MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
267
YASHIL IQTISODIYOT VA IQLIM O’ZGARISHI: IQLIM
O’ZGARISHIGA QARSHI KURASHISHDAGI YANGI YONDASHUVLAR
Mamatkulov Nurbek Kamiljon o’g’li
Jamoat xavfsizligi universiteti 4-bosqich kursanti
Annotatsiya: Ushbu maqola yashil iqtisodiyotning iqlim o‘zgarishi bilan
bog‘liq muammolarga qanday yondashayotganini, yangi yondashuvlarni va
innovatsion yechimlarni ko‘rib chiqadi. Maqolada iqlim o‘zgarishiga qarshi
kurashishda yashil iqtisodiyotning roli va uning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy jihatlari
tahlil qilinadi. Iqlim o‘zgarishining global miqyosda qanday xavf-xatarlar keltirishi va
bu jarayonni to‘xtatish uchun dunyo davlatlari tomonidan amalga oshirilayotgan
tashabbuslar haqida so‘z yuritiladi.
Kalit so'zlar: Yashil iqtisodiyot, iqlim o‘zgarishi, barqaror rivojlanish, qayta
tiklanadigan energiya, ekologik innovatsiyalar, global tashabbuslar, energiya
samaradorligi, iqlim harakatlari, ekologik barqarorlik, yashil texnologiyalar.
Annotation: This article explores how the green economy addresses climate
change-related challenges, focusing on new approaches and innovative solutions. The
paper examines the role of green economy in combating climate change and its
economic, ecological, and social aspects. The risks of climate change on a global scale
and the initiatives undertaken by world nations to mitigate these risks are discussed.
Keywords: Green economy, climate change, sustainable development,
renewable energy, ecological innovations, global initiatives, energy efficiency, climate
actions, ecological sustainability, green technologies.
Аннотация: Эта статья исследует, как зеленая экономика справляется
с проблемами, связанными с изменением климата, с акцентом на новые подходы
и инновационные решения. В статье рассматривается роль зеленой экономики
в борьбе с изменением климата, а также ее экономические, экологические и
социальные аспекты. Обсуждаются глобальные риски изменения климата и
инициативы, предпринимаемые мировыми государствами для их снижения.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
268
Ключевые слова: Зеленая экономика, изменение климата, устойчивое
развитие, возобновляемая энергия, экологические инновации, глобальные
инициативы, энергетическая эффективность, климатические действия,
экологическая устойчивость, зеленые технологии.
Iqlim o‘zgarishi bugungi kunning eng dolzarb masalalaridan biri bo‘lib, uning
kutilmagan ta’sirlari butun dunyo miqyosida ko‘plab ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy
muammolarni yuzaga keltirmoqda. Bu jarayon, asosan, insoniyatning tabiiy resurslarni
boshqarishdagi noto‘g‘ri yondashuvlari, industrializatsiya va atrof-muhitga zararli
chiqindilarni ko‘paytirishi natijasida yuzaga kelgan. Yashil iqtisodiyot deganda,
ekologik toza texnologiyalarni rivojlantirish, energiya samaradorligini oshirish,
resurslarni barqaror ishlatish va chiqindilarni kamaytirishga qaratilgan iqtisodiy
yondashuv tushuniladi. Yashil iqtisodiyotning eng katta maqsadi, iqtisodiy o‘sish va
ekologik barqarorlikni birlashtirish orqali iqlim o‘zgarishiga qarshi samarali
kurashishdir.
Iqlim o‘zgarishi hozirgi kunda dunyo uchun eng jiddiy muammolardan biriga
aylangan. Atmosferaga chiqarilgan issiqxona gazlari, xususan karbonat angidrid
(CO2), iqlimni yomonlashtiruvchi va global haroratning ortishiga sabab bo‘lgan asosiy
omillardir. Ushbu o‘zgarishlar, ekologik barqarorlikni tahdid ostiga qo‘yib, ekologik
ofatlarning paydo bo‘lishiga, qurg‘oqchiliklar va toshqinlarga olib kelmoqda. Yashil
iqtisodiyot bu jarayonni bartaraf etish uchun samarali vosita sifatida qaralmoqda. U
iqtisodiy o‘sishni ta'minlash bilan birga atrof-muhitga zarar yetkazmasdan
rivojlanishni ko‘zlaydi.
