MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
378
ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING O’QUV
JARAYONIGA TA’SIRI
Ustamova Nodira Maxmaraimovna
Shahrisabz davlat pedagogika instituti o‘qituvchisi
nodiraustamova@gmail.com (+998919542629)
Shahrisabz davlat pedagogika institutining pedagogika fakulteti, 2-bosqich 2-23-
guruh talabasi.
Daminova Go’zal Vaydulla qizi
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada zamonaviy pedagogik texnologiyalarning
ta’lim jarayoniga ta’siri, ularning samaradorligi, o‘quvchilarning bilim olishdagi
faoliyatiga qanday ta’sir ko‘rsatishi, shuningdek, pedagoglar uchun yaratgan
imkoniyatlari keng tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda amalga
oshirilgan ta’lim islohotlari kontekstida interfaol metodlar, raqamli texnologiyalar,
modul va muammoli ta’lim texnologiyalari orqali ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha
yondashuvlar o‘rganiladi.
KALIT SO‘ZLAR: pedagogik texnologiya, innovatsiya, interfaol metod, AKT,
modul ta’limi, ta’lim islohoti, ta’lim sifati.
ANNOTATION: This article analyzes the impact of modern pedagogical
technologies on the educational process, their effectiveness, how they influence
students' learning activities, and the opportunities they create for educators. In the
context of recent educational reforms in the Republic of Uzbekistan, the article
explores approaches to improving the quality of education through interactive
methods, digital technologies, modular and problem-based learning technologies.
KEYWORDS: pedagogical technology, innovation, interactive methods, ICT,
modular learning, educational reforms, education quality.
KIRISH
XXI asr — raqamli texnologiyalar, zamonaviy kommunikatsiya vositalari va
innovatsion pedagogik yondashuvlar asri bo‘lib, bu jarayonlardan ta’lim tizimi ham
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
379
chetda qolayotgani yo‘q. Jahon miqyosida, ayniqsa, 1990-yillardan keyin “ta’limda
sifat” masalasi dolzarb mavzuga aylandi. UNESCO tomonidan 1990-yil Jomtienda
o‘tkazilgan “Ta’lim hammaning haqqi” konferensiyasi, 1994-yilda Salamankada
o‘tkazilgan inklyuziv ta’lim bo‘yicha deklaratsiyalar pedagogik texnologiyalarni
rivojlantirishga turtki bo‘ldi.
O‘zbekiston Respublikasida ham mustaqillik yillaridan boshlab, ayniqsa 1997-
yilda “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” asosida
yangicha, sifatli, tizimli yondashuvlar tatbiq qilina boshlandi. 2017–2021-yillar
mobaynida amalga oshirilgan “Harakatlar strategiyasi” va 2019-yildagi PF-5712-sonli
Prezident farmoni asosida o‘qituvchilar malakasi va pedagogik yondashuvlar tubdan
isloh qilindi.
ASOSIY QISM
Pedagogik texnologiyalar tushunchasi va rivojlanish bosqichlari
Pedagogik
texnologiya
— bu ta’lim jarayonining ilmiy asosda
loyihalashtirilgan, nazorat qilinadigan va baholanadigan texnologik jarayonidir. J.
Komensky, J. Dyui, V. Okon, V.P. Bespalko, M.V. Klarin kabi pedagoglar ushbu
tushunchaning nazariy asoslarini ishlab chiqqanlar.
O‘zbekiston Respublikasida zamonaviy pedagogik texnologiyalar 2000-
yillarning boshlaridan boshlab joriy etila boshlagan bo‘lsa-da, aynan 2017-yildan
so‘ng ularni tatbiq etish tizimli tus oldi. Pedagogik texnologiyalar turli yo‘nalishlarga
bo‘linadi:
1. Interfaol metodlar – “aqliy hujum”, “klaster”, “fishbone”, “aql charxi” va
boshqalar o‘quvchining mustaqil fikrlashini rivojlantiradi.
