MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
371
ISHSIZLIKNI KAMAYTIRISHDA TA’LIM VA QAYTA
TAYYORLASHNING AXAMIYATI
Turginova Mavludaxon
Andijon davlat texnika instituti
“Iqtisodiyot” kafedrasi assistenti
Egamberdiyev Shavkatbek
Andijon davlat texnika instituti
“Iqtisodiyot” yo‘nalishi 3-kurs talabasi
Annotatsiya. Ushbu maqola ishsizlikni kamaytirish jarayonida ta’lim va
qayta tayyorlashning ahamiyatini o‘rganadi. Ishsizlik, iqtisodiy rivojlanishning eng
muhim to‘siqlaridan biri bo‘lib, ijtimoiy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Maqolada ta’lim tizimining, xususan, kasb-hunar ta’limining ishsizlikni
kamaytirishga qanday hissa qo‘shishi, shuningdek, yangi iqtisodiy sharoitlarga
moslashish uchun qayta tayyorlash dasturlarining roli batafsil tahlil qilinadi.
Mualliflar, ta’lim va malaka oshirish orqali ishchilarni zamonaviy mehnat bozorining
talablariga moslashtirish, ularning malakasini oshirish va yangi ko‘nikmalarni
egallashlarini ta’minlash muhimligini ta’kidlaydilar. Shuningdek, maqolada davlat
va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik, ta’lim dasturlarining sifatini oshirish va ish
beruvchilarning talablariga javob beradigan malakali kadrlar tayyorlash zarurligi
haqida fikrlar bildiriladi. Natijada, ta’lim va qayta tayyorlash orqali ishsizlikni
kamaytirishning samarali strategiyalarini ishlab chiqish imkoniyatlari ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so‘zlar: ishsizlik, iqtisodiy rivojlanish, ta’lim, malaka oshirish, mehnat
bozori, kadrlar, ish beruvchilar, kasb-hunar.
Kirish.
Ishsizlik - bu iqtisodiy rivojlanishning eng muhim to‘siqlaridan biri
bo‘lib, ijtimoiy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi. U nafaqat iqtisodiy
ko‘rsatkichlarni pasaytiradi, balki jamiyatda ijtimoiy muammolarni keltirib chiqaradi,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
372
shu jumladan, jinoyatchilik darajasining oshishi, sog‘liqni saqlash muammolari va
ruhiy salomatlikka ta’sirlar. Ishsizlikning sabablari ko‘p, jumladan iqtisodiy
inqirozlar, texnologik o‘zgarishlar va mehnat bozoridagi talab va taklifning mos
kelmasligi [1].
Iqtisodiyotning turli sohalarida ish o‘rinlari kamayishi, ishchilarni ishsiz
qoldirishi mumkin. Masalan, avtomatlashtirish va raqamli texnologiyalar rivojlanishi
bilan birga, ko‘plab an’anaviy ish o‘rinlari yo‘qolmoqda. Bu jarayonlar, ayniqsa,
malakasiz ishchilarga ta’sir qiladi, chunki ular yangi texnologiyalarni o‘zlashtirishda
qiyinchiliklarga duch kelishadi. Shunday qilib, ishsizlik darajasi oshadi va bu
iqtisodiyotning umumiy salohiyatini pasaytiradi. Ishsizlikning ijtimoiy oqibatlari ham
juda jiddiydir. Ishsiz odamlar ko‘pincha iqtisodiy jihatdan qiyin ahvolga tushadilar.
Ular o‘z oilalarini boqish, qarzlarini to‘lash va kundalik ehtiyojlarini qondirishda
muammolarga duch kelishadi. Bu esa ularning ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi,
depressiya va boshqa ruhiy kasalliklar rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Ishsizlar
orasida jinoyatchilik darajasi ham oshishi mumkin, chunki ba’zi odamlar moliyaviy
qiyinchiliklarni yengib o‘tish uchun noqonuniy faoliyatlarga murojaat qilishga
majbur bo‘lishadi.
Iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun ishsizlikni kamaytirish zarur. Buning
uchun ta’lim tizimining roli juda muhimdir. Ta’lim va malaka oshirish dasturlari
orqali ishchilarni zamonaviy mehnat bozorining talablariga moslashtirish mumkin.
