MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_Апрел –2025
23
VOLEYBOLDA YILLIK TAYYORGARLIKNING MIKROSIKL,
MEZOSIKL, MAKROSIKLLAR, ULARDA TAYORGARLIK TURLARIGA
AJRATILADIGAN MASHQLAR XAJMI VA SHIDDATI
Sulaymonov Jaxongir Solijonovich
1
,
Abduraxmonov Saydillo Xakimovich
2
, Po‘latova Shahnoza Ikrom qizi
3
FARG‘ONA DAVLAT UNIVERSITETI SPORT FAOLIYATI FAKULTETI
“SPORT O‘YINLARI NAZARIYASI VA USLUBIYATI KAFEDRASI”
O‘QITUVCHILARI
Annotatsiya:
Ushbu tadqiqot voleybol bo'yicha mashg'ulotlarning tuzilishini
o'rganadi, yillik mashg'ulot rejasida mikrotsikllar, mezotsikllar va makrotsikllar
bo'yicha mashqlar hajmi va intensivligini taqsimlashga qaratilgan. Tadqiqot ushbu
tsikllar doirasidagi mashg'ulotlarning turli turlarini va ularning sport
rivojlanishidagi rolini o'rganadi. Topilmalar shuni ko'rsatadiki, yaxshi tuzilgan
davriylashtirish modeli ortiqcha mashg'ulotlarning oldini olishda texnik, taktik va
jismoniy ko'rsatkichlarni oshiradi.
Kalit so'zlar:
Voleybol, mikrotsikl, mezotsikl, makrotsikl, mashg'ulotlar
davriyligi, mashq hajmi, mashg'ulot intensivligi.
Аннотация:
В этом исследовании изучается структура тренировки
волейбола, с упором на распределение объема и интенсивности упражнений по
микроциклам, мезоциклам и макроциклам в годовом плане тренировок.
Исследование изучает различные типы тренировок в рамках этих циклов и их
роль в спортивном развитии. Результаты показывают, что хорошо
структурированная
модель
периодизации
улучшает
технические,
тактические и физические показатели, предотвращая перетренированность.
Ключевые слова:
волейбол, микроцикл, мезоцикл, макроцикл,
периодизация тренировок, объем упражнений, интенсивность тренировок.
Abstract:
This study explores the structure of volleyball training, focusing on
the distribution of exercise volume and intensity across microcycles, mesocycles, and
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_Апрел –2025
24
macrocycles in an annual training plan. The research examines different types of
training within these cycles and their role in athletic development. Findings suggest
that a well-structured periodization model enhances technical, tactical, and physical
performance while preventing overtraining.
Key words
: Volleyball, microcycle, mesocycle, macrocycle, training
periodization, exercise volume, training intensity.
Kirish
Zamonaviy voleybol mashg'ulotlari o'yinchilarning rivojlanishi va ishlashini
optimallashtirish uchun tizimli yondashuvni talab qiladi. Davriylashtirish, yillik
mashg'ulot rejasini kichikroq davrlarga bo'lish, sportchilarning musobaqalarda eng
yuqori ko'rsatkichlarini saqlab qolish bilan birga tizimli ravishda rivojlanishini
ta'minlaydi. Ushbu maqola mashg'ulot hajmi va intensivligi mikrotsikllar,
mezotsikllar va makrotsikllar bo'ylab qanday taqsimlanishini, shuningdek, har bir
bosqichda qo'llaniladigan o'ziga xos mashg'ulotlar turlarini ko'rib chiqadi.
Usullari
Ushbu tadqiqotda bir mavsum davomida 12 voleybol jamoasidan to'plangan
ma'lumotlar asosida mavjud bo'lgan voleybol mashg'ulotlari modellarining qiyosiy
tahlili qo'llaniladi. Trening jurnallari, intensivlik darajalari (yurak urishi tezligi va yuk
monitoringi orqali o'lchanadi) va ishlash testlari turli tsikllar bo'ylab mashg'ulot
yuklarining optimal taqsimlanishini aniqlash uchun tahlil qilindi.
Natijalar
1. Makrosikl (yillik sikl)
Makrosikl odatda uchta asosiy davrga bo'lingan to'liq yillik o'quv rejasini
ifodalaydi:
Tayyorgarlik davri:
asosiy e'tibor jismoniy tayyorgarlik, texnikani
takomillashtirish va taktik mashqlarga qaratiladi.