Yashil iqtisodiyotning maqsadi ekologik barqarorlikni ta'minlash, resurslarni
tejash va iqlim o‘zgarishining salbiy ta’sirlarini kamaytirishdir. Bu iqtisodiy tizimda
qayta tiklanadigan energiya manbalariga, energiya samaradorligini oshirishga va
chiqindilarni kamaytirishga katta e'tibor beriladi. Yashil iqtisodiyotga o‘tish esa
o‘zgaruvchan iqlim sharoitlarida barqaror rivojlanishni ta'minlashga yordam beradi.
Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda yashil iqtisodiyotning o‘rni juda katta.
Birinchi navbatda, qayta tiklanadigan energiya manbalarining rivojlanishi muhim
ahamiyatga ega. Quyosh, shamol, geotermal va gidroenergiya kabi energiya manbalari,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
269
tabiiy resurslardan foydalanib, karbonat angidridni chiqarishni kamaytiradi va atrof-
muhitni ifloslantirmaydi. Misol uchun, quyosh energiyasi 2019 yilda global ishlab
chiqarishning 3 foizini tashkil etdi, bu esa qayta tiklanadigan energiyaning global
energiya iste'molidagi ulushining oshishini ko‘rsatadi. Shamol energiyasi esa 2020
yilga kelib 743 gigavattga yetgan bo‘lib, uni dunyo bo‘ylab ko‘plab davlatlar tezda
rivojlantirgan. Bu texnologiyalar orqali iqlimga zararli gazlarni kamaytirish va iqlim
o‘zgarishiga qarshi kurashishda katta qadamlar qo‘yilmoqda.
Shuningdek, energiya samaradorligini oshirish ham muhim o‘rin tutadi.
Ko‘plab sanoat tarmoqlari, transport sektori va uy-joylarda energiya samaradorligini
oshirishga qaratilgan yangi texnologiyalar joriy etilmoqda. Yashil qurilish
texnologiyalari, energiya tejovchi materiallar, LED yoritish tizimlari va izolyatsiya
usullari, nafaqat energiya sarfini kamaytirishga, balki chiqindilarni qisqartirishga ham
yordam beradi. Transportda, ayniqsa, elektr avtomobillari va elektr transport
tizimlarining rivojlanishi karbonat angidrid gazlarini kamaytirish uchun juda
muhimdir. Elektr transporti nafaqat energiya samaradorligini oshiradi, balki
shaharlarning havosini tozalashga ham yordam beradi.
Yashil iqtisodiyot o‘zgaruvchan iqlim sharoitlarida iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-
quvvatlashga qaratilgan. Biroq, uning rivojlanishi faqat texnologik yangiliklarga
asoslanmasdan, barqaror iqtisodiy siyosatni ham talab qiladi. Yashil investitsiyalarni
rag‘batlantirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va iqlimga zararli chiqindilarni
kamaytirishga yo‘naltirilgan soliq siyosatlari muhim ahamiyatga ega. Masalan, karbon
solig‘i va ekologik sertifikatlar, sanoat tarmoqlarini ekologik jihatdan toza ishlab
chiqarishga rag‘batlantiradi.
Iqlim o‘zgarishi global miqyosda muammoga aylanganligi sababli, uning
bartaraf etilishi uchun faqat bir davlatning yakkama-yakka harakatlari kifoya qilmaydi.
Buning uchun barcha mamlakatlar birlashib, o‘zaro hamkorlikni kuchaytirishi kerak.
Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda davlatlararo hamkorlik, faqat ekologik
muammolarni hal qilishni emas, balki iqtisodiy barqarorlikni saqlash va ijtimoiy
rivojlanishni ta'minlashni ham o‘z ichiga oladi. Global iqlim inqiroziga qarshi
kurashish uchun samarali va barqaror yechimlarni ishlab chiqish, iqtisodiy o‘sishning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
270
yangi yo‘llarini yaratish va ekologik jihatdan xavfsiz rivojlanish modellari joriy etish
zarur.
Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishdagi davlatlararo hamkorlikning asosiy
tizimi
BMT Iqlim O‘zgarishlari bo‘yicha Konferensiyasi
(COP) orqali amalga
oshiriladi. 2015 yilda Parijda imzolangan
Parij kelishuvi
iqlim o‘zgarishiga qarshi
global harakatda markaziy hujjatga aylangan. Bu kelishuvda rivojlangan mamlakatlar,
o‘z o‘ziga quyidagi maqsadlarni qo‘ygan: global haroratni sanoatdan oldingi darajaga
nisbatan 1,5°C darajagacha cheklash, iqtisodiy faoliyatni uglerod izini kamaytirish
orqali iqlim o‘zgarishining oldini olish va barqaror rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash.
Parij kelishuvining muhim jihatlaridan biri, iqlim o‘zgarishiga qarshi
kurashishda rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasida teng mas’uliyatni
ta’minlashdir. Rivojlanayotgan davlatlar ko‘pincha iqlim o‘zgarishidan ko‘proq zarar
ko‘rishadi, shuning uchun ular, o‘z faoliyatlarini ekologik toza qilish uchun moliyaviy
va texnologik yordamga muhtoj. Parij kelishuviga ko‘ra, rivojlangan davlatlar
rivojlanayotgan davlatlarga 2030 yilgacha yiliga 100 milliard dollar miqdorida iqlimga
oid moliyaviy yordam ko‘rsatishni ta’minlashga va’da berdilar. Bunday xalqaro
yordam iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish uchun texnologiyalarni joriy etishga,
yashil iqtisodiyotga o‘tishga va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta'minlashga yordam beradi.
Yashil iqtisodiyotga o‘tish va iqlimni muhofaza qilish uchun har bir davlat o‘z
ichki resurslarini va imkoniyatlarini qo‘llab-quvvatlash kerak. Ammo, rivojlanayotgan
davlatlar uchun ekologik barqarorlikka o‘tish juda qimmatga tushishi mumkin.
Shuning uchun xalqaro hamkorlikda moliyaviy yordam va investitsiyalar muhim
ahamiyatga ega. Xalqaro iqlim moliyaviy tizimlari, masalan,
Global Green Fund
(GGF),
Iqlim o‘zgarishi texnologiyalari bo‘yicha investitsiya loyihalari
va boshqa
tashkilotlar yordamida iqlimga oid loyihalarga katta mablag‘lar ajratiladi.
Bu moliyaviy resurslar iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda muhim
texnologiyalarni joriy etish, ekologik toza ishlab chiqarish texnologiyalarini
rivojlantirish va ekologik barqaror iqtisodiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlash uchun
ishlatiladi. Misol uchun, qayta tiklanadigan energiya manbalariga investitsiyalarni
ko‘paytirish orqali global iqlimni himoya qilishda yangi imkoniyatlar yaratish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
271
mumkin. Xalqaro hamkorlik va investitsiyalar iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda
iqtisodiy jihatdan eng samarali yechimlarni ishlab chiqishda yordam beradi.
Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda davlatlararo hamkorlikning yana bir
muhim jihati — yangi ekologik texnologiyalarni ishlab chiqish va ulardan
foydalanishdir. Rivojlanayotgan mamlakatlar o‘z iqtisodiyotini yashil iqtisodiyot
modeliga o‘zgartirish uchun ilg‘or texnologiyalarni joriy etishga muhtoj. Shu
maqsadda, ko‘plab xalqaro tashkilotlar, mamlakatlar va xususiy sektorlar, innovatsion
texnologiyalarni rivojlantirish va ularga investitsiya kiritish orqali iqlimga zararli
chiqindilarni kamaytirishga yordam berishi kerak.
Bundan tashqari, davlatlararo hamkorlik orqali yangi texnologiyalar va
innovatsiyalarni almashish iqtisodiy o‘sishning yangi manbalarini yaratadi. Misol
uchun, qayta tiklanadigan energiya manbalarini ishlab chiqarish va energiya
samaradorligini oshirish orqali, global iqtisodiy tizim ekologik toza yo‘nalishda
rivojlanadi. Elektr transporti va energiya tejovchi qurilish texnologiyalari kabi ixtirolar
nafaqat iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda, balki yangi ish o‘rinlarini yaratishda
ham yordam beradi.
Yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida ekologik jihatdan toza mahsulotlar va
xizmatlarga talab ortib bormoqda. Bu o‘z navbatida, ekologik toza mahsulotlar va
texnologiyalarni ishlab chiqadigan davlatlar uchun yangi iqtisodiy imkoniyatlar
yaratadi. Xalqaro savdo orqali bu mahsulotlar va texnologiyalar global bozorlar orqali
tarqaladi, shu bilan birga rivojlanayotgan mamlakatlar uchun yangi iqtisodiy o‘sish
manbalarini ta'minlaydi.
Savdo siyosati va ekosanoat siyosatlari orqali iqlim o‘zgarishiga qarshi
kurashish uchun ko‘plab davlatlar bir-biriga yordam beradi. Misol uchun, savdo
kelishuvlarida ekologik shartlar qo‘yish, ya'ni faqat ekologik toza mahsulotlar va
xizmatlarga ruxsat berish orqali, iqtisodiy o‘sish va iqlimni himoya qilish o‘rtasida
muvozanatni saqlash mumkin.
Iqlim o‘zgarishi asosan kambag‘al va zaif jamoalarga ko‘proq zarar yetkazadi.
Shuning uchun, iqlimga qarshi kurashishda iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash bilan
birga, ijtimoiy adolatni ham ta'minlash zarur. Davlatlararo hamkorlik ijtimoiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
272
barqarorlikni, ta'limni, sog‘liqni saqlashni va tenglikni ta'minlashda muhim rol
o‘ynaydi.
Xalqaro hamkorlik ijtimoiy tarmoqlarda yangi imkoniyatlar yaratadi, masalan,
iqlimga o‘zgartirishlar kiritishda ta'lim va malaka oshirish dasturlari orqali yangi ish
o‘rinlari yaratish. Bu, o‘z navbatida, rivojlanayotgan mamlakatlarning iqtisodiy
barqarorligini oshiradi va xalqaro miqyosda tenglikni ta'minlashga yordam beradi.
Iqlim o‘zgarishi global miqyosda ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy sohalarda
sezilarli ta'sirlarni keltirib chiqarmoqda. Iqlim o‘zgarishining iqtisodiyotga ta'siri keng
qamrovli bo‘lib, bu jarayon nafaqat tabiiy resurslarning kamayishi va qishloq xo‘jalik
mahsulotlarining ishlab chiqarishiga zarar yetkazadi, balki iqtisodiy inqirozlar va yangi
iqtisodiy modellarga o‘tish zaruratini keltirib chiqaradi. Bunday o‘zgarishlar bizneslar,
sanoat tarmoqlari, davlatlar va butun dunyo bo‘yicha iqtisodiy faoliyatni jiddiy
ravishda shakllantiradi.
Iqlim o‘zgarishi eng avvalo qishloq xo‘jaligiga katta ta'sir ko‘rsatadi.
Haroratning ko‘tarilishi, noqulay ob-havo sharoitlari, qurg‘oqchilik va kuchli
yomg‘irlar qishloq xo‘jalik mahsulotlari yetishtirishni qiyinlashtiradi. Masalan, 2019
yilda
Qishloq Xo‘jaligi va Oziq-ovqat Tashkiloti
(FAO) hisobotiga ko‘ra, iqlim
o‘zgarishi global qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining 10% ga kamayishiga sabab
bo‘lgan. Bunday holatlar, ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda qishloq xo‘jaligi
sektori iqtisodiyotning asosiy tarmog‘ini tashkil etadigan davlatlarda, aholining muhim
qismini qashshoqlikdan himoya qilishni murakkablashtiradi. Shuningdek, 2020 yilga
kelib qishloq xo‘jaligi, o‘rmonchilik va baliqchilik sohalaridagi iqlim o‘zgarishlari
tufayli yuzaga kelgan zararning qiymati yiliga
$29–$56 milliard
atrofida baholangan.