Kasb-hunar ta’limi va qayta tayyorlash dasturlari orqali odamlar yangi ko‘nikmalarni
egallab, ishga joylashish imkoniyatlarini oshirishlari mumkin. Bu jarayonlar nafaqat
shaxsiy darajada, balki jamiyatning umumiy farovonligini oshirishda ham muhim
ahamiyatga ega.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasida hamkorlik ishsizlikni kamaytirishda muhim
rol o‘ynaydi. Ish beruvchilar bilan yaqin aloqalar o‘rnatish orqali ta’lim dasturlari ish
beruvchilarning real ehtiyojlariga javob beradigan malakali kadrlarni tayyorlashga
yordam beradi. Bunday hamkorlik, shuningdek, yangi ish o‘rinlarini yaratishga ham
hissa qo‘shadi. Shuningdek, davlat tomonidan ish o‘rinlarini yaratishga qaratilgan
dasturlar, subsidiyalar va investitsiyalar ishsizlikni kamaytirishga yordam beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
373
Iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash
ham muhimdir. Bu sektorda yangi ish o‘rinlari yaratilishi mumkin, bu esa ishsizlik
darajasini pasaytiradi. Natijada, ishsizlik iqtisodiy rivojlanish va ijtimoiy
barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadigan muhim omil hisoblanadi. Ta’lim va qayta
tayyorlash orqali ishsizlikni kamaytirishning samarali strategiyalarini ishlab chiqish
zarur. Iqtisodiyotda barqarorlikni ta’minlash va ijtimoiy farovonlikni oshirishda
ta’limning ahamiyatini kuchaytirish lozim. Faqatgina bunday yondashuvlar bilan biz
ijtimoiy muammolarni hal qilishimiz va iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashimiz
mumkin.
2023-yil 30-aprelda o‘tkazilgan referendumda umumxalq ovoz berish orqali
O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Konstitutsiyasi qabul qilinganligi
Yangi O‘zbekistonda ta’lim sohasiga yanada katta sharoitlar yaratishi haqida
konstitutsiyaviy asoslarini mustahkamlashga xizmat qildi. Yangi tahrirdagi
Konstitutsiyaga muvofiq o‘tkazilgan prezidentlik saylovi yana bir bor
jamiyatimizning siyosiy yetukligi, Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida amalga
oshirilayotgan islohotlarni xalqimiz to‘liq qo‘llab-quvvatlaganidan dalolat bermoqda.
Shu bilan birga, yangilangan konstitutsiyaviy-huquqiy sharoitlarda mamlakatimiz
ta’lim tizimining asosiy yo‘nalishlarini takomillashtirish va amalga oshirilayotgan
keng ko‘lamli islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish talab etilmoqda.
“Xalqimizning erkin va farovon, qudratli Yangi O‘zbekistonni barpo etish
bo‘yicha xohish-irodasini ro‘yobga chiqarish, har bir fuqaroga o‘z salohiyatini
rivojlantirish uchun barcha imkoniyatlarni yaratish, sog‘lom, bilimli va ma’naviy
barkamol avlodni tarbiyalash, global ishlab chiqarishning muhim bo‘g‘iniga aylangan
kuchli iqtisodiyotni shakllantirish, adolat, qonun ustuvorligi, xavfsizlik va
barqarorlikni kafolatli ta’minlash maqsadida:
-
barqaror iqtisodiy o‘sish orqali daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan
davlatlar qatoridan o‘rin olish;
-
aholi talablariga va xalqaro standartlarga to‘liq javob beradigan ta’lim,
tibbiyot va ijtimoiy himoya tizimini tashkil qilish;
-
aholi uchun qulay ekologik sharoitlarni yaratish;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
374
-
xalq xizmatidagi adolatli va zamonaviy davlatni barpo etish;
-
mamlakatning suvereniteti va xavfsizligini kafolatli ta’minlash.” [2]
Yuqoridagi qonun hujjatidan ko‘rinib turibdiki, mamlakatimiz 2030-yilgacha
o‘zini oldiga ta’lim tizimida ham katta yutuqlarga erishish uchun katta qadamlar
qo‘ymoqda. Shu bilan birga kelajak yoshlar qo‘lida ekanligi, ulardagi ta’lim tarbiya
davlat kelajagini qay darajada bo‘lishini ushbu hujjatlarda o‘z aksini topmoqda.
Ta’lim tizimi, xususan, kasb-hunar ta’limi ishsizlikni kamaytirishda muhim
rol o‘ynaydi. Ushbu ta’lim shakli ishchilarni amaliy ko‘nikmalar bilan ta’minlaydi va
ularning mehnat bozoridagi talabga mos kelishini ta’minlaydi [3]. Quyida kasb-hunar
ta’limining ishsizlikni kamaytirishga qanday hissa qo‘shishi va qayta tayyorlash
dasturlarining roli haqida batafsil ma’lumot berilgan:
Kasb-hunar ta’limi talabalarni konkret kasblar uchun zarur bo‘lgan
amaliy ko‘nikmalar bilan ta’minlaydi. Bu esa ularning ishga joylashish
imkoniyatlarini oshiradi. Ish beruvchilar ko‘pincha malakali ishchilarni qidiradilar,
shuning uchun bunday ta’lim muhimdir.
