MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
310
YETKAZIB BERISH TIZIMIDAGI LOGISTIK XO’JALIK
ALOQALARI
Raxmatov Suxrobbek San`at o`g`li
Andijon Mashinasozlik Instituti
Transport logistikasi yo`nalishi K-102-21-guruh talabasi
Turdiqulov Muhammaddin Ilhomjon o`g`li
Andijon Mashinasozlik Instituti
Transport logistikasi yo`nalishi K-102-21-guruh talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada yetkazib berish tizimidagi logistik xo`jalik
aloqalari haqida ma`lumot berilgan.
Kalit so`zlar: Savdo-sotiq, ayirboshlash, tijorat, savdogar, yetkazib berish,
vositachilik, sotish.
Savdo sotiq nazariyasida ayriboshlash kelishuviga alohida e`tibor qaratilgan.
Bu masalani batafsil ravishda faqatgina ta’limiy ahamiyatga ega bo’lmagan tarixiy
tajribani inobatga olgan holda ko’rib chiqamiz. Ayriboshlash kelishuvining maqsadi
bu ikki tomon o’rtasidagi qiymatlar almashinuvi. Ayriboshlash kelishuvini amalga
oshirish uchun quyidagilar kerak:
1) ikkitadan kam bo’lmagan qiymatli ashyolar;
2) ayriboshlashning amalga oshirilishi bo’yicha shartlarning kelishib olinishi;
3) ayriboshlash vaqtining kelishilishi;
4) ayriboshlash joyining kelishib olinishi;
Ayriboshlash kelishuvi mulkdorning almashinuvini (mahsulotning sotib
olinishida) taxmin qiladi, lekin narsaning vaqtincha to’lovli foydalanishga
topshirilishini ham mulkdor o’zgarmagan holatda bildirishi mumkin (kreditga,
ijaraga, mehnatga olish). Ayriboshlash kelishuvi bozorga oid va bozorga oid
bo’lmagan bo’lishi mumkin[1-3].
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
311
Qonun Tijorat deb “tirikchilik sifatida sotib olish”, “savdo aylanmalar”,
“tijoratga oid bo’lgan majburiyatlar” haqida aytib o’tgan. Ko’rib turganimizdek biz
kirishda oldinroq gapirib o’tgan savdo ishi rossiya tajribasida qonuniy ko’rinishga ega
bo’lib; uni tirikchilik yo’lida savdo qilish bilan bog’lashgan, ya’ni tadbirkorlikni
ko'zda tutishgan. Tijorat ayribohlashlarning umumjamoaviylardan farqi ularning
yuridik tabiatiga emas balki ular xizmat qiluvchi maqsadlarga asoslangan. Savdo
sotiq, qarz , yollash, yuk o’z yuridik tuzilishiga ko’ra bir xil bu ularning Tijorat
muomilada yoki yo’qligidan qat’iy nazar amalga oshadi. Savdo huquqiga
bo’ysinuvchi ayriboshlashlar doirasi sudlarga bo’ysinuvchi ishlar doirasidan
farqlangan. Shunday qilib biri savdo sotiq bilan tijorat yo’lida shug’ullanuvchi
(savdogar) hamda tijoratga bog’liq bo’lmagan (masalan ishchi) faqatgina bir tomon
sotuvchi uchun ayriboshlash Tijorat hisoblangan. Boshqa tomon uchun u fuqarolik
amaliyoti hisoblangan. Bunday ayriboshlashning qaysi sudga bo’ysinishi jihatidan
aniq javob yo’q edi. Ba`zi yuristlarning fikriga ko’ra ishchining murojatnomasi
fuqarolik huquqi bo’yicha hamda savdogarniki esa Tijorat huquq tomonidan ko’rib
chiqilishi kerak[4].
Yetkazib berish –
o’zining yetkazib berish vositalari yordamida haq evaziga
boshqalarning maxsulotlarini yetkazib berish. O’z o’zidan vositachilik holatiga ega
bo’lmagan yetkazib berish, tijorat faoliyatni amalga oshirish bilan bog’liq bo’lgani
uchun Tijorat xususiyatga ega bo’ladi. Barcha yetkazib berishlar ham tijorat
ayriboshlash bo’lavermaydi, buning uchun u turli harakat vositalari yordamida
tirikchilik ko’rinishida amalga oshirilgan bo’lishi lozim.
Vositachilik.
Vositachilar boshqa odamlarning istagi bilan ularning
mablag’lariga o’z nomlaridan uchinchi shaxslar bilan ayriboshlash kelishuvlarini
tuzishadi. Bu odatda sotib olish sotish va jo’natish kelishuvlari hisoblanadi.
Vositachilik buyurtmalari 55 alohida ish sifatida qabul qilinadi va bajariladi.
Vositachining kelishuvlari oldi berdi shartnomalari bilan bog’liqlikga ega
bo’lgandagina tijorat hisoblanadi
.
