MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
263
SINOV LABORATORIYALARINI AKKREDITLASHTIRISH:
ME’YORIY-TEXNIK HUJJATLAR TALABLARI VA ULARNING
AHAMIYATI
Muhammadjonova Mehriniso Doniyorbek qizi
Metrologiya standartlashtirish va mahsulot
sifati menejmenti yònalishi 4-kurs talabasi
Andijon davlat texnika instituti
ANNOTATSIYA: Sinov laboratoriyalarini akkreditlashtirish sifat nazorati
uchun muhim jarayondir. Bu laboratoriyalar me’yoriy hujjatlar asosida ishlashi
kerak. Akkreditatsiya natijasida laboratoriyalar ishonchlilik darajasini oshiradi.
Xalqaro standartlarga muvofiqlik ta'minlanadi. Akkreditatsiya laboratoriyalarni
ilmiy va texnik jihatdan rivojlantirishga yordam beradi. Bunda ISO/IEC 17025
standarti muhim ahamiyat kasb etadi. Me’yoriy hujjatlar sifat tizimini boshqarishda
muhim rol o‘ynaydi. Akkreditatsiya natijasida raqobatbardoshlik oshadi va mijoz
ishonchi mustahkamlanadi.
АННОТАЦИЯ: Аккредитация испытательных лабораторий является
важным процессом контроля качества. Эти лаборатории должны работать
на основе нормативных документов. В результате аккредитации повышается
уровень
надежности
лабораторий.
Обеспечивается
соответствие
международным стандартам. Аккредитация способствует научному и
техническому развитию лабораторий. В этом процессе важную роль играет
стандарт ISO/IEC 17025. Нормативные документы играют важную роль в
управлении системой качества. В результате аккредитации повышается
конкурентоспособность и укрепляется доверие клиентов.
ANNOTATION: Accreditation of testing laboratories is a crucial process for
quality control. These laboratories must operate based on regulatory documents. As
a result of accreditation, the reliability of laboratories increases. Compliance with
international standards is ensured. Accreditation contributes to the scientific and
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
264
technical development of laboratories. The ISO/IEC 17025 standard plays an
important role in this process. Regulatory documents play a crucial role in quality
system management. Accreditation enhances competitiveness and strengthens
customer confidence.
Kalit so‘zlar: akkreditatsiya, laboratoriya, sifat, standart, ishonchlilik, texnik,
xalqaro, hujjat, tizim.
KIRISH
Sinov laboratoriyalarini akkreditlashtirish zamonaviy ilm-fan va texnika
rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Akkreditatsiya laboratoriyalarning xalqaro
talablarga javob berishini ta'minlaydi. Sifat tizimining barqarorligi ham aynan
akkreditatsiya bilan bog‘liq. Akkreditatsiya jarayoni laboratoriyalarning
ishonchliligini oshiradi. Zamonaviy laboratoriyalar ISO/IEC 17025 standartiga rioya
qilishi kerak. Ushbu standart sinov va kalibrlash laboratoriyalarining umumiy
talablari belgilaydi. Akkreditatsiya jarayonida me’yoriy-texnik hujjatlar muhim rol
o‘ynaydi. Me’yoriy hujjatlar laboratoriyalar faoliyatini standartlashtirishga yordam
beradi. Xalqaro me’yorlarga muvofiqlik laboratoriyalarga global miqyosda raqobat
qilish imkonini beradi. Laboratoriyalar sifatni ta’minlash va tekshirish ishlarini
mukammal bajarishi kerak. Akkreditatsiya laboratoriyalarning xizmat sifati oshishini
ta’minlaydi. Tadqiqot va sinov jarayonlarining aniqligi bevosita akkreditatsiya bilan
bog‘liq. Shuningdek, laboratoriyalarning xizmatlaridan foydalanuvchilar uchun ham
akkreditatsiya muhimdir. Akkreditatsiya jarayoni turli sinov va tadqiqotlar
natijalarining aniqligini kafolatlaydi. Laboratoriya ishlarining barqarorligi me’yoriy
hujjatlar asosida ta’minlanadi. Akkreditatsiya jarayonining to‘g‘ri olib borilishi
laboratoriyalarning samaradorligini oshiradi.
ASOSIY QISM
1.Akkreditatsiya jarayoni va bosqichlari.