Kasb-hunar ta’limi iqtisodiy o‘zgarishlarga tezda moslashishga yordam
beradi. Masalan, yangi texnologiyalar va sanoat tendentsiyalari paydo bo‘lganida,
ta’lim dasturlari ularni hisobga olish uchun yangilanadi.
Kasb-hunar ta’limi ko‘pincha ish beruvchilar bilan yaqindan
hamkorlikda amalga oshiriladi. Bu hamkorlik orqali ta’lim dasturlari ish
beruvchilarning real ehtiyojlariga moslashtiriladi, bu esa bitiruvchilarni ishga
joylashish imkoniyatlarini oshiradi.
Kasb-hunar ta’limi orqali malakali kadrlar tayyorlash, yangi bizneslar va
startaplarning paydo bo‘lishiga yordam beradi. Bu esa yangi ish o‘rinlarini yaratadi
va ishsizlik darajasini pasaytiradi [4].
Qayta tayyorlash dasturlari mavjud ishchilarning malakalarini oshirishga
yordam beradi. Bu dasturlar orqali ishchilar yangi texnologiyalarni o‘zlashtirishlari
va o‘z kasblarida yangiliklarni qo‘llashlari mumkin.
Iqtisodiyotdagi o‘zgarishlar, masalan, avtomatlashtirish yoki raqamli
transformatsiya, ko‘plab an’anaviy ish o‘rinlarini yo‘qotishi mumkin. Qayta
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
375
tayyorlash dasturlari ishchilarga yangi sohalarga o‘tishga yordam beradi, bu esa
ularning ishga joylashish imkoniyatlarini oshiradi.
Qayta tayyorlash dasturlari ishsizlik darajasini pasaytirishga yordam
berishi bilan birga, ijtimoiy barqarorlikni ham ta’minlaydi. Ishsiz qolgan odamlar o‘z
malakalarini oshirib, yangi ish o‘rinlariga ega bo‘lishlari mumkin, bu esa ijtimoiy
muammolarni kamaytiradi.
Qayta tayyorlash dasturlari orqali ishchilar o‘z kasbiy rivojlanishlarini
davom ettirishlari mumkin. Bu, o‘z navbatida, iqtisodiyotning umumiy rivojlanishiga
hissa qo‘shadi.
Kasb-hunar ta’limi va qayta tayyorlash dasturlari ishsizlikni kamaytirishda
muhim rol o‘ynaydi [5]. Ular nafaqat ishchilarning malakalarini oshirishga, balki
iqtisodiy sharoitlarga tezda moslashishga ham yordam beradi. Bunday yondashuvlar
orqali jamiyatda barqarorlik va farovonlikni ta’minlash mumkin. Davlat va xususiy
sektor tomonidan ushbu dasturlarni qo‘llab-quvvatlash ishsizlik muammolarini hal
qilishda muhim ahamiyatga ega.
Ta’lim tizimi iqtisodiyotning poydevorini tashkil etadi. U nafaqat kelajak
avlodni tarbiyalash, balki mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga ham bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Shuning uchun davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik, ta’lim
dasturlarining sifatini oshirish va ish beruvchilarning talablariga javob beradigan
malakali kadrlar tayyorlash muhim ahamiyatga ega.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik ta’lim tizimining
samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Davlat ta’lim dasturlarini ishlab
chiqishda va moliyalashtirishda asosiy vazifalarni bajaradi, xususiy sektor esa
amaliyot va tajriba orqali ta’lim jarayonini boyitadi. Xususiy kompaniyalar
o‘zlarining tajribalarini va ehtiyojlarini ta’lim tizimiga kiritish orqali, kelajakdagi
ishchilarni tayyorlashda muhim hissa qo‘shadi. Masalan, xususiy sektor ish
beruvchilari o‘z sohalaridagi talablarni aniq belgilab berishi mumkin. Ular yangi
texnologiyalar, bozor tendentsiyalari va malaka talablarini tushuntirib berish orqali
ta’lim dasturlarini yangilashga yordam beradi. Bunday hamkorlik natijasida, ta’lim
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
376
dasturlari zamonaviy ehtiyojlarga mos ravishda ishlab chiqiladi va bitiruvchilar ishga
joylashish imkoniyatlariga ega bo‘lishadi.