Sotish.
Ba`zi.holatda savdogarning o’z omborida saqlash uchun joy yetmagan
mahsulotlarni saqlab berish ehtiyoji yuzaga kelishi mumkin. buning uchun asosiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
312
vazifasi mahsulotni saqlab berish vazifasiga ega bo’lgan o’ziga xos korxonalar va
tijorat omborlar tashkil etiladi. tijoratga bunday xizmat turning ko’rsatilishi kelishuvi
yuk kelishuvi deyiladi[5-8].
ADABIYOTLAR
1.
Nasirov I.Z. Intellektual transport tizimlari. Darslik. ISBN 978-9910-799-39-
6. Andijon: Omadbek print number one, 2024- 227 b.
2.
Nasirov I.Z. Transport vositalarining bort axborot tizimlari. Darslik. ISBN:
978-9910-08-049-4. Andijon: Omadbek print number one, 2024- 140 b.
3.
Gaffarov Makhammatzokir Toshtemirovich , Nasirov Ilham Zakirovich ,
Sobirova Tursunoy Abdipatto kizi , Hakimov Mavlonbek Solijon ugli. (2023).
Recovery Of Fines From Drivers Of Foreign Vehicles.
Journal of Pharmaceutical
Negative Results
https://doi.org/10.47750/pnr.2023.14.03.446.
4.
Nasirov
Ilkham
Zakirovich-
Ph.D.,
Gaffarov
Mukhammadzokir
Toshtemirovich , Doctoral Student. (2023). Consequences Of Complete And
Undercombustion Of Fuel.
Journal of Pharmaceutical Negative Results
, 3597–3603.
https://doi.org/10.47750/pnr.2023.14.03.448.
5.
Nasirov Ilxam Zakirovich, & Akromjonova Sayyoraxon Baxtiyor qizi.
(2023). YO‘L BOSHQARUVINI INTELLEKTUAL AXBOROT TIZIMLARI
ASOSIDA AVTOMATLASHTIRISH .
Journal of New Century Innovations
,
21
(4),
122–127.
Retrieved
from
http://www.newjournal.org/index.php/new/article/view/3070
6.
Gaffarov Maxammatzokir Toshtemirovich, & Nasirov Ilxam Zakirovich.
(2023). YANGI O’LCHOVLARDA EVROPA XAVFSIZLIGI. EVROPA
ITTIFOQIDA YASHIL KELISHUV ISTIQBOLLARI.
Scientific Impulse
,
2
(15),
935–942. Retrieved from http://nauchniyimpuls.ru/index.php/ni/article/view/13051
7.
Насиров,
И.
З.
(2023).
ИНСОН
ҚОБИЛИЯТИНИ
РИВОЖЛАНИШИНИНГ
ДАРАЖАЛАРИ.
Journal
of
new
century
innovations
,
21
(4), 118-121.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
313
8.
Насиров, И. З. (2023). КАФЕДРАДАГИ ИЛМИЙ ИЗЛАНИШЛАРНИ
БАЖАРИШДА ТАЛАБАЛАРНИ МУСТАҚИЛ ИШЛАШИНИ ТАШКИЛ
ЭТИШ.
PEDAGOG
,
6
(2), 299-302.
9.
Nasirov , I. (2023). CONDUCTING LESSONS IN THE “MENTAL
ATTACK” METOD.
International Conference On Higer Education Teaching, 1
(1),
86-89. Retieved from https://aidlix.comphp/aeticle/view/90
10.
Насиров
Ильхам
Закирович. (2022). МУСТАХИЛ
ИШЛАРНИ
ТАШКИЛ ЭТИШНИНГ ШАКЛЛАРИ.
Конференц-зона
, 327–332. Получено с
http://www.conferencezone.org/index.php/cz/article/view/867
11.
Насиров Илхам Закирович. (2023). ИНСОН ҚОБИЛИЯТИНИ
РИВОЖЛАНИШИНИНГ ДАРАЖАЛАРИ .
Journal
of
New
Century
Innovations
,
21
(4),
118–121.
Retrieved
from
http://www.newjournal.org/index.php/new/article/view/3069
12.
Zakirovich, N. I. ., & Mahammadovna , S. I. . (2023). LEVELS OF
DEVELOPMENT OF HUMAN ABILITIES.
Новости образования: исследование
в
XXI
веке
,
1
(7),
341–344.
извлечено
от
http://nauchniyimpuls.ru/index.php/noiv/article/view/5245
13.
Закирович, Н. И. ., Жалолиддин ўғли, А. С. ., & Тухтасиновна, К. Д. .
(2023).
ЭКОЛОГИЧЕСКИЕ
ПРЕИМУЩЕСТВА
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ОТХОДОВ.
Новости образования: исследование в XXI веке
,
1
(7), 345–351.
http://nauchniyimpuls.ru/index.php/noiv/article/view/5247