Akkreditatsiya jarayoni sinov laboratoriyalarining sifat va ishonchliligini
ta’minlash uchun muhim bosqichlardan iborat. Bu jarayon dastlabki baholash,
hujjatlar tayyorlash, ekspertiza, joyida tekshiruv va yakuniy qaror qabul qilish kabi
bosqichlarni o‘z ichiga oladi. Dastlab, laboratoriya o‘z faoliyatini baholash orqali
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
265
akkreditatsiya talablariga mosligini tekshiradi. Shundan so‘ng, zaruriy hujjatlar
tayyorlanib, akkreditatsiya organiga taqdim etiladi. Akkreditatsiya organi
laboratoriyaning hujjatlarini batafsil o‘rganadi va dastlabki xulosalar tayyorlaydi.
Ekspertlar jamoasi laboratoriyaning ishlash jarayonini tekshirish uchun tashrif
buyuradi. Bu bosqichda sinov usullari, jihozlarning texnik holati va sifat nazorati
tizimi baholanadi. Shuningdek, laboratoriya xodimlarining malakasi ham muhim
ahamiyat kasb etadi. Sinovlar o‘tkazilib, natijalar tahlil qilinadi. Xalqaro standartlarga
moslik darajasi aniqlanadi va tekshiruv natijalari hujjatlashtiriladi. Akkreditatsiya
bo‘yicha yakuniy qaror chiqarilib, laboratoriya sertifikat bilan taqdirlanishi yoki rad
javobi berilishi mumkin. Akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalar xalqaro e’tirofga
ega bo‘lib, ularning sinov natijalari ishonchli deb qabul qilinadi. Akkreditatsiya
sertifikati ma’lum muddatga berilib, vaqti-vaqti bilan qayta tasdiqlanishi talab etiladi.
Laboratoriyalar doimiy ravishda auditdan o‘tishi va xalqaro talablarga mosligini
saqlab turishi lozim. Me’yoriy hujjatlar o‘zgarganda, laboratoriyalar yangi talablarni
joriy etishi kerak. Xodimlarning doimiy ravishda malakasini oshirish ham
akkreditatsiyaning muhim talabi hisoblanadi. Sinov usullari doimiy ravishda
takomillashtirilib, zamonaviy texnologiyalarga asoslangan bo‘lishi kerak.
Akkreditatsiyadan o‘tmagan laboratoriyalar xalqaro miqyosda ishlash imkoniyatiga
ega bo‘lmaydi. Sinov natijalarining ishonchliligi va aniqligi laboratoriyaning
akkreditatsiya darajasiga bog‘liq. Akkreditatsiya jarayonining shaffofligi va
adolatliligi laboratoriya faoliyatining samarali yuritilishi uchun muhim ahamiyatga
ega. Natijada, akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalar yuqori sifat va ishonchlilik
talablariga javob bera oladi.
2. Sinov laboratoriyalariga qo‘yiladigan me’yoriy talablar
Sinov laboratoriyalari o‘z faoliyatini muayyan me’yoriy hujjatlar va
standartlar asosida olib borishi lozim. Bu talablar laboratoriyalarning sifat tizimini
boshqarish, malakali xodimlarga ega bo‘lish, zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish va aniq natijalarni ta’minlashga qaratilgan. Har bir laboratoriya xalqaro
va milliy standartlarga javob berishi kerak. Sifatni ta’minlash tizimi to‘g‘ri tashkil
etilgan bo‘lishi lozim. Sinovlar aniq metodikalarga asoslangan holda bajarilishi shart.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
266
Sinov natijalarining ishonchliligi laboratoriya tomonidan ta’minlanishi kerak. Sinov
usullari xalqaro darajada qabul qilingan bo‘lishi muhim. Laboratoriya jihozlari to‘g‘ri
kalibrlangan va sertifikatlangan bo‘lishi kerak. Xodimlarning malakasi va bilim
darajasi yetarli bo‘lishi talab etiladi. Sinov natijalarini hujjatlashtirish va ularni
saqlash bo‘yicha qat’iy qoidalar belgilangan. Ichki audit va tekshiruvlar muntazam
ravishda amalga oshirilishi lozim. Sinovlar o‘tkazilayotgan muhit barcha texnik
talablarni qondirishi kerak. Laboratoriyalar mijozlarga ishonchli va aniq natijalar
taqdim etishi shart. Sinov jarayonlarining shaffofligi va nazorat qilinishi muhim.
