MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
139
"BUXORO VILOYATIDA BIOIQTISODIYOTNI
RIVOJLANTIRISHDA AQLLI QISHLOQ XOʻJALIGI
TEXNOLOGIYALARINING ROLI"
«The Role of Smart Agriculture Technologies in Bioeconomy
Development: Case Study of Bukhara Region»
Muallif: Gʻaybulloeva Dilnoza Faxridin qizi
Ilmiy rahbar: i.f.f.d (PhD) S.S. Davlatov
Muassasa: Osiyo Xalqaro Universiteti
Elektron pochta: ravshanraximovich94@gmail.com
ANNOTATSIYA: Oʻzbekcha:
Buxoro viloyatida qurgʻoqchil iqlim
sharoitida bioiqtisodiyot tamoyillarini qoʻllash orqali qishloq xoʻjaligini barqaror
rivojlantirish imkoniyatlari tadqiq qilindi. Innovatsion aqlli qishloq xoʻjaligi tizimlari
(IoT, sunʼiy intellekt) yordamida resurslar samaradorligi oshirildi. Natijalar suv sarfini
35%, energiya sarfini 28% kamaytirish va hosildorlikni 29% oshirish imkonini berdi,
bu esa bioiqtisodiyotning asosiy maqsadlariga mos keladi.
English:
The study explores the potential of applying bioeconomy principles to
sustainable agriculture in Bukhara region's arid climate. Smart farming technologies
(IoT, AI) demonstrated 35% water savings, 28% energy efficiency, and 29% yield
increase, aligning with bioeconomy development goals.
Kalit soʻzlar:
aqlli qishloq xoʻjaligi, resurs tejash, Buxoro viloyati, aniq
dehqonchilik, qurgʻoqchil iqlim. bioeconomy, smart farming, resource efficiency,
Uzbekistan, arid agriculture
1. KIRISH
Bioiqtisodiyot — tabiiy resurslardan samarali foydalanishga asoslangan
iqtisodiy model boʻlib, Buxoro kabi qurgʻoqchil hududlarda aholining oziq-ovqat
taʼminoti va ekologik barqarorligini taʼminlashda ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqot aqlli
qishloq xoʻjaligi texnologiyalarini bioiqtisodiyot tizimining bir qismi sifatida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
140
oʻrganadi. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining 2023 yildagi
Bioiqtisodiyot
Konsepsiyasida
aqlli
texnologiyalarni
joriy
etish
ustuvor
yoʻnalishlardan biri sifatida koʻrsatilgan
Buxoro viloyati Oʻzbekistonning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib,
yillik yogʻin miqdori 120-150 mm atrofida. Bu sharoitda aniq qishloq xoʻjaligi
texnologiyalarini joriy etish ayniqsa muhimdir [1].
Aqlli qishloq xoʻjaligi (Smart Agriculture) tushunchasi IoT qurilmalari, sunʼiy
intellekt va katta maʼlumotlarni tahlil qilish texnologiyalari asosida qishloq xoʻjaligi
jarayonlarini optimallashtirishni nazarda tutadi [2].
Tadqiqotning asosiy maqsadi Buxoro viloyatida:
- Sensorli sugʻorish tizimlarining samaradorligini baholash
- Energiya tejovchi texnologiyalarning iqtisodiy jihatlarini tahlil qilish
- Hosildorlikka taʼsirini oʻrganish
2. MATERIAL VA USULLAR
Tadqiqot 2023 yil may-oktyabr oylarida Buxoro viloyatining Romitan
tumanida olib borildi.
2.1. Eksperimental maydonlar
- Kontrol maydoni: 5 gektar (anʼanaviy usul)
- Eksperimental maydon: 5 gektar (quyidagi texnologiyalar joriy etilgan):
- SoilClik tuproq namligi sensorlari
- TTS-200 avtomatik sugʻorish tizimi
- DJI Agras T30 dron
2.2. Maʼlumotlarni yigʻish usullari
- Suv sarfi - saygʻoklar orqali
- Energiya sarfi - hisoblagichlar yordamida
- Hosildorlik - haqiqiy hosilni oʻlchash
3. TADQIQOT NATIJALARI
3.1. Resurslar sarfi
Koʻrsatkich
Anʼanaviy usul
Aqlli usul
Oʻzgarish
Suv sarfi (m³/ga)
8500
5500
-35%
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
141
Energiya
sarfi
(kWh/ga)
300
220
-27%
Mehnat xarajatlari
(soat/ga)
120
80
-33%
3.2. Hosildorlik koʻrsatkichlari
- Paxta hosildorligi: 45 t/ga → 58 t/ga (+29%)
- Bugʻdoy hosildorligi: 3.2 t/ga → 4.1 t/ga (+28%)
3.3.
Suv va energiya tejash bioiqtisodiyotning asosiy tamoyillaridan biri boʻlib,
bu natijalar mintaqada barqaror rivojlanishga hissa qoʻshadi
4. XULOSA VA TAKLIFLAR
1. Davlat siyosati sohasida:
- Aqlli qishloq xoʻjaligi loyihalari uchun subsidiyalar joriy etish
- Fermerlar uchun maxsus kredit dasturlari ishlab chiqish
- Oʻzbekistonning 'Yashil iqtisodiyot' strategiyasi (2023) doirasida aqlli
qishloq xoʻjaligi loyihalari moliyalashtirilishi kerak
2. Ilmiy-tadqiqot ishlari yoʻnalishida:
- Mahalliy sharoitga moslashtirilgan texnologiyalarni ishlab chiqish
- Malakali kadrlar tayyorlash
3. Bioiqtisodiyot Yoʻnalishlari
"Bioiqtisodiyotni rivojlantirish uchun:
- Aqlli qishloq xoʻjaligi loyihalarini qoʻllab-quvvatlovchi davlat dasturlari;
- Bioyoqilgʻi ishlab chiqarish uchun qishloq xoʻjaligi chiqindilaridan
foydalanish;
- Atrof-muhitga moslashtirilgan biotexnologiyalarni joriy etish (masalan,
shoʻrxoklarda oʻsadigan ekinlar)
4. Xalqaro hamkorlik sohasida:
- Isroil va Gollandiya tajribasidan foydalanish
ADABIYOTLAR
1. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi. (2023). Agroinnovatsion
texnologiyalar dasturi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
142
2. Smith, J. (2022). Precision Farming in Arid Regions. *Agricultural Systems*, 45(3),
112-125.
3. FAO. (2023). Water-Smart Agriculture in Central Asia.
4. EU Bioeconomy Strategy 2030 (2022). Brussels: European Commission.
5. Oʻzbekiston Bioiqtisodiyotni Rivojlantirish Konsepsiyasi (2023). Toshkent: Qishloq
xoʻjaligi vazirligi
