MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
22
OLTIN MISRALARGA NAQSHLANGAN QALB
Mamajonova Malikaxon Abdullo qizi
Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti 3- bosqich 16-22 guruh
talabasi Orcid:0009-0006-21466493
Annotatsiya: Dunyodagi buyuk shoir olimlardan biri Muso Toshmuhammad
о‘g‘li Oybekdir. Adib Muso Toshmuhammad о‘g‘li Oybekning boy adabiy ijodini
amalga oshirgan ishlarini о‘rganuvchi tadqiqodchilar judayam kо‘p. Biz esa uning
“Oltin misralarga naqshlangan qalb” davri haqida fikir yuritiladi.
Kalit sо‘zlar: Oltin misralar, dunyo, shoir, adib, buyuk.
Аннотация: Одним из величайших поэтов и учёных мира является
Ойбек, сын Мусы Ташмухаммада. Многие исследователи изучают творчество
сына писателя Мусы Ташмухаммеда Айбека. И мы подумаем о его периоде
“Сердце, украшенном золотыми стихами”.
Ключевые слова: Золотые стихи, мир, поэт, писатель, великий.
Annotation: One of the world's greatest poets and scholars is Oybek, the son
of Musa Tashmuhammad. There are many researchers who study the works of the
writer Musa Tashmuhammad’s son Aibek. And we will think about his period of “A
heart emblazoned with golden verses”.
Key words: Golden verses, world, poet, writer, great.
Oybek adabiy faoliyatining muhim qismini adabiyotshunoslikka oid
tadqiqotlarni tashkil etadi. O‘zbek xalqi tarixi va o‘zbek mumtoz adabiyotining ulkan
bilimdoni Oybekdir.
“Oybekdek ulug‘ adib va ulug‘ insonga nibatan hurmat va
muhabbat”
tuyg‘ulari paydo bo‘ladi. Oybekdan tashqari, yana bir asosiy qahramon
bor. U butun hayotini Oybekka bag‘ishlagan, uning mashaqqatli qismatini
yengillashtirishga intilgan, unga munosib yor bo‘lgan Zarifa Saidnosirova kimyogar
olim. O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi professor. Kimyo fanlari nomzodi.
Birinchi o‘zbek ayol rassomi. Taniqli ma’rifatparvar S. Mirjalilovning qizi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
23
Oybekning rafiqasidir. Oybekning shaxsiy hayotigina emas, balki bir-biriga munosib
ikki ulug‘ siymoning asarlarida sevgi va vafo ular boshidan o‘tkazgan
qiyinchiliklardan katta chandiq qoladi. Oybekning asarlari juda ko‘p tillarga tarjima
qilingan.
Har bir davrning unutilmas va buyuk siymolari bo‘ladi. Ular she’riyat va
adabiyotda o‘chmas iz qoldirishgan. Lekin ularni hayoti va ijodini yoritish yoki
yozish hamma yozuvchini qo‘lidan kelavermaydi. Buyuk shoir va mutafakkir Alisher
Navoiyni hayoti va ijod yo‘lini yozish baxti faqat Muso Toshmuhammad o‘g‘li
Oybekka nasib qildi desak bo‘ladi. Alisher Navoiydan keyin o‘zbek she’riyatidan
Oybek o‘zini komil insonligi, beqiyos asarlari va durdona namunalari bilan alohida
joy oldi. Oybekni bir so‘z bilan aytadigan bo‘lsak, u nurli va barhayot o‘zbek
siymosidir. Odatda biron nimaga erishish uchun asta, bosqichma-bosqich qadam bilan
harakat qilamiz. Xuddi shunday yozuvchilar ham o‘z she’riyat dunyosini
yaratayotganida o‘zi kezgan vohayu-vodiylar, qadrdonon maskanlar, do‘stu-
birodarlar hamda o‘zi guvoh bo‘lgan voqealar haqida yozadi, ijod qiladi va asta
sekinlik bilan adabiyotga kirib keladi. Shunga misol tariqasida quyidagi jumlani
ko‘rishimiz mumkin. “Navoiy she’riyati va Navoiy obrazi hamisha kuchli bir quyosh
kabi ko‘nglimni tortar edi. O‘z asarlarimda shoir Navoiy obrazi yaratishga zo‘r mayl,
orzu, istagim bor edi. Lekin tarixga ko‘z tashlasam, Navoiy ulug‘, buyuk bir siymo
holida qarshimda turar edi. Yoshligimdan beri Navoiyning o‘lmas, abadiy she’rlarini
sevib o‘qir edim, uning jozibali g‘azallari borgan sari ko‘nglimga singib bordi, shakl
va mazmunlari yuragimni mast va maftun etdi”, deya “Navoiy” romanini yozishga
bo‘lgan ishtiyoqini ochiqlagan edi ustoz Oybek.
Bilamizki, eng katta daryolar ham dastavval tog‘lardan, guldirab tushuvchi
arg‘amchidek ingichka jilg‘alardan boshlanadi. Daryoning biz ko‘rgan qudratli
oqimida o‘sha jilg‘alardan har birining o‘ziga yarasha ulushi bo‘ladi. Oybekning
keyinchalik yozgan yirik nasriy asarlari 1940-yil “Qutlug‘ qon”, 1944-yil “Navoiy”,
1958-yil “Quyosh qoraymas” singari romanlarining xamirturushi ham kichik-kichik
hikoyalar bo‘lgan. Ular sirasiga kiruvchi “Fanorchi ota”, “Musicha” “Singan umid”
va “Gulnor opa” kabi hikoyalarni kiritish mumkin. Shunisi muhimki, bu asarlarning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
24
aksariyat qahramonlari keyin ham yozuvchi o‘y-fikrida yashashni davom ettirdi,
ijodiy o‘sib bordi. Ma’lum vaqt o‘tib esa yuqorida sanaganimiz yirik romanlarda
to‘laqonli qahramonlar bo‘lib maydonga chiqishdi.
