyasi va amaliyoti”. – T.: Universitet,
2019.
4.
Huntington S. “The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order”.
– New York: Simon & Schuster, 1996.
5.
Esack F. “Islam and Politics”. – London: Oneworld Publications, 2018.
6.
Bulaeva A.V. “Religiya i mezhdunarodnye otnosheniya”. – Moskva: Aspekt
Press, 2016.
7.
Nye J.S. “Soft Power: The Means to Success in World Politics”. – New York:
Public Affairs, 2004.
8.
Qurbonov B. “Dinlararo bag‘rikenglik va zamonaviy jamiyat”. – T.: Ma’naviyat,
2021.
9.
“Religion and International Relations: A Primer for Research”. – The Pew
Research Center, Washington, 2010.
10.
Abdurahmonova M. “Zamonaviy dunyoda dinning ijtimoiy funksiyalari”. //
Ijtimoiy fanlar. – 2022, №2.
