MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
7
PEDAGOGIK TAʼLIM JARAYONIDA OʻQITUVCHINING
ZAMONAVIY AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN SAMARALI
FOYDALANISHI
Muallif : Shahrisabz davlat pedagogik instituti pedagogika fakulteti
boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 4- kurs talabasi
Fayziyeva Muqaddas Akbar qizi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy axborot texnologiyalarini
pedagogik ta’limda samarali qoʻllashning ahamiyati, afzalliklari, muammolari va
strategiyalari o‘rganiladi. Ushbu texnologiyalarning ta'lim berishni, o'quvchilarning
faolligini, o'qituvchilar malakasini va umumiy ta'lim natijalarini qanday
yaxshilashiga e'tibor qaratiladi.Shuningdek, axborot texnologiyalarini oʻqitish
amaliyotiga qoʻllashdagi muammo va takliflar yoritilgan.
Kalit so'zlar :
Zamonaviy axborot texnologiyalari, pedagogika, raqamli
ta'lim, o'qituvchilar va ularning malakasini oshirish, elektron ta'lim, aralash ta'lim,
o'qitish texnologiyasi .
Kirish
Bugungi kunda taʼlim tizimi jadal rivojlanmoqda va bu jarayonda zamonaviy
axborot texnologiyalarining o‘rni beqiyosdir. Oʻqituvchining o‘z kasbiy faoliyatida
raqamli vositalardan foydalanishi nafaqat dars samaradorligini oshiradi, balki
oʻquvchilarning bilimga bo‘lgan qiziqishini ham kuchaytiradi.
Pedagogik ta'limga AKT (Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari)
integratsiyasi raqamli savodxonlik, hamkorlik, tanqidiy fikrlash va o'z-o'zini
boshqarish kabi 21-asr ko'nikmalarini rivojlantirish uchun juda muhimdir. Ta'lim
tizimlari kompetensiyaga asoslangan yondashuvlarni qo'llaganligi sababli,
zamonaviy texnologiyalardan foydalanish ta'lim usullarini ta'lim natijalari bilan
uyg'unlashtirishda markaziy o'rinni egallaydi.
Materiallar va uslublar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
8
Ushbu ilmiy maqola uchun tadqiqotlar pedagoglarning taʼlim jarayonida
zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali qoʻllashning ahamiyatiga qaratiladi
.Tadqiqot quyidagi materiallar va metodlardan foydalangan holda amalga oshirildi:
1. Nazariy manbalarni tahlil qilish:
Pedagogika faniga doir o‘quv qo‘llanmalar , axborot kommunikatsiya
texnologiyalari va ularning samaradorlik darajasi oʻrganildi.Ayniqsa, pedagogik
mahorat, pedagogning burch va masʼuliyatlari , vazifalariga qoʻyilgan talablar asos
qilib olindi.
2. Pedagogik kuzatuv:
Shahrisabz shahri va tumanidagi i bir nechta umumta’lim maktablarida
pedagoglarning darslari jarayoni kuzatildi. Dars jarayonida o‘qituvchining AKT
savodxonligi , ulardan dars jarayonida samarali foydalanishi va oʻquvchilarning
bunga bo‘lgan munosabati qayd etildi.
3. Amaliy jarayon va tahlili:
Oʻqituvchi va oʻquvchilar oʻrtasidagi muloqot, ularning oʻzlashtirish
darajalari, oʻqituvchining yetkaza bilish qobiliyati, zamonaviy texnologiyalardan
foydalana olishi oʻrganildi.
4. So‘rovnoma va suhbatlar o‘tkazish:
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari va metodistlar, bir guruh oʻqituvchi rahbarlar
bilan suhbatlar o‘tkazilib maktab taʼlim muhiti , zamonaviy texnologiyalarning qay
darajada oʻzlashtirilganligi va bu jarayondagi muammolar, o‘quvchilar bilan
ishlashda samarali deb hisoblangan uslublar to‘g‘risida ma’lumotlar yig‘ildi.
Pedagogik ta’limda axborot texnologiyalarining o‘rni
Zamonaviy axborot texnologiyalari muhitida didaktika, zamonaviy axborot
texnologiyalaridan faol foydalanish orqali bilimlarning samarali o‘zlashtirishga
yo‘naltirilgan o‘quv faoliyatining keng jabhali turlarini salohiyati, axborotni qabul
qilish va o‘zlashtirish qobiliyatlariga bevosita bog‘liq bo‘lmoqda.Elektron
resurslarining afzalliklari qatoriga axborotlarning jamlanganligi, ko‘rgazmaliligi,
ya'ni turli xil taqdim etish imkoniyatlariiing mavjudligi, animatsiyalardan
foydalanganligi, ta'lim-tarbiya oluvchilarning yoshi va fiziologik xususiyatlariga mos
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
9
axborotlarni taqdim etib borish jihatlarini kiritish mumkin. Bu o‘quvchilarda ijodiy
fikrlashni, tarbiyaviy ko‘nikma va malakalarni rivojlantirish orqali resurslarni har
tomonlama chuqur o‘zlashtirilishiga imkoniyatning mavjudligi bilan alohida
ahamiyatga ega.
