MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
144
PSIXOTROP VOSITALAR
1-son Respublika Abu Ali Ibn Sino nomidagi Jamoat salomtligi texnikumi 2-
Umumkasbiy modular kafedrasi o’qituvchisi
Boboyeva Dono Abduqodirovna
Annotatsiya:
Psixotrop
vositalar
bu-Insonlarning
aqliy
mehnat
faoliyatiga,tuyg’ulariga va ruhiyatiga ta’sir etuvchi preparatlardir.Psixotrop
vositalar asosan qo‘rquv,hayajon,vahima,xavotirlik va bezovtalik bilan kechadigan
nevrozlarda qo‘llaniladi.Insonda ruhiy jarayon fikrlash va his-tuyg‘udan iborat.
Psixoptrop vositalar(preparatlar) inson ruhiyatiga ta‘siri bo’yicha ikkita
katta guruhga bo‘linadi:
1.Psixosedativlar.
2. Psixostimulatorlar.
Preparatlarning ta‘siri asosan ruhiy va emotsional tizim faoliyatining
buzilishi natijasida kelib chiqadigan o’zgarishlarda yaxshi namoyon bo‘lib, ta‘siri
ko‘proq bilinadi. Ruhiy holat, vajohatlanish, hayajonlanish, harakatning qo‘zg‘alishi
tinchlanadi. Bular odamning es-hushiga ta‘sir qilmaydi, uyquga sabab bo’lmaydi.
Psixosedativ vositalar farmakologik ta‘siri bo'yicha neyroleptiklar,
trankvilizatorlar va sedativ vositalarga bo‘linadi.
Kalit so‘zlar:Psixosedativ,psixostimulator,neyroleptik,trankvilizator,sedativ,
antidepressant,adrenalitik.
Аннотация: Психотропные средства — это лекарственные средства,
которые влияют на психическую деятельность, эмоции и психику людей.
Психотропные средства в основном применяются при неврозах,
характеризующихся страхом, волнением, паникой, тревогой и беспокойством.
Психический процесс у человека состоит из мышления и чувствования.
Психотропные препараты делятся на две большие группы в
зависимости от их воздействия на психику человека:
1. Психоседативные средства.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
145
2. Психостимуляторы..
Ключевые
слова:
Психоседативное,
психостимулирующее,
нейролептическое,
транквилизатор,
седативное,
антидепрессант,
адреналитик.
Abstract: Psychotropic drugs are drugs that affect the mental activity,
emotions, and psyche of people. Psychotropic drugs are mainly used in neuroses
characterized by fear, excitement, panic, anxiety, and restlessness. The mental
process in humans consists of thinking and feeling.
Psychotropic drugs are divided into two large groups according to their effect
on the human psyche:
1. Psychosedatives.
2. Psychostimulants.
Key words: Psychosedative, psychostimulant, neuroleptic, tranquilizer,
sedative, antidepressant, adrenalitic.
Psixotrop modallar asosan psixozlarda va psixonevrozlarda qo’llaniladi.
Neyroleptiklarning ta‘sir doirasi ancha keng, shunga ko‘ra ko'pchilik kasalliklarni
davolashda
durustgina
naf
beradigan
preparatlar
hisoblanadi.Ko‘pchilik
neyroleptiklar bir qancha preparatlaming, chunonchi, narkoz vositalari, uxlatuvchi va
og‘riq qoldiruvchi (ayniqsa, narkotik analgetiklar) dorilarning ta’sir kuchi va
muddatini oshiradi. Shu bilan bir qatorda ay rim neyroleptiklar analgetiklar bilan
birga ishlatilganda
yangicha farmakologik ta‘sir ham
yuzaga chiqadi.
Neyroleptiklaming bunday xususiyati tibbiyot amaliyoti uchun ancha muhimdir.
Shuning uchun neyroleptiklar jarrohlik amaliyotida — anesteziologiyada, bemorni
operatsiyaga tayorlashda neyroleptoanalgeziya uchun ishlatiladi. [1]
Ko‘pchilik neyroleptiklarni, ayniqsa, fenotiazin unumlarini jigar, buyrakning
og‘ir kasalliklari, umumiy tushkunlik (depressiya) holati, uyqu, narkoz, og‘riqni
qoldiruvchi dorilar bilan zaharlanish, gipotoniyada qo‘llab bo‘lmaydi. [2]
Neyroleptiklar uzoq vaqt va katta dozalarda ishlatilganida zaharlanishga olib
kelishi mumkin. Bunda odamda umumiy bo‘shashish kuzatiladi, tonus pasayadi va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
146
ruhiy tushkunlikka tushib, uyquchan, kam harakat bolib qoladi, atrof muhitdagi
voqealarga qiziqmay qo‘yadi, juda beparvo bolib, hadeb mudrayveradi. Shunday
hollarda
preparatlarni
qabul
qilish
to‘xtatilib,
ularning antogonistlari,
psixostimulatorlardan kofein, fenamin hamda antidepressantlar tavsiya etiladi.[3]
Neyroleptiklaming yuqorida qayd etilgan farmakologik xususiyatlari
aminazinga xosdir. Aminazinning antipsixotik, tinchlantiruvchi ta‘siri ancha kuchli,
potensiyalovchi, gipotenziv, gipotermik va periferik (xolinolitik va adrenolitik) ta
’sirlari ham bir qadar sezilarli. Bundan tashqari, u qusishga qarshi yaxshi kor qilib,
tana mushaklarini sezilarli darajada bo ‘shashtiradi. Bu preparat ko‘pincha ruhiy va
harakat qo‘zg‘alishi bilan kechadigan kasalliklarda - psixoz holatlarida qo’llanadi.
Aminazinning nojo‘ya ta‘sirlaridan biri to ‘qim ani mahalliy qitiqlovchi ta‘siri
hisoblanadi. Natijada aminazin tushgan joyda to‘qimaning qizarishi (giperemiya),
achishishi va qichishi kuzatiladi. Preparat mushaklar orasiga inyeksiya qilinsa,
infiltratlar paydo bo‘lishi, venaga yuborilganida esa tromboflebitlar bo‘shanishi
mumkin. Shuning uchun, aminazinning bunday ta‘sirini kamaytirish maqsadida turli
choralar ko‘riladi. [4]
FOYDALINGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Ibrohimovich A. H. MODERN FACTORS FOR RAISING STUDENT-
YOUTH INNOVATIVE THINKING IN THE HIGHER EDUCATION //American
Journal of Pedagogical and Educational Research. – 2023. – Т. 15. – С. 202-206.
2.
M.N.Mahsumov,
X.Aliyev,
M.A.Odilov,
N.A.Musayeva
“FARMAKOLOGIYA ASOSLARI” Toshkent “ILM ZIYO”-2007
3.
F.Sh.Toshmuhammedova, H.U.Aliyev, R.Z.Nizomov “FARMAKOLOGIYA
VA RETSEPTURA” 2003
4.
S.S.Azizova “FARMAKOLOGIYA” Toshkent Yangi asr avlodi 2006
5.
Yu.M.
Mamadov,
M.A.Xo’jamberdiyev,
B.Yu.Mamatov
“KLINIK
FARMAKOLOGIYA” Toshkent “TURON-IQBOL” 2010
