MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
131
O‘ZBEKISTONDA SUV RESURSLARINI TEJASH, ATROF-MUHITNI
MUHOFAZA QILISH STRATEGIYASI
O‘zbekiston Respublikasi IIV Malaka oshirish instituti Kasbiy tayyorgarlik
fakulteti Maxsus fanlar sikli o‘qituvuchisi
Annotatsiya.
Ko'pchiligimiz suv cheksiz boylik kabi yashaymiz. Ammo, uning
katta zahiralariga qaramay, suv tobora kamayib bormoqda, u ifloslangan
va sho'r bo'lib bormoqda, shuning uchun uni tejash kerakligi, suv ta'minoti va oqava
suv tarifi elektr energiyasi, asosiy vositalarning amortizatsiyasi, kimyoviy reagentlar
narxi, birinchi, ikkinchi va uchinchi ko'taruvchi nasos stansiyalarini ta'mirlash,
kanalizatsiya nasos stansiyalari, tozalash inshootlarini saqlash, oqova suvlarni
tashish va utilizatsiya qilish, yoqilg'i-moylash materiallari narxi, sarflanadigan
materiallarni sotib olish xarajatlaridan shakllanishi borasidagi ma’lumotlar
tahliliga bag‘ishlangan.
Kalit so‘zlar:
suvni tejash, suv kamaymoqda, suv kamaymoqda,
ifloslanmoqda
,
Suv-tekin emas
.
Аннотaция.
Болшинство из нас живет так, будто вода — бесконечный
ресурс. Но, несмотря на болшие запасы, воды становится все менше, она
загрязняется и становится соленой, поэтому ее необходимо экономит, тариф
на водоснабжение и водоотведение формируется из затрат на
электроэнергию, амортизатсии основных фондов, затрат на химические
реагенты, содержание насосных станций первого, второго и третего
подъема, канализатсионных насосных станций, содержание очистных
сооружений,
транспортировку
и утилизатсию сточных вод, затрат на горюче-смазочные материалы,
приобретение расходных материалов.
Ключевые слова:
экономте воду, вода уменшаются, вода загрязняется,
вода не бесплатна.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
132
Annotation.
Most of us live as if water is an infinite resource. But despite
large reserves, water is becoming less and less, it is polluted and becomes salty, so it
must be saved, the tariff for water supply and sanitation is formed from the costs of
electricity, depreciation of fixed assets, costs of chemical reagents, maintenance of
pumping stations of the first, second and third lift, sewage pumping stations,
maintenance of treatment facilities, transportation and disposal of waste water, costs
of fuels and lubricants, purchase of consumables.
Keywords:
save water, water is running out, water is getting polluted, water
is not free.
Ko'pchiligimiz suv cheksiz boylik kabi yashaymiz. Ammo, uning katta
zahiralariga qaramay, suv tobora kamayib bormoqda, u ifloslangan va sho'r bo'lib
bormoqda, shuning uchun uni tejash kerak.
Taxminan 150 million kishi toza suvga ega emas va ochiq suv havzalarida
mavjud bo'lgan narsalarni ichishadi. Taxminan 260 million kishi ichimlik suvi
manbasiga еtib borish uchun bir soat yo‘l bosib o‘tishi kerak, deyarli 1,5 milliard kishi
esa toza ichimlik suviga еtib borish uchun taxminan 30 daqiqa vaqt sarflaydi.
Qanday qilib suvni tejash mumkin?
Birinchi narsa, albatta, oqayotgan kranlarni tuzatish va hojatxonaning
drenajini tekshirishdir.
Suv hisoblagichini o'rnating. Bu sizning xarajatlaringiz va shuning uchun suv
bilan yanada tejamkor bo'lishingizga yordam beradi.
Kir yuvish mashinasini faqat toʻliq yuklanganda yoqing.
⠀
Hammom o'rniga dushdan foydalaning. Aytgancha, hatto dush qabul qilish
ham asossiz miqdorda suv sarflashi mumkin.
Dushda tishlarini cho'tkalash yoki sovunni yuvish paytida siz suv behuda
oqmasligi uchun jo'mrakni o'chirib qo'yishingiz mumkin.