MIT o'quv-ta'lim jarayonining har bir bosqichida hal qiluvchi rol o'ynaydi:
O'quv dasturlarini ishlab chiqish: Raqamli resurslar va dasturiy ta'minot
dinamik va moslashtirilgan o'quv dasturlarini yaratishga yordam beradi.
Yo'riqnoma: Aqlli doskalar, interaktiv kontent, simulyatsiyalar va multimedia
taqdimotlari kabi vositalar o'qitishni boyitadi.
Baholash: Onlayn viktorinalar, avtomatlashtirilgan baholash tizimlari va
tahlillar talabalarning muvaffaqiyatini samarali kuzatish va baholashga yordam
beradi.
Aloqa: Zoom, Microsoft Teams va Google Meet kabi platformalar real vaqtda
oʻzaro taʼsir va hamkorlikda oʻrganishni qoʻllab-quvvatlaydi.
Professional o'sish: O'qituvchilar global hamjamiyatlarga, onlayn kurslarga va
ta'lim veb-seminarlariga kirish huquqiga ega bo'lib, umrbod ta'limni osonlashtiradi.
Pedagogik ta'lim ushbu texnologiyalarni nafaqat vosita sifatida, balki samarali
o'qitishning ajralmas tarkibiy qismlari sifatida ham qamrab olishi kerak
Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarining afzalliklari
Ishtirok etish va motivatsiyani yaxshilash
Raqamli vositalar passiv o'rganishni faol tadqiqotga aylantirishi mumkin.
O'yin platformalari va interaktiv kontent (masalan, Edmodo, ClassDojo, Kahoot)
o'quvchilarni rag'batlantiradi va ularning qiziqishlarini qo'llab-quvvatlaydi.
Turli xil ta'lim uslublarini qo'llab-quvvatlash
Vizual, eshitish va kinestetik o'quvchilar multimediya va interaktiv
kontentdan foyda oladi. Bu inklyuzivlikni va tabaqalashtirilgan ta'limni rivojlantiradi.
Haqiqiy vaqtda fikr-mulohazalar va ma'lumotlarni tahlil qilish
Texnologiya zudlik bilan fikr-mulohaza bildirish imkonini beradi va
o‘quvchilarga ta’lim strategiyalarini moslashtirishga yordam beradi. O'qituvchilar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
10
ishlash ma'lumotlarini kuzatishi va shunga mos ravishda ko'rsatmalarni moslashtirishi
mumkin.
Global resurslarga kirish
Raqamli kutubxonalar, MOOCs (Massive Open Online Courses) va ochiq
taʼlim resurslari (OER) yuqori sifatli kontentga kirishni kengaytiradi.
Vaqt va resurslardan samarali foydalanish
Baholash yoki davomatni kuzatish kabi avtomatlashtirilgan boshqaruv
vazifalari oʻqituvchilarga koʻproq oʻquvchilarning oʻzaro munosabati va darsni
rejalashtirishga eʼtibor qaratish imkonini beradi
Zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanishdagi muammolar
Infratuzilmaning etishmasligi
Internetga kirishning etarli emasligi, raqamli qurilmalarning cheklanganligi
va elektr ta'minotining etarli emasligi ko'plab muassasalarda, ayniqsa rivojlanayotgan
mintaqalarda keng tarqalgan.
Cheklangan raqamli savodxonlik
Ayrim pedagoglar zamonaviy ta’lim vositalaridan samarali foydalanish uchun
zarur texnik ko‘nikmalarga ega emaslar.
O'zgarishlarga qarshilik
An'anaviy pedagogik tafakkur texnologiyani kuch beruvchi emas, balki
buzuvchi sifatida ko'rishi mumkin.
Kiberxavfsizlik va ma'lumotlarning maxfiyligi
Raqamli platformalardan ko'proq foydalanish talabalar ma'lumotlarini himoya
qilish va onlayn xavfsizlik bilan bog'liq tashvishlarni keltirib chiqaradi.
Moliyaviy cheklovlar
Ilg'or texnologik vositalar va dasturiy ta'minotning yuqori narxi integratsiyaga
to'siq bo'lishi mumkin.