Yuqori haroratlar va yomon ob-havo sharoitlari, masalan, qurg‘oqchiliklar va
ko‘plab mintaqalarda kuchli yomg‘irlar, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ishlab
chiqarilishini to‘xtatib qo‘yishi mumkin. Misol uchun, 2011 yilda Afrika qit’asida
yuzaga kelgan qurg‘oqchiliklar natijasida qishloq xo‘jaligi sektorida
$12 milliard
ga
yaqin iqtisodiy zarar yuzaga kelgan. Aksariyat hududlarda qishloq xo‘jaligi va oziq-
ovqat ishlab chiqarishning kamayishi faqat oziq-ovqat yetishmovchiligini emas, balki
aholining ijtimoiy va iqtisodiy farovonligiga ham salbiy ta'sir ko‘rsatadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
273
Iqlim o‘zgarishlari sanoat va ishlab chiqarish sektoriga ham salbiy ta'sir
ko‘rsatadi. Tabiiy ofatlar va kuchli ob-havo o‘zgarishlari sanoat ishlab chiqarishni
to‘xtatishi, xom ashyo ta'minotini buzishi va mehnat resurslarini kamolotga keltirishi
mumkin. Iqlim o‘zgarishi natijasida mehnatning samaradorligi ham pasayadi. FAO va
BMTning Iqlim O‘zgarishlari bo‘yicha Tashkiloti
(UNFCCC) tomonidan olib
borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, 2030 yilga borib, iqlim o‘zgarishlari natijasida
ishlab chiqarishning kamayishi global yalpi ichki mahsulotning (YaIM) **1,5%**ga
kamayishiga olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, ba'zi sanoat tarmoqlari, masalan, qishloq xo‘jaligi texnikasi,
oziq-ovqat ishlab chiqarish va qurilish sohalari, energiya va suv manbalariga nisbatan
yuqori talabga ega. Bu sohalardagi iqlim o‘zgarishlari tufayli resurslar tanqisligi
yuzaga kelishi, ishlab chiqarishning sekinlashishiga olib kelishi mumkin.
Global
sanoat va ishlab chiqarish sektori
2020-yilda o‘rtacha
$12,6 trillion
iqtisodiy zarar
ko‘rgan va bu raqamlarning 2050 yilga kelib ikki barobarga oshishi kutilmoqda.
Suv tanqisligi, qurg‘oqchilik va kuchli yomg‘irlar natijasida davlatlar o‘rtasida
suv manbalariga nisbatan raqobat kuchayishi mumkin. Bu esa qishloq xo‘jaligi, sanoat
va ichimlik suvi ta'minotiga salbiy ta'sir qiladi. 2019-yilda
Dunyo Banki
tomonidan
o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, 2030 yilga kelib dunyo bo‘ylab 40% dan ortiq aholi suv
tanqisligidan aziyat chekishi mumkin. Bu esa iqtisodiyotni susaytiradi va qishloq
xo‘jaligi sektori, sanoat va turizmga katta zarar yetkazadi.
Suvning qisqarishi va tabiiy ofatlar infratuzilmaning buzilishiga ham olib
kelishi mumkin. Masalan, 2017-yilgi
To‘fon Harvey
AQShning Texas shtatidagi
infratuzilma va sanoatni 125 milliard dollarga yaqin zararga duchor qilgan. Bu kabi
tabiiy ofatlar tez-tez yuzaga keladigan bo‘lsa, infrastruktura va iqtisodiy barqarorlikni
ta'minlash uchun katta mablag‘larni sarflashga to‘g‘ri keladi.
Iqlim o‘zgarishining global iqtisodiyotga ta'siri ham sezilarli bo‘lib, buning
iqtisodiy oqibatlari murakkabdir. Global haroratning ko‘tarilishi va tabiiy ofatlar
natijasida yuzaga kelgan zararlarga qarshi kurashish uchun jahon iqtisodiyoti katta
mablag‘larni yo‘naltirishi kerak. BMTning iqlim o‘zgarishiga oid hisobotiga ko‘ra,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
274
iqlim o‘zgarishining oldini olish uchun 2020-yillarda iqlimga oid global investitsiyalar
yiliga
$1,6 trillion
ga yetishi kerak.