Asar yozish mas’uliyatini uning “quyosh qoraymas” romani ustida olib
borgan ishlarida ham kuzatamiz. Z.Saidnosirova “oybegim mening” kitobining
“bektemir izidan” degan qismida adibning o‘zbek jangchilari hayotidan asar yozish
maqsadida frontga ketganini, urush dahshatini, u keltirgan vayronagarchiliklarni o‘z
ko‘zi bilan ko‘rganligini, taassurotlari esa she’r va xotiralardan iborat “olovli yillar”
she’riy to‘plami va “front bo‘ylab” kundalik daftarida aks etganini qayd etgan va
quyidagilarni yozgan: “agar front bo‘ylab” kundaligini varaqlab chiqqan bo‘lsangiz,
uning bo‘lajak qahramonlari bilan moskva ostonalarida tanishganligi, ularning
jangovar hayoti to‘g‘risida muayyan tasavvurga ega bo‘lganligini bilasiz. shu
qahramonlar orasida “quyosh qoraymas” romanidagi bektemir obraziga bo‘lgan
o‘zbek jangchilari ham bo‘lganligi shubhasiz. Ehtimol, Oybek Ikromjon
Toshmatovdan ham bektemir obrazi uchun nimanidir olgandir”. “Navoiy” va “quyosh
qoraymas” romanlari bilan bog‘liq ayrim detallarni eslashdan maqsad shuki, oybek
badiiy ijodga g‘oyatda mas’uliyatli vazifa sifatida qaragan. Ijod jarayonida uning
o‘ziga xos uslubining shakllanishiga sabab bo‘lgan omillardan biri ham shu deb
aytsak xato qilmaymiz. Avvalambor shuni qayd etamizki, Oybekning tasvir
uslubidagi batafsillik, har bir voqeani, detalni ipidan ignasigacha erinmasdan, barcha
jihatlarini e’tibordan qochirmagan holda badiiy idrok etish va qog‘ozga tushirish
mahorati “Quyosh qoraymas”da ham o‘z ifodasini topgan. Roman shu darajada
tasviriy vositalarga boyki, kitobxon jang tasvirini butun tafsiloti va dahshati bilan
tasavvur qiladi. Ayni paytda, bu tasavvurlar shunchaki oddiy tasavvur emas, balki
badiiy mushohada mahsuli ekanligini, bu esa adibning badiiy tafakkur ko‘lamining
naqadar keng bo‘lganligini his etib, kitobxonning hayratlanmasdan iloji bo‘lmaydi.
“Navoiy” romani o‘zining badiiy - estetik qiymati, mazmun- mohiyati,
badiiy-tasviriy vositalarga limmo-limligi, voqealarning izchilligi, tarixiy haqiqatning
ko‘zgusi bo‘la olganligi, qahramonlarning bir- biri bilan, yani to‘qima va tarixiy
obrazlarning uyg‘unlashganligi bilan ham yuksak tahsin va e’tiroflarga loyiq asardir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
25
Shu bois ham bu asr mana necha yillarki, o‘z qadr - qimmatini yo‘qotgan emas,
yo‘qotmaydi ham. Chunki chinakam badiiy san`at asari hech qachon o‘lmaydi.
Bunday asarlarni xalq unutmaydi. Oybekning o‘zbek mumtoz adabiyotida yorqin
siymo, ulug‘ mutafakkir sanalgan Navoiy obrazini go‘zal tasvirlab bera olgan bu
romani mangu yashayveradi.
Agar 1968-yilda o‘limning sovuq qo‘llari Oybekni o‘z bag‘riga tortmaganiga,
u Amir Temur va Bobur haqidagi ikki dostonini tugatib, yuragidagi azaliy orzusi
“Amir Temur” romanini ham yozishga kirishgan bo‘lardi. Afsuslar bo‘lsinki, ulug‘
ijodkorga ajratilgan umr bu orzularini amalga oshirishiga yo‘l bermadi. Ammo
shunga qaramasdan, Oybek o‘zining betakror asarlari bilan o‘zbek she’riyatining
buyuk siymosidir. Oybek nafaqat ijodkor sifatidagina, balki odam sifatida ham
atrofagilarning mehr-u hurmatini qozongan, ularning yuragidan chuqur joy olgan
shaxs.
Xulosa qilib aytganda, yozuvchi asarlari O‘zbek adabiyotining jahonlararo
shuhratini yanada oshirdi. Ustoz mahorati yosh yozuvchilar uchun ijod makoniga
aylandi. Bir so‘z bilan aytganda, Oybek adabiyotimiz xazinasini o‘zining juda ko‘p
asarlari bilan boyitgan zahmatkash yozuvchi hisoblanadi. Yozuvchining ijodiy
me’rosi 20 jildni tashkil etishi ham buning yorqin dalilidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Qо‘shjonov M. Oybek mahorati. –T. Badiiy adabiyot nashriyoti, 1965
2. Sobirov O. Oybek ijodida folklor. G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at
nashriyoti. - Toshkent, 1975.
3. Zunnunov A. Adabiyot о‘qitish metodikasi. – T. О‘qituvchi, 1992.
4. Quronov D. Adabiyotshunoslikka kirish. – T. Xalq merosi, 2004.
5. Yoqubov H. Oybek (adabiy tanqidiy ocherk). –T. О‘zadabiynashr, 1950
6. https://tafakkur.net/muso-toshmuhammad-ogli-oybek.haqida