Yechim va natijalar
O'qituvchilarning malakasini oshirish va malakasini oshirish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
11
Muntazam ravishda AKTga yo'naltirilgan o'quv dasturlari muhim ahamiyatga
ega. Bular amaliy seminarlar, tengdoshlarning maslahati va o'z-o'zidan ishlaydigan
onlayn modullarni o'z ichiga olishi kerak.
O‘quv dasturlarini moslashtirish
Texnologiya pedagogik maqsadlarga mos kelishi kerak. Ta'lim dizayni faol
o'rganish va ko'nikmalarni rivojlantirishni qo'llab-quvvatlash uchun raqamli
vositalarni birlashtirishi kerak.
Aralashtirilgan ta’lim modellari
An'anaviy sinf usullarini onlayn resurslar bilan birlashtirish moslashuvchanlik
va boyitilgan o'rganish tajribasini taqdim etadi. Aytilgan sinf modeli bunga misoldir.
Institutsional yordam va yetakchilik
Maktab rahbariyati texnologiya investitsiyalariga ustuvor ahamiyat berishi va
texnik yordam, aniq siyosat asoslari va innovatsiyalarni rag'batlantirishi kerak.
Baholash va qayta aloqa mexanizmlari
Texnologik integratsiya amaliyotlarini doimiy monitoring qilish va baholash
strategiyalarni aniqlashtirish va muammolarni tezda hal qilishga yordam beradi.
Global tendentsiyalar va misollar
Finlyandiya: Finlyandiyada ta'lim o'qituvchilarning avtonomiyasi va
innovatsiyalariga urg'u beradi. Raqamli platformalar va hamkorlikdagi o'quv
vositalarining integratsiyasi talabalarning natijalarini yaxshiladi.
Singapur: Milliy strategiya oʻqituvchilarning AKT malakasini oshirish va
aqlli sinf xonalariga sarmoya kiritish orqali taʼlimdagi raqamli transformatsiyani
qoʻllab-quvvatlaydi.
Amerika Qo'shma Shtatlari: Future Ready Schools dasturi kabi tashabbuslar
ma'lumotlarga asoslangan va moslashuvchan texnologiyalarni birlashtirish orqali
shaxsiylashtirilgan ta'limga qaratilgan.
Ushbu misollar barqaror siyosatni qo'llab-quvvatlash, investitsiyalar va
professional rivojlanish muvaffaqiyatli texnologiya integratsiyasining kaliti
ekanligini ko'rsatadi.
Xulosa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_Май –2025
12
Tadqiqot davomida namoyon boʻldiki, pedagogik ta’limga zamonaviy
axborot texnologiyalarini joriy etish o‘qituvchilarni zamonaviy sinflar uchun zarur
bo‘lgan ko‘nikmalar bilan jihozlashda muhim ahamiyatga ega. Muhim qiyinchiliklar
mavjud bo'lsa-da, ularni strategik rejalashtirish, institutsional qo'llab-quvvatlash va
uzluksiz kasbiy rivojlanishga intilish orqali hal qilish mumkin. Texnologiyani
o'zlashtirgan holda, o'qituvchilar nafaqat bilimga yordam beruvchi, balki
o'quvchilarni umrbod ta'lim oluvchilarga ilhomlantiradigan innovatorlarga aylanadi.
Oxir oqibat, ta’limning kelajagi zamonaviy axborot texnologiyalari
imkoniyatlaridan to‘liq foydalanishga tayyor bo‘lgan pedagoglar qo‘lida.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1. Karimov I.A. Yuksak maʼnaviyat — yengilmas kuch. T.: Maʼnaviyat, 2008.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–2909-son qarori (2017-yil 26-
sentabr)
3. Qodirov S., Ahmedova M. Raqamli pedagogika asoslari. T.: Fan, 2021.
4.Raxmonov A. Sh. (2016).Zamonaviy axborot texnologiyalarining ta’lim
jarayonigata’siri.Tashkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti
5.Mukhamadiev
T.
T.
(2019).Pedagogik
ta’limda
axborot-
kommunikatsiyatexnologiyalarining o‘rni.Toshkent: O‘zbekiston ta’limi va fanini
rivojlantirishinstituti.
6..Karimova
S.
A.
(2020).Zamonaviy
axborot
texnologiyalarining
pedagogikamaliyotda qo‘llanilishi.Toshkent: Ta’lim va Innovatsiya nashriyoti
7. Yuldasheva F. T. (2021).O‘qituvchilar uchun axborot texnologiyalari
metodikasinirivojlantirish.Tashkent: O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim Vazirligi.
8. Ismoilova M. A. (2018).Interaktiv metodlar va axborot texnologiyalarining