Iqlim o‘zgarishining ta'siri nafaqat iqtisodiy o‘sish va ishlab chiqarishning
pasayishiga, balki sog‘liqni saqlash tizimlariga ham salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Noqulay
ob-havo sharoitlari, yuqori haroratlar, kuchli yomg‘irlar va qurg‘oqchiliklar, jahon
bo‘yicha yangi kasalliklarning tarqalishiga olib kelishi mumkin. Masalan,
Dunyo
Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti
(WHO) hisobotiga ko‘ra, 2030 yilga kelib iqlim
o‘zgarishi tufayli jahon bo‘yicha sog‘liqni saqlash tizimiga keltirilgan iqtisodiy zarar
$2–$4 milliard
atrofida bo‘lishi kutilmoqda. Bu kasalliklarning davolash xarajatlari va
profilaktika tizimlariga qo‘shimcha xarajatlarni keltirib chiqaradi.
Iqlim o‘zgarishi bugungi kunda global miqyosda ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy
jihatdan eng dolzarb masalalardan biriga aylangan. Iqlim o‘zgarishining iqtisodiy
ta'siri o‘zgarmas ravishda ko‘plab sektorlarni, jumladan qishloq xo‘jaligi, sanoat,
infratuzilma, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy tizimlarni jiddiy ravishda shakllantiradi.
Ushbu jarayon nafaqat tabiiy resurslarning kamayishi va ishlab chiqarish
jarayonlarining susayishi, balki global miqyosda iqtisodiy inqirozlar va yangi iqtisodiy
modellarni joriy etish zaruratini ham keltirib chiqaradi.
Iqlim o‘zgarishining iqtisodiyotga ta'sirini tahlil qilganda, eng avvalo qishloq
xo‘jaligi sektori zarar ko‘rishini ko‘rishimiz mumkin. Iqlim o‘zgarishi tufayli
mahsulotlar
yetishtirish
qiyinlashmoqda,
qurg‘oqchiliklar
va
yomg‘irlar
mahsulotlarning ishlab chiqarilishini kamaytirishi, shu bilan birga oziq-ovqat
ta'minotiga ta'sir qilmoqda. 2020-yilda qishloq xo‘jaligiga zarar yetkazgan iqtisodiy
zararning miqdori yiliga 29-56 milliard dollarni tashkil etdi. Shu bilan birga, iqlim
o‘zgarishi qishloq xo‘jaligida ishlab chiqarishni kamaytirish bilan birga, qashshoqlikni
oshirishga va ijtimoiy muammolarni keltirib chiqarishga olib keladi.
Sanoat sektori ham iqlim o‘zgarishidan salbiy ta'sirlanadi. Infratuzilma va
ishlab chiqarish jarayonlari tabiiy ofatlar, qurg‘oqchiliklar va kuchli yomg‘irlar tufayli
to‘xtab qolishi mumkin. Xalqaro hisob-kitoblarga ko‘ra, iqlim o‘zgarishi natijasida
sanoat va ishlab chiqarish sektorida global iqtisodiy zarar 2020-yilda 12,6 trillion
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
275
dollarga yetgan. Bu raqamlar, iqlim o‘zgarishining iqtisodiy o‘sish va rivojlanishga
salbiy ta'sirini ochib beradi.
Bundan tashqari, suv resurslari ham iqlim o‘zgarishi natijasida tanqislikka
duchor bo‘lmoqda. Suv manbalari kamayishi va noqulay ob-havo sharoitlari suv
ta'minoti, qishloq xo‘jaligi, sanoat va turizmni qiyinlashtiradi. 2030-yilga kelib, global
aholi suv tanqisligidan aziyat chekishi mumkin, bu esa iqtisodiy o‘sishga sezilarli
darajada salbiy ta'sir qiladi. 2017-yildagi To‘fon Harvey kabi tabiiy ofatlar esa
infratuzilma va sanoatga katta zarar yetkazib, iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashni
murakkablashtiradi.