Raqobat davri:
o'yinga tayyorgarlik, strategiyani amalga oshirish va
tiklanishni boshqarishga urg'u beradi.
O'tish davri:
keyingi tsiklni qayta boshlashdan oldin faol dam olish va
jarohatlarning oldini olishni o'z ichiga oladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_Апрел –2025
25
2. Mezosikl (oylik sikl)
Har bir makrotsikl odatda 3-6 hafta davom etadigan bir nechta
mezotsikllardan iborat bo'lib, ular muayyan o'quv maqsadlariga moslashtirilgan:
Umumiy tayyorgarlik mezosikl:
Yuqori hajm, o'rtacha intensivlik;
chidamlilik, kuch va asosiy ko'nikmalarni shakllantiradi.
Maxsus tayyorgarlik mezosikl:
kuchaygan intensivlik, hajmni kamaytirish;
o'yinga o'xshash vaziyatlar va taktik mashqlarni birlashtiradi.
Raqobat oldidan mezosikl:
Yuqori intensivlik, pastroq hajm; asosiy e'tiborni
jamoaning jipsligi va o'yinga tayyorligiga qaratadi.
Raqobat mezosikl:
eng yuqori samaradorlikni saqlaydi; mashg'ulotlar hajmi
kamayadi va intensivlik o'yin jadvaliga qarab o'zgaradi.
Qayta tiklash mezosikl:
past intensivlikdagi harakatlar; faol dam olish va
reabilitatsiya mashqlari.
3. Mikrosikl (haftalik tsikl)
Mikrotsikllar eng kichik o'quv birliklarini tashkil qiladi va mezotsiklning
maqsadlariga muvofiq tuzilgan. Odatda mikrotsikl turlariga quyidagilar kiradi:
Rivojlanish mikrosikl:
Yuqori hajm va intensivlik; ko'nikmalarni egallash
va chidamlilikka qaratilgan.
Musobaqa oldidan mikrotsikl:
Balanslangan hajm va intensivlik; o'yin
simulyatsiyasi va taktikani takomillashtirish.
Raqobat mikrosikl:
Pastroq hajm, eng yuqori intensivlik; o'yinga
tayyorgarlik va tiklanish seanslari.
Qayta tiklash mikrosikl:
Minimal hajm va intensivlik; jarohatlarning oldini
olish va qayta tiklashga qaratilgan.
Munozara
Mashg'ulot hajmi va intensivligi o'rtasidagi muvozanat sport ko'rsatkichlarini
maksimal darajada oshirish va ortiqcha mashg'ulotlarning oldini olish uchun juda
muhimdir. Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, voleybolchilar tayyorgarlik
davrida intensivlikning tobora ortib borishidan, so'ngra musobaqadan oldin va
davomida strategik pasayishlardan foyda olishadi. Mezosikllar ichida to'g'ri tuzilgan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_Апрел –2025
26
mikrotsikllar texnik va taktik yaxshilanishlarga hissa qo'shadi va natijada o'yinning
yuqori ko'rsatkichlariga olib keladi.
Xulosa
Voleybol mashg'ulotlarida yaxshi tuzilgan davriylashtirish modeli
o'yinchilarning optimal rivojlanishini va asosiy raqobat daqiqalarida eng yuqori
ko'rsatkichlarni ta'minlaydi. Mikrotsikllar, mezosikllar va makrotsikllar doirasidagi
mashqlar hajmi va intensivligini sinchkovlik bilan boshqarib, murabbiylar jarohatlar
xavfini minimallashtirish bilan birga o'yinchilarning tayyorgarligini maksimal
darajada oshirishi mumkin. Kelgusi tadqiqotlar yanada optimallashtirish uchun ushbu
mashg'ulot davrlariga individual o'yinchilar moslashuvini o'rganishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI
1. Solijonovich, S. J. (2024). UMUMTA’LIM MAKTABI DASTURLARIDA
SPORT O‘YINLARI. Научный Фокус, 1(9), 285-289.
2. Solijonovich, S. J. (2023). SPORT SEKSIYASI MASHG‘ULOTLARINI
MAZMUNI, TASHKILLASH VA O‘TKAZISH METODIKASI. Scientific Impulse,
2(15), 312-316.
3. Sulaymonov, J. (2023). ZAMONAVIY VOLEYBOL O‘YINIDA HARAKATLI
O‘YINLARNING MASHG‘ULOTLARGA IJOBIY TA’SIRI. In Conference on
Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions.
