MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
270
ISO/IEC 17025 STANDARTI TALABLARI VA SINOV
LABORATORIYALARINING AKKREDITATSIYA JARAYONI
Muhammadjonova Mehriniso Doniyorbek qizi
Metrologiya standartlashtirish va mahsulot
sifati menejmenti yònalishi 4-kurs talabasi
Andijon davlat texnika instituti
ANNOTATSIYA: ISO/IEC 17025 standarti sinov laboratoriyalarining
xalqaro talablarga javob berishini ta’minlaydi. Ushbu standart laboratoriyalarning
texnik vakolatini va sifat menejmenti tizimini baholash uchun ishlab chiqilgan.
Akkreditatsiya jarayoni laboratoriyaning sinov natijalari aniqligi va ishonchliligini
tasdiqlaydi. Standart laboratoriyalarda sinov usullari, jihozlarni kalibrlash,
hujjatlashtirish va malakali xodimlarni talab qiladi. ISO/IEC 17025 bo‘yicha
akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalar global e’tirofga ega bo‘ladi. Sinov
natijalarining xalqaro darajada qabul qilinishi akkreditatsiya jarayonining muhim
afzalliklaridan biridir. Laboratoriyalar akkreditatsiya olish uchun barcha talablarni
bajarishi va sifat tizimini uzluksiz takomillashtirishi lozim. Ushbu maqolada ISO/IEC
17025 standarti talablari va laboratoriyalarning akkreditatsiya jarayoni batafsil
yoritiladi.
АННОТАЦИЯ: Стандарт ISO/IEC 17025 гарантирует соответствие
испытательных лабораторий международным требованиям. Этот стандарт
разработан для оценки технической компетентности и системы управления
качеством лабораторий. Процесс аккредитации подтверждает точность и
достоверность результатов испытаний лаборатории. Стандарт требует от
лабораторий методов испытаний, калибровки оборудования, документации и
квалифицированных сотрудников. Лаборатории, прошедшие аккредитацию по
ISO/IEC 17025, получают международное признание. Одним из ключевых
преимуществ процесса аккредитации является признание результатов
испытаний на международном уровне. Для получения аккредитации
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
271
лаборатории
должны
выполнять
все
требования
и
постоянно
совершенствовать свою систему качества. В данной статье подробно
рассматриваются требования стандарта ISO/IEC 17025 и процесс
аккредитации лабораторий.
ANNOTATION: The ISO/IEC 17025 standard ensures that testing
laboratories comply with international requirements. This standard is designed to
assess laboratories' technical competence and quality management system. The
accreditation process confirms the accuracy and reliability of laboratory test results.
The standard requires laboratories to establish proper testing methods, equipment
calibration, documentation, and qualified personnel. Laboratories accredited under
ISO/IEC 17025 gain international recognition. One of the key advantages of the
accreditation process is the acceptance of test results globally. To obtain
accreditation, laboratories must meet all requirements and continuously improve
their quality system. This article provides a detailed analysis of ISO/IEC 17025
requirements and the laboratory accreditation process.
KALIT SO‘ZLAR ISO/IEC 17025, akkreditatsiya, sinov laboratoriyasi, sifat
menejmenti, texnik vakolat, xalqaro standartlar, kalibrlash, hujjatlashtirish, malakali
xodimlar
KIRISH
ISO/IEC 17025 – bu sinov va kalibrlash laboratoriyalarining vakolatini
aniqlash va baholash uchun ishlab chiqilgan xalqaro standartdir. Ushbu standart
laboratoriyalarning texnik imkoniyatlari va sifat menejmenti tizimini baholashga
qaratilgan. Sinov laboratoriyalarining akkreditatsiyasi global e’tirofga ega bo‘lishi va
natijalarining xalqaro miqyosda tan olinishi uchun muhim hisoblanadi. ISO/IEC
17025 standarti laboratoriyalarga ishonchli va aniq sinov natijalarini taqdim etish
imkonini beradi. Ushbu standart laboratoriyalar tomonidan bajariladigan o‘lchov va
sinovlarning aniq va takroriy bo‘lishini ta’minlaydi.