Ta’lim dasturlarining sifati – bu malakali kadrlar tayyorlashning asosiy
omillaridan biridir. Sifatli ta’lim dasturlari nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy
ko‘nikmalarni ham o‘z ichiga olishi lozim. Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi
hamkorlik orqali ta’lim dasturlari doimiy ravishda yangilanib borilishi kerak. Buning
uchun, ta’lim muassasalari ish beruvchilar bilan birgalikda ishlab chiqilgan
dasturlarni amalga oshirishlari zarur. Masalan, amaliyotlar, stajirovkalar va
seminarlar orqali talabalar real ish sharoitlariga tayyorlanishlari mumkin. Bu
jarayonlarda ish beruvchilar o‘z tajribalarini baham ko‘rishlari, shuningdek, talabalar
bilan bevosita muloqot qilishlari muhimdir. Natijada, talabalar nafaqat nazariy
bilimlarga ega bo‘lishadi, balki amaliy ko‘nikmalarga ham ega bo‘lishadi.
Ish beruvchilarning talablariga javob beradigan malakali kadrlar tayyorlash –
bu ta’lim tizimining asosiy maqsadidir. Buning uchun ta’lim dasturlari doimiy
ravishda yangilanib turilishi, amaliyotlar va stajirovkalar orqali talabalar real ish
sharoitlariga tayyorlanishlari kerak. Ish beruvchilar o‘z sohalaridagi yangiliklarni va
o‘zgarishlarni ta’lim muassasalariga yetkazishlari zarur. Shuningdek, davlat
tomonidan malakali kadrlar tayyorlashga qaratilgan dasturlarni qo‘llab-quvvatlash
ham muhimdir. Bunday dasturlar orqali ishchilarni qayta tayyorlash, malakalarini
oshirish va yangi kasblarga tayyorlash imkoniyatlari yaratiladi. Bu esa ishsizlik
darajasini pasaytirishga va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik ta’lim dasturlarining sifatini
oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ish beruvchilarning talablariga javob beradigan
malakali kadrlar tayyorlash – bu nafaqat iqtisodiyotning rivojlanishi, balki ijtimoiy
barqarorlikni saqlash uchun ham zarurdir. Ta’lim tizimining samaradorligini oshirish
uchun davlat va xususiy sektor o‘rtasida uzluksiz muloqot va hamkorlik yo‘lga
qo‘yilishi lozim. Bunday yondashuv orqali biz kelajak avlodni zamonaviy mehnat
bozorida muvaffaqiyatli raqobatlashishga tayyorlaymiz.
Xulosa.
Xulosa qilib aytganda, ishsizlikni kamaytirish masalasi zamonaviy
jamiyat uchun juda muhimdir va ta’lim hamda qayta tayyorlash bu jarayonda asosiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
377
rol o‘ynaydi. Sifatli ta’lim tizimi yosh avlodni zamonaviy bilim va ko‘nikmalar bilan
ta’minlaydi, shuningdek, mavjud ishchi kuchining malakasini oshirishga yordam
beradi. Ta’lim jarayonida olingan bilimlar va ko‘nikmalar ishchilarning
raqobatbardoshligini oshiradi va yangi ish o‘rinlariga moslashuvini osonlashtiradi.
Qayta tayyorlash dasturlari esa ishsizlikka duch kelgan shaxslar uchun yangi
imkoniyatlar yaratadi, ularga zamonaviy bozor talablariga javob beradigan
malakalarni egallashga yordam beradi. Bunday dasturlar davlat va xususiy sektor
o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qiladi, bu esa ish beruvchilar
ehtiyojlarini hisobga olgan holda malakali kadrlarni tayyorlash imkonini beradi. Shu
sababli, ta’lim va qayta tayyorlashni rivojlantirish orqali ish o‘rinlari yaratish,
iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va ijtimoiy muammolarni hal etish mumkin. Ta’lim
va qayta tayyorlash ishsizlikni kamaytirishning samarali vositalaridan biri sifatida
ko‘rilishi lozim. Bu yo‘nalishlarda olib borilayotgan sa’y-harakatlar natijasida
jamiyatning umumiy farovonligini oshirishga erishish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Oyatillo,
Hasanov,
and
Egamberdiyev
Shavkatbek.
"ISHCHILAR
MALAKASI VA TAJRIBASI ASOSIY VOSITALARDAN FOYDALANISH
SAMARADORLIGIGA TA’SIRI."
TADQIQOTLAR
58.3 (2025): 24-28.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 11.09.2023 yildagi PF-158-
son.
3.
Shavkatbek, Egamberdiyev, and Xabibullayev Asilbek. "FORMATION AND
USE OF LABOR RESOURCES."
Лучшие интеллектуальные исследования
37.4
(2025): 214-218.
4.
Anora, Kamilova, and Egamberdiyev Shavkatbek. "INDICATORS OF
LABOR EFFICIENCY."
Лучшие интеллектуальные исследования
37.4 (2025):
181-186.
5.
Bazarova, G. "SMALL BUSINESS AND PRIVATE ENTREPRENEURSHIP
IN
SOCIO
ECONOMIC
DEVELOPMENT
ROLE
AND
IMPORTANCE."
Экономика и социум
10 (125) (2024): 53-57.
