MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
325
HUSNIXATGA O’RGATISHNING METODIK SHARTLARI
Muallif: Fayziyeva Muqaddas Akbar qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti 4- kurs talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini husnixatga
o‘rgatishda zarur bo‘lgan metodik shartlar tahlil qilinadi. Yozuv malakalarini
shakllantirishda
bosqichma-bosqichlik,
o‘qituvchi
faoliyati,
zamonaviy
texnologiyalar, hamda psixologik-pedagogik yondashuvlarning o‘rni ilmiy asosda
yoritiladi. O‘quvchilarda nozik vosita mahorati va estetik tuyg‘usini rivojlantirishda
zamonaviy ta’lim texnologiyalari, o‘qituvchilarni tayyorlash, yoshga mos
strategiyalarni o‘zaro uyg‘unlashtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda
Kalit soʻzlar: Husnixat, metodik shartlar, boshlang‘ich ta’lim, yozuv malakasi,
o‘qitish texnologiyalari, ta’lim texnologiyasi, pedagogik shart-sharoitlar
Kirish
Husnixat – bu o‘quvchilarning chiroyli va aniq yozish ko‘nikmalarini
shakllantirishga qaratilgan muhim fanlardan biridir. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim
bosqichida bu soha o‘quvchilarning umumiy savodxonligi va tafakkuriga kuchli ta’sir
ko‘rsatadi. Husnixatga o‘rgatish o‘qituvchidan nafaqat didaktik yondashuv, balki
psixologik sezgirlik va zamonaviy metodlardan foydalanishni ham talab etadi. Ushbu
maqolada husnixatga o‘rgatishning metodik shartlari chuqur tahlil qilinadi.1-4-sinf
o‘quvchilarini chiroyli yozishga o‘rgatish uchun o‘qituvchining o‘zi husnixat bilan
yozishi, shu bilan birga o‘quvchilarni chiroyli yozishga o‘rgata olishi kerak. Bu
o‘quvchilarga ta’lim berish jarayonida chiroyli yozuvni egallash, grafik jihatdan to‘g‘ri
va chiroyli yozishga o‘rgatish hisoblanadi.
Ta’lim mazmunining tizimliligi va bosqichma-bosqichligi
Yozuv ko‘nikmalarini shakllantirishda o‘quv dasturining izchilligi asosiy
o‘rinni egallaydi. Boshlang‘ich sinflarda avvalo chiziqlar va elementlar, so‘ng harflar
va ularning bog‘lanish shakllari o‘rgatiladi. Bu bosqichlar quyidagicha taqsimlanadi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
326
1-sinf: Asosiy harf elementlari va alifbo yozuvi.
2-sinf: Harflarni bog‘lash va kichik matnlar yozuvi.
3–4-sinf: Estetik yozuv va imlo talablariga amal qilish.
Bosqichma-bosqichlik
yozuv
malakasining
mustahkam
va
izchil
shakllanishiga xizmat qiladi.
O‘quvchining yosh xususiyatlarini hisobga olish
Yosh psixologiyasi nuqtayi nazaridan, 6–10 yoshdagi o‘quvchilarning qo‘l
motorikasi hali to‘liq shakllanmagan bo‘ladi. Shu sababli mashqlar qisqa, ammo
takroriy bo‘lishi kerak. O‘yinli metodlardan foydalanish, masalan, "top va yoz",
"yo‘qolgan harfni top" kabi didaktik usullar darsni jonlantiradi.Bolalarning e’tiborini
bir joyda ushlab turish qiyin bo‘lgani sababli darslar o‘rtasida jismoniy mashqlar
(fizkultminutka) o‘tkazish ham tavsiya etiladi.
O‘qituvchining faoliyati va namuna ko‘rsatish
Husnixat darslarida o‘qituvchining roli beqiyosdir. O‘qituvchi doskada har bir
harfni me’yorga muvofiq yozib, o‘quvchilarga aniq namuna ko‘rsatadi. Shuningdek:
Har bir o‘quvchining yozuvini kuzatib boradi.
Xatoliklarni sabr bilan izohlaydi.
Mustaqil ishlashga yo‘naltiradi.
O‘qituvchining yozuvi o‘quvchi uchun andoza bo‘lishi sababli u doimo
estetikaga amal qilishi lozim.
Texnik vositalar va innovatsion yondashuvlar
Zamonaviy texnologiyalar husnixat o‘rgatish sifatini oshiradi:
Interaktiv doskada harf shakllarini animatsiya orqali ko‘rsatish.
Planshet yoki kompyuter orqali yozuv trenajyorlaridan foydalanish.
QR-kodlar orqali mashqlarni mustaqil bajarish.
Texnologik yondashuvlar bolalarda qiziqish uyg‘otadi va natijadorlikni
oshiradi.
Mashqlarning xilma-xilligi va sistemaliligi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
327
Yozuv ko‘nikmalarini shakllantirishda mashq turlari quyidagicha bo‘lishi
mumkin:
Harflarni chizish va bog‘lash mashqlari.