ISO/IEC 17025 standarti laboratoriyalarning samarali ishlashi uchun zarur
bo‘lgan hujjatlashtirish, xodimlar malakasi, jihozlar kalibrovkasi va muhit
sharoitlarini belgilaydi. Sinov laboratoriyalari ushbu standartga mos kelish orqali o‘z
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
272
xizmatlarini xalqaro darajada taklif qilish imkoniga ega bo‘ladi. Akkreditatsiya
jarayoni laboratoriyalarning sifat tizimini baholash va takomillashtirish imkonini
beradi. Xalqaro bozorda ishonchli natijalarga ega laboratoriyalar raqobatbardoshlik
darajasini oshiradi.
ISO/IEC 17025 standarti laboratoriyalarga shaffoflik, ishonchlilik va texnik
jihatdan mustahkam bo‘lish imkonini yaratadi. Sinov natijalarining xatolarga yo‘l
qo‘ymasligi va obyektiv bo‘lishi uchun ushbu standart talablariga qat’iy rioya qilish
talab etiladi. Akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalar davlat organlari, sanoat va
ilmiy doiralar tomonidan ishonchli deb tan olinadi. Ushbu maqolada ISO/IEC 17025
standarti talablarining mazmuni va sinov laboratoriyalarining akkreditatsiya jarayoni
batafsil yoritiladi.
ASOSIY QISM
1. ISO/IEC 17025 standartining maqsadi va mohiyati
ISO/IEC 17025 standarti sinov va kalibrlash laboratoriyalarining sifatini
oshirishga qaratilgan xalqaro hujjat hisoblanadi. Ushbu standart laboratoriyalarning
texnik imkoniyatlari va boshqaruv tizimi sifatini baholashga yordam beradi. Standart
laboratoriyalar tomonidan amalga oshiriladigan sinovlar va o‘lchovlarning aniq va
ishonchli bo‘lishini ta’minlaydi. Ushbu standart laboratoriyalar uchun muhim bo‘lgan
hujjatlashtirish va sifat menejmenti tizimini o‘z ichiga oladi. Sinov natijalarining
ishonchliligini ta’minlash laboratoriyalar uchun eng asosiy maqsadlardan biridir.
ISO/IEC 17025 akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalar mijozlar ishonchini
qozonishi va xalqaro miqyosda tan olinishi mumkin. Ushbu standart turli sanoat
tarmoqlarida keng qo‘llaniladi. Laboratoriyalarning o‘lchov aniqligini ta’minlash va
natijalarning takroriy bo‘lishi muhim ahamiyatga ega. Standart laboratoriyalarga o‘z
tizimlarini doimiy takomillashtirish va sifatni oshirish imkonini beradi. ISO/IEC
17025 bo‘yicha akkreditatsiya laboratoriyaning yuqori darajadagi ishonchliligini
ko‘rsatadi.
2. ISO/IEC 17025 standartining asosiy talab va prinsiplari
ISO/IEC 17025 laboratoriyalar uchun ikkita asosiy yo‘nalishni qamrab oladi:
boshqaruv tizimi va texnik talablar. Boshqaruv tizimi laboratoriya faoliyatining
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
273
shaffofligini ta’minlash uchun kerak bo‘lgan qoidalar va protseduralarni o‘z ichiga
oladi. Texnik talablar esa sinov natijalarining aniq va ishonchli bo‘lishini
kafolatlaydi. Laboratoriyalar sifat menejmenti tizimini ishlab chiqishi va amaliyotga
tatbiq etishi kerak. Standart laboratoriya xodimlarining malakasini oshirish va
ularning kasbiy rivojlanishini ta’minlashni talab qiladi. Jihozlarning kalibrovkasi va
texnik xizmat ko‘rsatish muhim shartlardan biridir. Sinov natijalari to‘g‘ri
hujjatlashtirilishi va qayd etilishi kerak. Standart laboratoriyalar tomonidan
qo‘llaniladigan sinov metodikasining to‘g‘ri bo‘lishini talab qiladi.
3. Sinov laboratoriyalarining akkreditatsiya jarayoni
Akkreditatsiya laboratoriyaning ISO/IEC 17025 talablariga mosligini
tekshirish jarayonidir. Akkreditatsiyadan o‘tish uchun laboratoriyalar barcha zarur
hujjatlarni tayyorlashi va baholashdan o‘tishi lozim. Tekshiruv jarayoni odatda
mustaqil auditorlar tomonidan amalga oshiriladi. Laboratoriyalar akkreditatsiyadan
o‘tish uchun sinov metodologiyasi va natijalarining ishonchliligini tasdiqlashi kerak.