4. Sulaymonov, J. (2023). YOSH VOLEYBOLCHILARNING JISMONIY HAMDA
RUHIY TAYYORGARLIKLARI. In Conference on Digital Innovation:" Modern
Problems and Solutions.
5. Sulaymonov, J. (2023). ZAMONAVIY VOLEYBOL O‘YINIDA TO‘PNI
SAKRAB O‘YINGA KIRITISHNING AFZALLIKLARI. In Conference on Digital
Innovation:" Modern Problems and Solutions.
6. Sulaymonov, J. (2024). Voleybol o ‘yinida joy tanlash asosida to ‘pni qabul qilish
texnikasi. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions.
7. Sulaymonov, J. (2024). Voleybol o‘yinida o‘zlаshtirilgаn tехnik-tаktik
ko‘nikmаlаrni o‘yin dаvоmidа mukammallashtirish. In Conference on Digital
Innovation:" Modern Problems and Solutions.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_Апрел –2025
27
8. Sulaymonov, J. (2024). Voleybol o‘yinida yuqoridan va pastdan ikki qo‘llab to‘p
uzatish texnikasi. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and
Solutions.
9. Sulaymonov, J. (2023). 11-12 YOSHDAGI VOLEYBOLCHILARDA JISMONIY
SIFATLARNI TARBIYALASH. In Conference on Digital Innovation:" Modern
Problems and Solutions.
10. Sulaymonov, J. (2023). VOLEYBOL O‘YINIDA TO‘P UZATISHNING
SAMARALI USULLARI. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems
and Solutions.
11.
Solijonovich,
S.
J.
(2025).
VOLEYBOL
SPORT
SEKSIYASI
MASHG‘ULOTLARIDA MUSOBAQALARGA PROFESSIONAL DARAJADA
TAYYORLASH JARAYONLARI. Лучшие интеллектуальные исследования,
42(1), 159-164.
12. Solijonovich, S. J. (2025). VOLEYBOLDA MUSOBAQA OLDI
MASHG‘ULOTLARI UCHUN MAXSUS TAYYORGARLIKLAR SIKLI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 66(3), 383-
390.
13. Solijonovich, S. J. (2025). VOLEYBOL O‘YINIDA MUSOBAQALARDAN
KEYINGI
QAYTA
TIKLANISHDA
SAMARALI
USULLAR.
Лучшие
интеллектуальные исследования, 42(1), 153-158.
14. Solijonovich, S. J. (2025). 15-16 YOSHLI VOLEYBOLCHILARNING
MUSOBAQA OLDI RUHIY TAYYORGARLIGI. Лучшие интеллектуальные
исследования, 42(1), 147-152.
15. Solijonovich, S. J. (2025). VOLEYBOL O'YINIDA YUQORIDAN TO‘PNI
QABUL
QILISH
TEXNIKASI.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 64 (4), 192-197.
16. Solijonovich, S. J. (2025). VOLEYBOL O‘YINI TEXNIKASINI QISMLARGA
BO‘LIB
O‘RGATISH
TEXNIKASI.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 64(4), 206-212.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_Апрел –2025
28
17. Solijonovich, S. J. (2025). VOLEYBOL MASHG‘ULOTLARIDA O‘YIN
CHIDAMKORLIGINI RIVOJLANTIRISH UCHUN DASTLABKI O‘RGATISH
TEXNIKASI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ, 64(4), 198-205.
18.
Solijonovich, S. J. (2025, January). 15-16 YOSHLI VOLEYBOLCHILARNI
SPORT SEKSIYASI MASHG‘ULOTLARI ORQALI UMUMIY VA MAXSUS
JISMONIY SIFATLARNI RIVOJLANTIRISH. In
International Conference on
Economics, Finance, Banking and Management
(pp. 10-22).
19.
Solijonovich, S. J. (2025, January). VOLEYBOL SEKSIYASINING TUZILISHI,
MAQSADI VA VAZIFALARI. In International Conference on Scientific Research
in Natural and Social Sciences (pp. 6-17).
20.
Sulaymonov, J. S. (2024). Maktab va professional ta’lim tizimida ta’lim
tizimidagi innovatsion pedagogik texnologiyalar. Экономика и социум, (2 (117)-1),
673-676.
21. Solijonovich, S. J. (2023). ZAMONAVIY VOLEYBOLDA TO ‘PNI O ‘YINGA
KIRITISH TEXNIKASI. IMRAS, 6(6), 366-373.