O‘simliklarni sug‘orish uchun meva va sabzavotlarni yuvishdan qolgan
suvdan foydalaning.
⠀
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
133
Idishlarni oqar suv bilan lavaboda yuvishga harakat qiling. Bu juda katta suv
tejash!
Har bir inson uyda suvni tejashning ko'plab usullarini o'ylab topishi mumkin.
Asosiysi, odatlardagi kichik o'zgarishlar ham global muammoga hissa
qo'shishga yordam berishini tushunishdir. Axir, suvni tejash ham elektr energiyasi va
boshqa resurslarni tejashga yordam beradi. Uyimizga suv еtkazib berish va oqava
suvlarni tozalash uchun katta miqdorda energiya resurslari sarflanadi. Elektr
energiyasi ishlab chiqarish uchun neft, gaz va atom energiyasidan foydalaniladi.
Ushbu energiya manbalarini ishlab chiqarish va ulardan foydalanish bizning ekologik
xavfsizligimizga ta'sir qiladi.
Shunday qilib, keling, kichikdan boshlaylik!
Siz suv ichasiz va suv ishlatasiz, to'g'rimi? Xo'sh, albatta, ha. Shahar va uning
aholisini ichimlik suvi bilan ta'minlash uchun uni ishlab chiqarish uchun katta
xarajatlar talab etiladi.
Ammo ko'p odamlar suv cheksiz boylik kabi yashaydilar.
Ammo katta zahiralarga qaramay, suv kamaymoqda, ifloslanmoqda, yo'q
bo'lib ketmoqda va shuning uchun uni tejash kerak.
Suv ishlab chiqarish va еtkazib berish davlat muassasasi tomonidan amalga
oshiriladi.
Suv ta'minoti va oqava suv tarifi elektr energiyasi, asosiy vositalarning
amortizatsiyasi, kimyoviy reagentlar narxi, birinchi, ikkinchi va uchinchi ko'taruvchi
nasos stansiyalarini ta'mirlash, kanalizatsiya nasos stansiyalari, tozalash inshootlarini
saqlash, oqova suvlarni tashish va utilizatsiya qilish, yoqilg'i-moylash materiallari
narxi, sarflanadigan materiallarni sotib olish xarajatlaridan shakllanadi.
Bunday yirik fermer xo‘jaligini saqlash uchun katta mablag‘ sarflanadi. Shu
bilan birga, suv ta’minoti xodimlari suv ta’minotini uzluksiz ta’minlash maqsadida
dam olish va bayram kunlarisiz ishlamoqda.
Shu bilan birga, ming litr suv shahar do'konlarida sotib oladigan bir litr shisha
suvdan uch baravar arzon. Suvni qanday tejashimiz va uni qanday qadrlashimiz
kerak? Bu haqda shaharliklardan so‘radik:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
134
Va har yili suv sathi pasayib, еr ostidan suv olish tobora qiyinlashmoqda. Bu
qo'shimcha uskunalar va kuchli nasoslarni talab qiladi, bu ham katta xarajatlarni talab
qiladi.
Qanday qilib suvni tejash mumkin?
Har bir inson suvni tejashda o'z hissasini qo'shishi mumkin va buni birgalikda
qilganimizda sezilarli bo'ladi.
Mana bir necha oddiy maslahatlar:
Oqish kranlarini tuzatish va hojatxonaning drenajini tekshirish kerak;
suv hisoblagichini o'rnatish. Bu sizga uni yanada tejamkor davolashga yordam
beradi;
kir yuvish mashinasini faqat to'liq yuklanganda yoqing;
hammom o'rniga dushdan foydalaning;
tishlarini cho'tkalashda jo'mrakni o'chiring;
sabzavot va mevalarni yuvishdan qolgan suvdan o'simliklarni sug'orish uchun
foydalaning;
lavaboda idishlarni oqadigan suv bilan yuving.
Hatto odatlardagi kichik o'zgarishlar ham suv va boshqa resurslarni tejashga
yordam beradi.
Prezidentimiz Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida keng jamoatchilikni
jalb etgan holda viloyatda “Suv-tekin emas” degan g‘oyani aholiga chuqur singdirish
lozimligi yuzasidan tegishli vazifalarni belgilab bergan edi.