O‘zgargan ob-havo sharoitlari va yangi kasalliklarning tarqalishi sog‘liqni
saqlash xarajatlarini oshiradi. BMTning hisobotiga ko‘ra, iqlim o‘zgarishining salbiy
ta'siri tufayli sog‘liqni saqlash tizimiga keltirilgan iqtisodiy zarar 2030-yilga kelib 2-4
milliard dollarga yetishi mumkin.
Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishning iqtisodiy jihatdan samarali
yondashuvlari mavjud. Davlatlararo hamkorlik, global investitsiyalar, texnologiyalarni
almashish va yashil iqtisodiyotga o‘tish, iqlimga ta'sirni kamaytirishga yordam beradi.
Parij kelishuvi kabi xalqaro shartnomalar, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar
o‘rtasida resurslarni taqsimlashni, moliyaviy yordamni va innovatsion texnologiyalarni
qo‘llab-quvvatlashni nazarda tutadi. 2030-yilga borib, global iqlimga oid
investitsiyalar yiliga 1,6 trillion dollarga yetishi kutilmoqda.
Shu bilan birga, iqlim o‘zgarishining iqtisodiy tasirlari rivojlanayotgan
mamlakatlarda yanada jiddiy tus oladi. Ushbu mamlakatlar, ekologik toza
texnologiyalarni joriy etish va yashil iqtisodiyotga o‘tishda xalqaro moliyaviy va
texnologik yordamga muhtoj. Bunday davlatlarga yordam ko‘rsatish, ularning
iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Bularning barchasi, iqlim o‘zgarishining iqtisodiy ta'sirlarini kamaytirish va
yangi barqaror iqtisodiy modelga o‘tish uchun davlatlararo hamkorlik va xalqaro
tashkilotlarning roli katta ekanligini ko‘rsatadi. Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish
uchun zarur bo‘lgan harakatlar va investitsiyalar jahon iqtisodiyoti va ekologiyasini
himoya qilishga, shu bilan birga, global farovonlikni ta'minlashga xizmat qiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
276
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Stern, Nicholas.
The Economics of Climate Change: The Stern Review.
Cambridge University Press, Cambridge, 2007. — 692 b.
2.
United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC).
The
Paris Agreement: Summary and Analysis.
United Nations Publications, New York,
2016. — 34 b.
3.
Sachs, Jeffrey D.
The Age of Sustainable Development.
Columbia University
Press, New York, 2015. — 544 b.
4.
World Bank Group.
World Development Report 2010: Development and
Climate Change.
Washington, D.C., 2010. — 417 b.
5.
International Energy Agency (IEA).
World Energy Outlook 2023.
OECD/IEA Publishing, Paris, 2023. — 520 b.
6.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).
Climate Change 2022:
Impacts, Adaptation and Vulnerability.
Contribution of Working Group II to the Sixth
Assessment Report. Cambridge University Press, 2022. — 306 b.
7.
United Nations Environment Programme (UNEP).
Global Green New Deal:
Policy Brief.
Nairobi, 2009. — 20 b.
8.
OECD.
Green Growth Indicators 2021.
OECD Publishing, Paris, 2021. —
196 b.
9.
Fatih Birol.
Energy and Climate Change: World Energy Outlook Special
Report.
International Energy Agency (IEA), Paris, 2015. — 222 b.
10.
Asian Development Bank (ADB).
Climate Change and Sustainable
Development: Issues and Challenges.
ADB Publications, Manila, 2019. — 180 b.
11.
FAO (Food and Agriculture Organization).
The Impact of Disasters and
Crises on Agriculture and Food Security 2021.
Rome, 2021. — 120 b.
12.
Global Commission on the Economy and Climate.
The New Climate
Economy Report: Better Growth, Better Climate.
Washington, D.C., 2014. — 56 b.
13.
World Health Organization (WHO).
Climate Change and Health: Country
Profile 2021.
WHO Regional Office for Europe, Copenhagen, 2021. — 48 b.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
277
14.
International Monetary Fund (IMF).
Fiscal Policies for Climate Mitigation:
IMF Policy Paper.
Washington, D.C., 2020. — 62 b.
15.
Mark Carney.
Value(s): Building a Better World for All.
HarperCollins
Publishers, London, 2021. — 608 b.