So‘z va gap yozish.
Matn ko‘chirish va tahlil qilish.
Estetik yozuvlarni baholash.
Bu mashq turlari o‘zaro uyg‘unlashgan holda qo‘llanilganda o‘quvchilarning
yozuv sifati oshadi.
Dars o‘tkazish uchun quyidagi shartlar muhim hisoblanadi
:
Xona yetarlicha yoritilgan bo‘lishi.
Parta va stullar o‘quvchining bo‘yiga mos bo‘lishi.
Daftar to‘g‘ri joylashtirilgan, ruchka to‘g‘ri ushlangan bo‘lishi.
Bundan tashqari, har bir o‘quvchining yozuv malakasi turlicha shakllanadi.
Shuning uchun:
Yaxshi yozgan o‘quvchilar og‘zaki yoki yozma tarzda rag‘batlantiriladi.
Sust o‘zlashtirayotganlar bilan alohida ishlanadi.
Har bir o‘quvchining yutug‘i e’tiborga olinadi.
Rag‘bat motivatsiyani oshiradi va o‘z ustida ishlashga undaydi.
Muammo va yechimlar
Yozuv malakalarining sust shakllanishi
Bugungi kunda ayrim o‘quvchilarda chiroyli yozish ko‘nikmasi sust
rivojlanmoqda. Buning asosiy sabablari:
Husnixat darslariga ajratiladigan vaqtning yetarli emasligi.
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining barcha o‘quvchilarga individual yondasha
olmasligi.
Ko‘p hollarda yozuv tezligiga e’tibor berilib, estetikaga ahamiyat berilmasligi.
Zamonaviy texnologiyalarning to‘g‘ri qo‘llanilmasligi
Ba’zi ta’lim muassasalarida interaktiv vositalar mavjud bo‘lsa-da, husnixat
darslarida ularning imkoniyatlari to‘liq foydalanilmaydi. Ko‘plab o‘qituvchilar
texnologik vositalardan foydalanishda malaka va tajribaga ega emas.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
328
Yozuvni avtomatizatsiyalashdagi qiyinchiliklar
O‘quvchilar chiroyli yozishni o‘zlashtirgandan keyin, uni avtomatik tarzda
qo‘llay olmaslik holatlari uchraydi. Buning sabablari:
Mashqlar kam bo‘lishi.
Uyda yozuv bilan shug‘ullanishga rag‘bat yetarli emasligi.
Mobil qurilmalar, klaviaturaga o‘rganib qolish natijasida yozuvning ahamiyati
kamayib borayotganligi.
Tashkiliy va muhandislik shartlarining e’tiborsizligi
Ko‘p hollarda parta-stol balandligi va o‘quvchining bo‘yiga mos kelmasligi,
yoritish yetarli emasligi, daftarni to‘g‘ri joylashtirmaslik kabi omillar yozuv sifatiga
salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ota-onalar bilan hamkorlikning sustligi
Ota-onalar
farzandining
yozuviga
e’tibor
bermasligi,
ularni
rag‘batlantirmasligi ham husnixatdagi yutuqlarning sustlashishiga olib keladi.
O‘quvchi faqat maktabda emas, balki uyda ham yozishni mashq qilishi kerak.
Xulosa
Husnixatga o‘rgatish – bu faqat didaktik jarayon emas, balki pedagogik
madaniyat, estetik tarbiya va ijtimoiy moslashuv vositasidir. Metodik shartlarning
to‘g‘ri qo‘llanishi, muammolarning aniqligi va ularni bartaraf etish choralari husnixat
o‘rgatish samaradorligini belgilaydi. Ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuv,
individual ishlash va ota-onalar bilan hamkorlik qilgan holda o‘quvchilarda chiroyli,
izchil va sifatli yozuv ko‘nikmalarini shakllantirish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Axmedova, M. R. (2022). Boshlang‘ich sinflarda husnixat o‘rgatish metodikasi.
Toshkent: “Ilm Ziyo” nashriyoti.
2. Qurbonova, D. M. (2021). Husnixat asoslari va ularni o‘rgatish texnologiyasi.
Samarqand: “Afrosiyob Print”.
3. Xasanboyeva, N. A. (2020). “Yozuv ko‘nikmalarini shakllantirishda individual
yondashuvning ahamiyati”. // Boshlang‘ich ta’lim, №4, 45–49-betlar.
4. Karimova, R. N. (2019). Didaktika asoslari. Toshkent: TDPU nashriyoti.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
329
5. Mavlonova, R. M. va boshqalar. (2018). Pedagogika nazariyasi va tarixi. Toshkent:
“Fan va texnologiya”.
6. Normurodov, J. T. (2023). “Interaktiv texnologiyalar orqali husnixatga o‘rgatish
samaradorligi”. // Zamonaviy ta’lim texnologiyalari, №1, 30–34-betlar.
7. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2021). Boshlang‘ich ta’lim davlat
ta’lim standarti. Toshkent: XTV nashriyoti.