Ushbu vazifalardan kelib chiqib, vohadagi har bir mahalla mazkur g‘oyani
singdirish va uni mahalla faollari, nuroniylar, ziyolilar, keng jamoatchilik bilan birga
iste’molchilarning kundalik turmush qoidasiga aylantirish bo‘yicha tegishli tadbirlar
belgilab berildi. Ayni paytda suvni asrash, uni isrof qilmaslik va kelgusi avlodlarga
еtkazish mavzulariga bag‘ishlangan maqola, roliklar tayyorlanib, mahalliy ommaviy
axborot vositalarida keng yoritib borish yo‘lga qo‘yildi.
Viloyatning bir guruh nuroniylari va jamoat tashkilotlari vakillari voha ahliga
mavjud obi-hayotdan tejab foydalanish hamda uni isrof qilmaslik yuzasidan murojaat
ham qabul qildi. Murojaatda suvning inson hayotidagi o‘rni va keyingi yillarda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
135
dunyoda toza ichimlik suvi zaxiralarining kamayib borayotgani, ajdodlarimizning
obi-hayotni tabarruk ne’mat sifatida ulug‘lab, uni isrof qilmasdan foydalangani va
suv taqchilligi kuzatilayotgan viloyatda ham endilikda har qatrasini tejab sarflash
barchaning insoniy burchi ekani qayd etilgan.
Prezidentimiz tashabbusi bilan mamlakatimizda amalga oshirilayotgan
islohotlarning bosh maqsadi inson qadrini ulug‘lash, xalqimizning farovon hayotini,
turmush obodligini ta’minlashga qaratilgani haqida so‘z yuritilib, “O‘zbekiston –
2030” strategiyasida ham suv resurslarini tejash, atrof-muhitni muhofaza qilish
masalasi o‘ta dolzarb vazifa sifatida belgilab berilgani bejiz emasligi ta’kidlangan.
Shuningdek, viloyatda aholini toza ichimlik suvi bilan ta’minlash, qishloq xo‘jaligida
suv
resurslarini
tejash
borasida
yuz
berayotgan
o‘zgarish
va yangilanishlar to‘g‘risida so‘z yuritilgan.
Bugun barchamiz dunyodagi “kiprikdagi yoshday qalqib turgan” vaziyatni
xavotir bilan kuzatib turibmiz, – deyilgan jumladan murojaatda. – Shular qatorida suv
tanqisligi ham butun olamda global muammoga aylanib bormoqda. Afsuski, bu
masala bizning mintaqamizni ham chetlab o‘tmayapti. Prezidentimiz bu haqida har
bir
chiqishlarida,
xalqaro
anjumanlarda
fikr-mulohazalarini
bildirmoqda.
Mamlakatimizda suvni tejovchi texnologiyalar keng joriy etilmoqda. Davlatimiz
tomonidan bu borada foydali va samarali choralar ko‘rilyapti. Ammo, atrof-muhitga,
tabiat ne’matlariga, jumladan, suvga insof bilan munosabatda bo‘lish, uni tejash, isrof
qilmaslik aholimizga, har birimizga bog‘liq masala bo‘lib qolyapti. Ona tabiatni, suv
resurslarini asrash, uni kelajak avlodga bus-butunligicha еtkazish, kelgusi
avlodlarning ham bebaho ne’matlardan bahramand bo‘lishini ta’minlash masalalariga
qaratilgan murojaat ommaviy axborot vositalarida orqali keng yoritildi.
Ushbu tashabbusni yurtimiz faollari, nuroniylar, ziyolilar va keng
jamoatchilik vakillari endilikda har bir mahallada mazkur g‘oyani aholi ongu-
shuuriga singdirib, suv tejamkorligiga erishish uchun joylarda targ‘ibot-tashviqot
ishlarini doimiy ravishda olib borishlari lozim bo‘ladi.
Adabiyotlar:
1.Suvni tejash energiyani tejash sohalaridan biridir - Makotrina L.V., Ievleva A.A.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
136
2.https://energo-audit.com/ekonomia-vody
3.https://greenmystery.ru/blog/economy_water/
4.https://ishonch-doverie.uz/archives/