2. Muammoli o‘qitish – dars jarayonida real muammo yuzasidan fikrlashga
yo‘naltiradi.
3. Modulli o‘qitish – har bir modul yakunida nazorat qilish orqali bilimni
bosqichma-bosqich shakllantiradi.
4. Axborot-kommunikatsion texnologiyalar (AKT) – multimedia, videodarslar,
mobil ilovalar orqali ta’lim jarayonini optimallashtiradi.
Ta’limda raqamli texnologiyalarning o‘rni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
380
2020-yilda COVID-19 pandemiyasi tufayli butun dunyo ta’lim tizimi onlayn
shaklga o‘tdi. O‘zbekistonda ham “ZiyoNet”, “EduMarket”, “Online maktab”
platformalari faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Raqamli texnologiyalar ta’limga quyidagi
afzalliklarni olib kirdi:
Darslarni masofaviy olib borish imkoniyati;
Individual ta’lim dasturlarini yaratish;
O‘quvchilarning mustaqil o‘rganish qobiliyatini rivojlantirish.
2021-yil Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, interfaol metodlarni
qo‘llagan o‘qituvchilar soni 68% ga yetgan. Bu esa o‘quvchilarning fanlarga
qiziqishini va o‘zlashtirish darajasini 18–25% ga oshirishga xizmat qilgan. [9]
MATERIALLAR VA USLUBLAR
Ushbu maqolani tayyorlashda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
so‘nggi yillardagi ta’lim sohasiga oid farmon va qarorlari, Xalq ta’limi vazirligi (XTV)
statistik hisobotlari, shuningdek, UNESCO, OECD, UNICEF kabi xalqaro
tashkilotlarning rasmiy nashrlari va tavsiyalari asos qilib olindi. Shu bilan birga,
zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llashga oid ilmiy maqolalar, amaliy tajriba
va tahliliy materiallardan ham foydalanildi.
Tadqiqot doirasida
Toshkent, Samarqand, Namangan
va
Andijon
viloyatlaridagi umumta’lim maktablarida 2022-yil davomida o‘tkazilgan monitoring
ma’lumotlari tahlil qilindi. Ularning asosida mavjud pedagogik texnologiyalarning
samaradorlik darajasi va ularni joriy etishdagi dolzarb muammolar aniqlab olindi.
Qo‘shimcha ravishda, 50 nafar o‘qituvchi va 200 nafar o‘quvchi ishtirokida tuzilgan
so‘rovnoma natijalari statistik va sifat tahlili metodlari asosida umumlashtirildi. Bu
natijalar maqoladagi ilmiy mulohazalarning asosini tashkil etadi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
O‘tkazilgan tahlil va kuzatuvlar zamonaviy pedagogik texnologiyalarni o‘quv
jarayoniga tatbiq etish ijobiy natijalar berayotganini ko‘rsatdi. Jumladan, interfaol
metodlar — “klaster”, “aql charxi”, “munozara” kabi texnikalar qo‘llanilgan darslarda
o‘quvchilar o‘z fikrini mustaqil ifoda etish, tahliliy yondashish, guruhda ishlash kabi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
381
ko‘nikmalarga ega bo‘lishgan. Bunday metodlar an’anaviy darslarga nisbatan
o‘quvchilarning bilim o‘zlashtirishini o‘rtacha 25% ga oshirgan. [4]
Shuningdek, raqamli platformalar, xususan “Online maktab”, “EduMarket”,
“Kundalik.uz” kabi tizimlardan foydalangan maktablarda bilimlar sifati sezilarli
ravishda yuqori bo‘lgan. Test natijalari tahliliga ko‘ra, bu maktablarda o‘quvchilar
o‘rtacha 12% yuqori ball to‘plashgan.[5] Bu raqamlar zamonaviy texnologiyalar
o‘quvchilar uchun motivatsiya va qulayliklar yaratishini ko‘rsatadi.