Akkreditatsiya jarayoni davomida laboratoriyaning barcha jihatlari tahlil qilinadi.
Sinov namunalari noto‘g‘ri natijalarga olib kelmasligi uchun to‘g‘ri sharoitda
saqlanishi lozim. Laboratoriya xodimlari doimiy ravishda yangi metodikalarni
o‘zlashtirishi va zamonaviy texnologiyalardan foydalana olishi kerak. Sinov
usullarining aniqligi va takroriyligi doimiy ravishda tekshirilib turilishi shart.
Xavfsizlik choralari va atrof-muhit talablariga rioya qilish laboratoriyalarning asosiy
majburiyatlaridan biridir. Laboratoriyalar o‘z xizmatlari sifatini doimiy ravishda
oshirib borishi lozim. Sinovlar davomida yuzaga keladigan xatoliklarni
minimallashtirish choralari ko‘rilishi kerak. Har qanday o‘zgarishlar laboratoriya
tomonidan hujjatlashtirilishi lozim. Laboratoriyalarning milliy va xalqaro talablar
asosida ishlashi ularning e’tirof etilishiga yordam beradi. Natijada, akkreditatsiya
talablari laboratoriyalarning faoliyatini standartlashtirish va sifatni oshirish uchun
muhim ahamiyat kasb etadi.
3. Akkreditatsiya uchun zarur bo‘lgan hujjatlar.
Akkreditatsiya jarayonidan o‘tish uchun laboratoriyalar tegishli hujjatlar
to‘plamini tayyorlashi kerak. Ushbu hujjatlar laboratoriyaning faoliyatini tartibga
solish va standartlarga mosligini tasdiqlash uchun zarur. Eng muhim hujjatlardan biri
sifat tizimi bo‘yicha hujjatlar hisoblanadi. Bu hujjatlar laboratoriyaning umumiy ish
faoliyati va sifatni boshqarish tizimini aks ettiradi. Shuningdek, laboratoriya
tomonidan amalga oshiriladigan sinov usullari to‘g‘risidagi hujjatlar ham
tayyorlanishi kerak. Sinov usullari xalqaro standartlarga mos bo‘lishi lozim.
Laboratoriyaning ichki audit va tekshiruv natijalari ham hujjatlashtiriladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
267
Akkreditatsiya olish uchun laboratoriya xodimlarining malakasi to‘g‘risidagi
ma’lumotlar ham zarur. Jihozlarning kalibrovkasi va texnik xizmat ko‘rsatish
bo‘yicha hujjatlar mavjud bo‘lishi shart. Sinov natijalarining ishonchliligini
tasdiqlovchi hujjatlar ham talab etiladi. Mijozlar bilan tuzilgan shartnomalar va
xizmat ko‘rsatish tartiblari bo‘yicha hujjatlar ham muhim hisoblanadi. Me’yoriy
hujjatlarga mos ravishda laboratoriya ishlash jarayonlarini hujjatlashtirib borishi
lozim. Har qanday o‘zgarishlar yoki yangiliklar tegishli hujjatlarda aks ettirilishi
kerak. Hujjatlar akkreditatsiya organlari tomonidan tekshiriladi va baholanadi.
Hujjatlarning to‘g‘ri yuritilishi laboratoriyaning muvaffaqiyatli akkreditatsiyadan
o‘tishiga yordam beradi. Hujjatlar xalqaro standartlarga mos bo‘lishi lozim. Har bir
laboratoriya o‘z hujjatlarini muntazam ravishda yangilab borishi shart. Akkreditatsiya
jarayonida hujjatlarning to‘g‘riligini isbotlash muhim ahamiyatga ega. Laboratoriya
hujjatlari tashqi auditorlar tomonidan ham baholanadi. Hujjatlarning to‘liq va
mukammal yuritilishi laboratoriya faoliyatining ishonchliligini ta’minlaydi.
Hujjatlarda laboratoriyaning tashkil etilish maqsadi va vazifalari aniq ko‘rsatilishi
kerak. Hujjatlar tizimi me’yoriy hujjatlar talablariga mos bo‘lishi shart. Sinov
natijalari va ularning tahlil qilish usullari aniq yozilishi kerak. Hujjatlar asosida
laboratoriya faoliyati doimiy ravishda nazorat qilinadi. Laboratoriyalar akkreditatsiya
talablariga muvofiqligini isbotlash uchun to‘liq hujjatlar to‘plamini taqdim etishi
kerak.
