MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
327
OMBOR LOGISTIK OPERATSIYALARI VA FUNKSIYALARINI
BOSHQARISHDA WMS TIZIMIDAN FOYDALANISH JIHATLARI
Raxmatov Suxrobbek San`at o`g`li
Andijon Mashinasozlik Instituti
Transport logistikasi yo`nalishi K-102-21-guruh talabasi
Annotatsiya:
Zamonaviy
omborlarda
logistika
operatsiyalari
va
funksiyalarini tashkil etish, amalga oshirish va WMS dan foydalanish tobora muhim
ahamiyat kasb etmoqda. Ta'minot zanjiri operatsiyalarining murakkabligi va ko'lami
o'sib borayotganligi sababli, bu tizim omborlarni samarali boshqarilishi orqali
tovarlarning uzluksiz aylanishini ta'minlash va mijozlarlarning talablarini
qondirishning asosiy omiliga aylanmoqda.
Kalit so’zlar: Omborlarni boshqarish tizimi (WMS), logistika operatsiyalari,
ta’minot zanjirini boshqarish, zaxiralarni boshqarish, WMS ning tahlil va hisobot
funksiyasi, omborning samaradorligi, buyurtmani bajarish, materiallarga ishlov
berish, tarqatish markazi, texnologiyalar integratsiyasi, jarayonni optimallashtirish.
Tezlik, aniqlik va iqtisodiy samaradorlik muhim ahamiyatga ega bo'lgan
bugungi iqtisodiy muhitda Omborlarni boshqarish tizimi(OBT) - WMS ning ombor
operatsiyalarini optimallashtirishdagi ahamiyati oshib bormoqda. Ushbu maqola
WMS ning buyurtmalarni bajarish, mehnatni boshqarish, hisobotlarni shakllantirish
va tahlilini amalga oshirish va boshqa tizimlar bilan o’zaro integratsiyalashuvi tadqiq
etilgan.
Omborlarni boshqarish tizimi (WMS) - zamonaviy omborlarda logistika
operatsiyalari va funksiyalarini boshqarishning dasturiy-texnik-texnologik vositasi
hisoblanadi. Ta'minot zanjiri (TZ) - operatsiyalarining murakkabligi va ko'lami ortib
borayotganligi sababli, WMS, tovarlarning uzluksiz aylanishini ta'minlash va
mijozlar talablarini qondirishning muhim tizimiga aylandi.
Oddiy qilib aytilganda, Warehouse Management System (WMS) - bu
ombordagi kundalik operatsiyalarni boshqarish va boshqarishga yordam beradigan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
328
dasturiy ta'minot. U zaxira darajalari, joylashuvi va harakatlarini real vaqt rejimida
ko'rish imkonini beradigan tizim. Shuningdek, bu tizim moddiy resurslarni qabul
qilish, yig'ish, qadoqlash va jo'natish kabi turli xil ombor jarayonlarini
avtomatlashtiradi. Bundan tashqari, WMS qaror qabul qilish va umumiy ombor ish
faoliyatini yaxshilashga yordam beradigan qimmatli ma’lumotlar tahlillarni ham
taqdim etadi. Zamonaviy logistika operatsiyalarini boshqarishda WMS ning asosiy
funktsiyalari keng va xilma-xildir. WMS ning ahamiyatliligi shundaki, u birinchidan,
WMS ombor ichidagi tovarlar harakati va saqlanishini aniq real vaqt rejimida
kuzatish orqali zaxiralarni boshqarishda yordam beradi. Bu tizim omborga kiruvchi
tovar va mahsulotlarni qabul qilish va joylashtirishni, shuningdek, ombordan
chiquvchi buyurtmalarni yig'ish, yuborishga tayyorlash va jo'natish jaryonlarini
qamrab oladi. Bu tizimda shtrix-kodni skanerlash va RFID (Radio chastotali
identifikatsiya) texnologiyasi yordamida zaxiralarni to'g'ri hisobga olishni va kerak
bo'lganda osongina WMS tizimiga kirishni ta'minlaydi. WMS tizimi ombor
operatsiyalarini vaqtini minimallashtirish va samaradorlikni oshirish uchun qisqa
marshrutlar tanlash va protseduralar ketma-ketligini optimallashtirish yani to’g’ri
yo’lga qo’yish orqali buyurtmalarni bajarishning optimal variantlarini tanlashda hal
qiluvchi rol o'ynaydi. Bundan tashqari, WMS mijozlar talablarini o'z vaqtida
qondirish uchun ishchi kuchi, asbob-uskunalar va joy kabi resurslarni samarali
taqsimlashga va boshqarishda yordam beradi. WMS xodimlarning ish faoliyatini
kuzatishva ishchi kuchini rejalashtirilishini optimallashtiradi.