Pedagoglarning texnik savodxonligi masalasiga alohida e’tibor qaratildi.
So‘rovnomalar asosida aniqlanishicha, so‘nggi yillarda tashkil etilgan malaka oshirish
kurslarida qatnashgan o‘qituvchilarning 30–35% ga yaqin qismi darslarda AKT
vositalaridan faol foydalanishni boshlagan. 3]Bu esa ularning kasbiy faolligi va dars
samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan.
Biroq, mazkur jarayonda bir qator muammolar ham aniqlangan:
Avvalo, AKT infratuzilmasi past bo‘lgan hududlarda (ayniqsa, chekka qishloq
maktablarida) zamonaviy texnologiyalarni to‘liq tatbiq etish imkoni cheklangan.
Darslarda kompyuter, proyektor yoki internet tarmog‘i mavjud emasligi natijasida
interfaol va multimediya yondashuvlari qo‘llanilmayapti.
Shu bilan birga, barcha pedagoglar zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash
bo‘yicha teng darajada tayyor emas. Ayrim o‘qituvchilarning kompyuter savodxonligi
pastligi, raqamli platformalar bilan ishlashda qiynalayotgani kuzatilgan.
Ba’zi hollarda, metodik ta’minot yetarli emasligi sababli pedagoglar interfaol
metodlarni amaliyotda to‘g‘ri qo‘llashda noaniqliklarga duch kelishmoqda.
Shu boisdan, zamonaviy texnologiyalarni ta’lim jarayoniga samarali joriy etish
uchun nafaqat texnik vositalar bilan ta’minot, balki o‘qituvchilarni muntazam malaka
oshirish, ularga uslubiy ko‘mak berish va amaliy mashg‘ulotlar tashkil etish muhim
hisoblanadi.
XULOSA (CONCLUSION)
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar — bu zamonaviy jamiyatda sifatli ta’lim
berishning ajralmas qismidir. Interfaol, raqamli va innovatsion metodlar orqali o‘quv
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
382
jarayoni faollashadi, o‘quvchi markazga chiqadi. Kelgusida ta’lim sifatini oshirish
uchun:
O‘qituvchilar malakasini oshirish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish;
Texnik infratuzilmani mustahkamlash;
O‘quvchilar uchun interfaol darsliklar va resurslar bazasini kengaytirish zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI (References)
1. Booth, T., & Ainscow, M. (2002). The Index for Inclusion: Developing Learning
and Participation in Schools. Centre for Studies on Inclusive Education.
2. Florian, L., & Rouse, M. (2009). The Inclusive Classroom: A Resource Book for
Teachers. Routledge.
3. Mittler, P. (2000). Inclusive Education: Contexts, Values and Policies. Routledge.
4. OECD. (2020). Education at a Glance 2020: OECD Indicators. OECD Publishing.
https://doi.org/10.1787/69096873-en
5. UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: A new social contract for
education. Paris: UNESCO Publishing.
6. UNESCO. (2020). Global Education Monitoring Report 2020: Inclusion and
education: All means all. Paris: UNESCO Publishing.
7. UNICEF. (2020). COVID-19: Are children able to continue learning during school
closures?
UNICEF
Data.
https://data.unicef.org/resources/remote-learning-
reachability-factsheet/
8. UNICEF. (2022). Transforming Education with Technology: A Roadmap for the
Future. UNICEF Office of Innovation.
9. O‘zbekiston Respublikasi Xalq Ta’limi Vazirligi. (2022). Umumta’lim maktablarida
AKTdan foydalanish holati bo‘yicha hisobot. Toshkent.
10. Ibadullayeva, S. N., & Qodirova, F. (2021). Ta’lim klasteri sharoitida erta
inklyuziyaga erishish — kochlear implantli bolalar ijtimoiylashuvining eng optimal
omili. Yangi O‘zbekistonda xalq ta’limi xodimlarini malakasini oshirishda zamonaviy
yondashuvlar, 1(1), 55–65.