Akkreditatsiya jarayonida laboratoriyaning ichki audit tizimi ham tekshiriladi.
4. ISO/IEC 17025 bo‘yicha akkreditatsiyaning afzalliklari
ISO/IEC 17025 bo‘yicha akkreditatsiyaga ega laboratoriyalar xalqaro
miqyosda ishonchli deb topiladi. Bunday laboratoriyalar sinov natijalarining aniqligi
va takroriyligini kafolatlaydi. Akkreditatsiya laboratoriyaga mijozlarning ishonchini
oshirish va bozorda raqobatbardosh bo‘lish imkonini beradi. Akkreditatsiya
laboratoriyaning ichki tartib-qoidalarini yaxshilashga yordam beradi.
5. ISO/IEC 17025 bo‘yicha hujjatlashtirish tizimi
Laboratoriyalar hujjatlar orqali o‘z faoliyatining shaffofligini ta’minlashi
kerak. ISO/IEC 17025 bo‘yicha hujjatlashtirish sinov metodikasi, natijalar va audit
jarayonlarini o‘z ichiga oladi.
6. ISO/IEC 17025 laboratoriyalarda sifat menejmenti tizimi
Laboratoriyalar o‘z sifat tizimini doimiy takomillashtirib borishi lozim. Sifat
menejmenti tizimi laboratoriyaning samarali ishlashini va natijalarining
ishonchliligini ta’minlaydi.
7. ISO/IEC 17025 standartining global ahamiyati
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
274
ISO/IEC 17025 bo‘yicha akkreditatsiya xalqaro miqyosda laboratoriyalarning
tan olinishini ta’minlaydi. Bu esa global bozorda ishonchli hamkorlik qilish imkonini
yaratadi.
8. Kelajakda ISO/IEC 17025 standarti rivojlanish istiqbollari
Texnologiyalar rivojlanishi bilan laboratoriyalar ISO/IEC 17025 talablariga
muvofiqligini doimiy yangilab borishi kerak. Kelajakda akkreditatsiya jarayonlari
yanada avtomatlashtirilishi va raqamli texnologiyalar joriy qilinishi kutilmoqda.
XULOSA
ISO/IEC 17025 standarti sinov va kalibrlash laboratoriyalarining texnik
vakolatini belgilovchi muhim xalqaro hujjat hisoblanadi. Ushbu standart
laboratoriyalarning ishonchli va aniq natijalar taqdim etishini ta’minlashga yordam
beradi. Akkreditatsiya laboratoriyalarni xalqaro miqyosda tan olinishiga va ularning
faoliyatini yanada takomillashtirishga imkon yaratadi. Sinov laboratoriyalarining
ISO/IEC 17025 talablariga rioya qilishi sifatsiz natijalarning oldini olishga xizmat
qiladi.
Akkreditatsiya jarayoni laboratoriyaning sifat menejmenti tizimini
takomillashtirishga va xodimlarning malakasini oshirishga imkon beradi. ISO/IEC
17025 standarti asosida ishlaydigan laboratoriyalar mahsulot sifati va xavfsizligini
ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Bu standartning xalqaro miqyosda keng
qo‘llanilishi laboratoriyalar o‘rtasida ishonchni oshiradi.
Kelajakda sinov laboratoriyalari ISO/IEC 17025 standartiga mos ravishda
raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan tizimlarni keng joriy etishi kutilmoqda.
Bunday yondashuv laboratoriyalarning samaradorligini oshirishga va natijalar
ishonchliligini yanada yaxshilashga yordam beradi. Shu bois, laboratoriyalar
ISO/IEC 17025 talablariga muvofiq ishlashni doimiy ravishda takomillashtirishi
zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. ISO/IEC 17025:2017 – General requirements for the competence of testing and
calibration laboratories.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
275
2. International Laboratory Accreditation Cooperation (ILAC) – Guidelines and
Policies.
3. O‘zbekiston Respublikasi standartlashtirish va metrologiya agentligi –
Akkreditatsiya bo‘yicha rasmiy hujjatlar.
4. European Accreditation (EA) – Laboratory Accreditation Framework.
5. G. A. M. Peters, "Laboratory Quality Management System," Springer, 2020.