4. Akkreditatsiya jarayonida laboratoriyalarning roli
Akkreditatsiya jarayonida laboratoriyalar muhim rol o‘ynaydi. Ular o‘z
faoliyatini standartlarga mos ravishda tashkil etishi kerak. Laboratoriyalar o‘z sifati
va ishonchliligini oshirishga doimiy harakat qilishi zarur. Sinov usullarining aniq va
takroriy bo‘lishi laboratoriyalar zimmasidagi asosiy vazifalardan biridir.
Laboratoriyalar o‘z sinov natijalarining ishonchliligini ta’minlashi kerak. Sinov
natijalari xalqaro talablarga mos kelishi lozim. Akkreditatsiya jarayoni
laboratoriyalarning xalqaro miqyosda tan olinishi uchun muhimdir. Akkreditatsiya
sertifikatiga ega laboratoriyalar sifat va ishonchlilik jihatidan ustunlikka ega bo‘ladi.
Sinov laboratoriyalari o‘z xizmatlarining sifati va aniqligini kafolatlaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
268
Laboratoriyalar akkreditatsiyadan o‘tish jarayonida barcha talablarni bajarganligini
isbotlashi lozim. Laboratoriya faoliyati me’yoriy hujjatlarga mos bo‘lishi kerak.
Xodimlar malakasi muntazam ravishda oshirib borilishi lozim. Laboratoriyalar
muntazam auditlardan o‘tib, sifatni nazorat qilishi kerak. Sinov natijalari
hujjatlashtirilgan va ochiq bo‘lishi lozim. Laboratoriyalar o‘z xizmatlarini zamonaviy
texnologiyalar asosida tashkil etishi kerak. Har qanday o‘zgarish laboratoriya
faoliyatida aks ettirilishi lozim. Laboratoriyalar o‘z mijozlariga aniq va ishonchli
natijalar taqdim etishi kerak. Akkreditatsiyadan o‘tish jarayoni laboratoriyalar uchun
majburiy talab hisoblanadi. Akkreditatsiya sertifikati laboratoriyalarning sifatini
isbotlovchi hujjat hisoblanadi. Laboratoriyalar xalqaro hamkorlikda ishtirok etish
uchun akkreditatsiyaga ega bo‘lishi kerak. Akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalar
xalqaro miqyosda tan olinadi. Laboratoriyalar o‘z tizimini muntazam ravishda
takomillashtirib borishi kerak. Ish jarayonining shaffofligi laboratoriya faoliyatining
asosiy mezonidir. Sinov natijalari va ularning ishonchliligi laboratoriya
xodimlarining mas’uliyatiga bog‘liq. Akkreditatsiya jarayoni laboratoriyalar uchun
doimiy o‘zgarish va rivojlanish imkonini beradi.
XULOSA
Akkreditatsiya sinov laboratoriyalarining faoliyatini yaxshilashda muhim rol
o‘ynaydi. U laboratoriyalarning sifat darajasini oshirishga yordam beradi. Xalqaro
standartlarga muvofiqlikni ta’minlash akkreditatsiyaning asosiy maqsadidir. ISO/IEC
17025 laboratoriyalar uchun eng muhim standartlardan biridir. Me’yoriy-texnik
hujjatlar laboratoriyalarning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Akkreditatsiya
jarayoni murakkab bo‘lsa-da, uning afzalliklari juda katta. Laboratoriyalar
akkreditatsiya orqali ilmiy va texnik rivojlanishga erishadi. Raqobatbardoshlik va
mijoz ishonchi ham akkreditatsiya bilan mustahkamlanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. ISO/IEC 17025:2021 - General requirements for the competence of testing and
calibration laboratories.
2. O‘zbekiston Respublikasi me’yoriy hujjatlari va standartlari.
3. Akkreditatsiya jarayoni bo‘yicha xalqaro tajriba va tadqiqotlar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
269
4. Laboratoriya sifat boshqaruvi bo‘yicha ilmiy maqolalar.
5. Me’yoriy-texnik hujjatlar va ularning laboratoriya faoliyatiga ta’siri bo‘yicha
tadqiqotlar.
