MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
152
"BUXORO VILOYATIDA BIOIQTISODIYOTNI
RIVOJLANTIRISHDA BIOTEXNOLOGIYALARNING INNOVATSION
ROLI"
«Innovative Role of Biotechnologies in Bioeconomy Development: Case
Study of Bukhara Region»
Muallif: Gʻaybulloeva Dilnoza Faxridin qizi
Ilmiy rahbar: i.f.f.d (PhD) S.S. Davlatov
Muassasa: Osiyo Xalqaro Universiteti
Elektron pochta: ravshanraximovich94@gmail.com
ANNOTATSIYA
OʻZBEKCHA:Buxoro
viloyatida
bioiqtisodiyotni
rivojlantirishda
biotexnologiyalarning innovatsion qoʻllanilishi tadqiq qilindi. "Biodegradatsiya" yani
"bioparchalanish" paxta chiqindilaridan bioplastik ishlab chiqarish, shoʻrxoklarda
Salicornia europaea asosida biodyezel yetishtirish va quyosh energiyasi bilan
ishlaydigan mikro-biozavodlar kabi texnologiyalar sinovdan oʻtkazildi. Natijada,
bioplastikning parchalanish muddati 6 oygacha qisqardi, biodyezel ishlab chiqarish
bilan CO₂ emissiyasi 40% kamaydi, biozavodlar esa chiqindilarni 98%
samaradorlikda qayta ishladi.
ENGLISH: This study examines the innovative application of biotechnologies
in bioeconomy development in Bukhara region. Technologies such as bioplastic
production from cotton waste, biodiesel from Salicornia europaea in saline soils, and
solar-powered micro-biofactories were tested. Results showed a 6-month
biodegradation period for bioplastics, 40% reduction in CO₂ emissions via biodiesel,
and 98% waste processing efficiency in biofactories.
KALIT SOʻZLAR: biotexnologiya, bioplastik, biodyezel, innovatsion
bioiqtisodiyot, Buxoro viloyati.
“biotechnology, bioplastics, biodiesel, innovative
bioeconomy, Uzbekistan”
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
153
1. KIRISH
Biotexnologiyalar bioiqtisodiyotni rivojlantirishning asosiy vositasiga
aylanmoqda, ayniqsa qurgʻoqchil mintaqalar uchun. Buxoro viloyatining 2023 yildagi
"Yashil Innovatsiyalar" dasturida biotexnologiyalarga asoslangan 4 ta loyiha qoʻllab-
quvvatlandi [1]. Tadqiqotning asosiy maqsadi:
1. Mahalliy xom ashyo (paxta chiqindilari, shoʻrxoklar) asosida yangi
mahsulotlar ishlab chiqish;
2. Ekologik toza energiya manbalarini joriy etish;
3. Bioiqtisodiyotni rivojlantirishning iqtisodiy va ekologik samaradorligini
baholash
2. MATERIAL VA USULLAR
Tadqiqot 2022–2024 yillarda Buxoro viloyatining Qorovulbozor, Romitan va
Shofirkon tumanlarida olib borildi.
2.1. BIOTEXNOLOGIK LOYIHALAR:
1. Bioplastik ishlab chiqarish
- Paxta poʻstlogʻidagi sellyulozadan fermentatsiya usuli bilan polilaktid
(PLA) sintez qilindi. “Ферментацияда Lactobacillus бактериялари ва 45°C
температурада 72 соат давом этди".
2. Biodyezel ishlab chiqarish
- _Salicornia_ oʻsimligining yogʻini transesterifikatsiya qilib, ASTM D6751
standartiga mos biodyezel olingan.
3. Quyosh energiyali biozavod
- 100% quyosh energiyasi bilan ishlaydigan mikro-zavod (kuniga 200 kg
chiqindini qayta ishlaydi
2.2. BAHOLASH USULLARI:
- Ekologik taʼsir: _Life Cycle Assessment (LCA)_ metodologiyasi asosida CO₂
hisobi.
- Iqtisodiy samaradorlik: Investitsiya qaytarilish muddati (ROI) va sof foyda
tahlili
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
154
3. TADQIQOT NATIJALARI
3.1. RESURSLAR SARFI
Parametr
Natija
Parchalanish muddati
6 oy (±0.5 ой)
Mexanik mustahkamlik
85% (ANOVA, p<0.05)
Ishlab chiqarish narxi
18 000 soʻm/kg (±5%)
3.2. BIODYEZEL SAMARADORLIGI:
- 1 gektar shoʻrxokdan yillik 500 litr biodyezel;
- Dizel bilan aralashtirilganda (B20) emissiya 40% kamaydi.
3.3. BIOZAVODNING NATIJALARI:
- Chiqindilarni qayta ishlash: 98%;
- Energiya xarajatlari: 0 (quyosh energiyasi hisobiga).
4. XULOSA VA TAKLIFLAR
4.1. DAVLAT UCHUN:
- Bioplastik ishlab chiqaruvchi korxonalar uchun soliq imtiyozlari (5 yil
muddatga). "Ҳиндистондаги GST имтиёзлари мисолида, ROI 3 йил"
- Shoʻrxoklarni biodyezel uchun ijaraga berishni qonunlashtirish.
4.2. ILMIY HAMJAMIYAT UCHUN:
- Mahalliy mikroorganizmlar (masalan, _Bacillus subtilis_) yordamida
sellyulozani parchalash texnologiyalarini ishlab chiqish;
- Biodyezelni avtomobil sanoatida sinovdan oʻtkazish.
4.3. XALQARO HAMKORLIK:
- Germaniyaning _Bioeconomy Council_ bilan qoʻshma loyihalar;
- Xitoyning "Yashil Kemerovo" biozavodlari tajribasidan foydalanish
ADABIYOTLAR
1. Oʻzbekiston "Yashil Innovatsiyalar" dasturi (2023). Toshkent: Innovatsiya vazirligi.
2. European Bioplastics Association. (2023). Global Bioplastics Market Report.
3. FAO. (2024). Biodiesel Production in Arid Regions: Best Practices.
4. Buxoro viloyati statistik maʼlumotnomasi (2024). Buxoro: Statistika qoʻmitasi.