Omborlarni boshqarish tizimi - (WMS) yordamida zaxira boshqariladi va
optimallashtiriladi. WMS zaxirani boshqarish jarayonlarini soddalashtirish va
avtomatlashtirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi, natijada samaradorlik va xarajatlarni
tejalishiga olib keladi. WMS tizimi omborlarda zaxiralarni boshqarishni
optimallashtirishda yordam beradigan asosiy vazifalaridan biri bu zaxiralarning
me’yor darajasi kamayishi yoki oshishi va mahsulotlar yaroqlik muddati tugashining
oldini olish hisoblanadi. Aniq prognozlash va talabni rejalashtirish vositalaridan
foydalangan holda, WMS zaxiralarga bo’lgan ehtiyojlarini aniq bashorat qilishi va
kerakli miqdordagi zaxiralarning har doim mavjudligini ta'minlashi mumkin. WMS
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
329
ning bun funksiyasidan samarali foydalanish va mijozlarning noroziligiga olib kelishi
mumkin bo'lgan sabablardan biri bo’lgan zaxiralarning yetishmasligini oldini olishga
yordam beradi. Yana bir qulaylik tomonlaridan biri WMS zaxira darajalarini real vaqt
rejimida ko'rish imkonini beradi, natijada ombor rahbarlariga zaxiralarni to'ldirish va
saqlash haqida to’g’ri va asoslangan qarorlar qabul qilish imkonini beradi. Bu real
vaqt rejimidagi zaxira darajasi, me’yoridan past bo’lgan zaxiralarni tezda aniqlash va
to'ldirish imkonini beradi, bu esa mahsulotlar doimo mijozlar talabini qondirish uchun
mavjud bo'lishini ta'minlaydi. Shuningdek, WMS tizimi sekin harakatlanuvchi yoki
eskirgan zaxiralarni aniqlash orqali saqlash funksiyalarini optimallashtirilishga
yordam beradi va tashish xarajatlarini kamaytirish imkonini beradi. Demak, WMS
tizimi omborlarda zaxirani boshqarishni optimallashtirish uchun bebaho vositadir.
Zaxiralar va mahsulotning yaroqlik muddati tugashining oldini olish va zaxira
darajalarini real vaqt rejimida ko'rishni ta'minlash orqali WMS samaradorlikni
oshirish,
xarajatlarni
kamaytirish
asosida
mijozlar
talabini
qondirilishi
yaxshilanishiga olib keladigan iqtisodiy jihatdan asoslangan aniq qarorlar qabul qilish
imkonini beradi.
Omborlarni boshqarish tizimlari (WMS) dan foydalangan
holda
buyurtmalarni bajarish ombor operatsiyalarida samaradorlik va aniqlikni oshirishda
muhim ahamiyatga ega bo’lib, WMS tanlovni optimallashtirish, buyurtmani qayta
ishlashning aniqligi va o'z vaqtida bajarilishini ta'minlash va umumiy bajariladigan
operatsiyalarini soddalashtirish orqali buyurtmalarni bajarish jarayonlarini
yaxshilashga hissa qo'shadi.
WMS ning asosiy vazifalaridan biri uning yordamida tanlash masalasining
optimallashtirishidir. Bunga saqlash joylarini samarali tanlash, eng samarali
marshrutlarga yo'naltirish va partiyalarni yig'ish yoki usullarini osonlashtirish orqali
erishiladi. Buyurtmalarni tayyorlash operatsiyalarining tezligi va aniqligini
yaxshilaydi, natijada buyurtmani tezroq va ishonchli bajarishga yordam beradi. Real
vaqt rejimida zaxira to’g’risidagi ma'lumotlar, buyurtmalarni boshqarish jarayonida
WMS mijozlar buyurtmalarini bajarishdagi xatolar va kechikishlar ehtimolini
kamaytiradi. Umuman olganda, bu tizim nafaqat, mijozlarning qoniqishini oshirishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
330
bilan birga yanada samarali va ishonchli ta'minot zanjirini qo'llab-quvvatlaydigan
tizim hisoblanadi. WMS samarali tizim sifatida buyurtmalarni bajarish jarayonlarini
soddalashtirishga ham yordam beradi va buyurtma aylanish vaqtini qisqartiradi va
operatsion samaradorlikni oshiradi. Buyurtmalarni taqsimlash, zaxiralarni boshqarish
va to'ldirish kabi vazifalarni avtomatlashtirish orqali WMS sinxronlashtirilgan xolda
bajarishni osonlashtiradi. Bu o'z navbatida, korxonalarga mijozlar talablarini yanada
tezkorlik va samaradorlik bilan taminlashga yordam beradi, shu bilan birga operatsion
xarajatlarni minimallashtiradi.
WMS ning buyurtmalarni bajarish jarayonlariga
integratsiyalashuvi aniqlik va samaradorlikni oshirishga olib keladi, natijada mijozlar
uchun foyda keltiradi.
Omborlarni boshqarish tizimi (WMS)dan foydalanish zamonaviy omborlarni
boshqarishda muhim rol o'ynaydi. Tizim zaxiralarni kuzatish, buyurtmalarni bajarish
va mehnatni optimallashtirish uchun samarali usul (model)larni taklif etadi. Ushbu
muhim jarayonlarni soddalashtirish orqali WMS ta'minot zanjiri uzluksiz va samarali
ishlashini ta'minlaydi, xatoliklarni kamaytiradi va resurslarni taqsimlashni
optimallashtiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. Monczka, R. Handfield, R. Giunipero, & Patterson, J. (2015). Purchasing and
supply chain management. Cengage Learning.
2. D. Kaminsky, & Simchi-Levi. (2008). Designing and managing the supply chain:
Concepts, strategies, and case studies. McGraw-Hill/Irwin.
3. Mangan, J, Lalwani & Butcher, T. (2016). Global logistics and supply chain
management. John Wiley & Sons.
4. Rushton, Croucher & Baker, P. (2014). The handbook of logistics and distribution
management. Kogan Page Publishers.
5. Chopra & Meindl (2015). Supply chain management: Strategy, planning, and
operation. Pearson Education.
6. Waters, D. (2011). Global logistics: New directions in supply chain management.
Kogan Page Publisher.
