MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
213
KO‘PRIKLARNING MATERIALLARI ASOSIDA QURILISH
USULLARI
Soliyev Axrorbek Farxodbek o‘g‘li
Andijon mashinasozlik instituti
“Transport logistikasi” kafedrasi assistenti
Telefon: +99893 442 71 42
E-mail: axrorbeksoliyev696@gmail.com
Yo‘lbarsov Feruzbek Qaxramon o‘g‘li
Andijon mashinasozlik instituti
Yo’l muhandisligi 43-22 guruh talabasi
Yo‘lbarsov Feruzbek Qahramon o‘g‘li
Telefon: +99890 544 94 00
Annotatsiya: Ushbu kurs ishida yog’och ko’prik turlaridan biri haqida tavsif
beriladi va uning yaratilishi bo’yicha , agar ko’prikning tayanchi qoziqlardan
yasalgan bo’lsa, og’ir yuklar bilan kichik daryolar yoki oqimlarni kesib o’tish uchun
ishlatilishi to’g’risida keng qamrovli tasniflar va tushunchalar taqdim etiladi.
Davrlar o’tib, zamonaviy ko’priklarga bo’lgan talab oshishi asosida,
ko’prikshunoslik sohasidagi olimlarning tadqiqotlari, izlanish va ilmiy ishlar sari
bajarilishi yoki yangilanishi kerak bo’lgan juda ko’p ishlar kutayotganligini
ko’rsatadi.
Kalit so’zlar :qurulish jarayoni , ketadigan mahsulotlar , ish unumdorligi ,
dezayini , ishchi kuchi ,transport vositalari.
KIRISH
Qadim zamonlarda yog’och ko’priklarning qurulishi uzoq davom etmadi va u
juda ko’p afzalliklarga ega edi: oson ishlov berish ,juda og’ir vaznli emas ,eng
muhimi uni olish juda oson edi . Ushbu ko’prikning asosiy elementlaridan biri qoziq
tayanchlaridir . Quruq tuproqqa qoziqlarni haydash qo’lda ayol tomonidan qutilarda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
214
,echkilarda, qutilarda amalga oshiriladi va agar qoziqlar suv tuprog’iga surilsa ,u
holda ish qayiqlardan bajarilishi kerak . Ko’prik qurulishini boshlashdan oldin
,birinchi navbatda ,barcha qurulish materaiallarini qayta ishlashni ta’minlash kerak
yong’ing’inning mumkin bo’lgan ta’siriga chidamliligini ta’minlash va shu bilan
uning xizmat muddatini sezilarli darajada oshirish uchun yog’och tuzilmalarni
yong’inga qarshi ishlov berish .Ko’prikni qoziqlardan qo’llab – quvvatlash uchun
diametri 30-32 santimetr bo’lgan loglar kerak [1].
Markaziy tayanchlar oldindan rejalashtirilgan ko’prikning bo’ylama o’qi
bo’lab bolg’a uruladi,oraliq masofa o’rtacha 4,25 metrni tashkil qiladi . Ularning har
ikki tomonidan 1,8 metr masofada yana ikkitasi tiqilib qolgan .Qoziqlar erga 3-3,5
metr chuqurlikka tushadi (ko’prik orqali tashiladigan yuka qarab chirishni oldini olish
uchun qoziqning pastki qismini antiseptik kompozitsion bilan ishlanadi.Qoziqlarning
yuqori qismida qoziqlarni bog’laydigan ko’krakning rozetkalariga kiradigan shpiklar
kesiladi.Boshoq balandligining o’lchamlar qoziqlar diametrining 1/3 qismi sifatida
olinadi ,uning yon tomoni balandlikka teng,ko’pincha suvning elkalarida turg’un
bo’lmasligi uchun ular egilgan .Ko’krak –diametri 30-32\ sm , uzunligi 5,5 metr
bo’lgan [2].
Yog'och ko'priklar - strukturaviy xususiyatlar.
Ushbu ko'prikning asosiy
elementlaridan biri qoziq tayanchlaridir. Quruq tuproqqa qoziqlarni haydash qo'lda
ayol tomonidan qutilarda, echkilarda, qutilarda amalga oshiriladi va agar qoziqlar suv
tuprog'iga surilsa, u holda ish qayiqlardan bajarilishi kerak.Ko'prik qurilishini
boshlashdan oldin, birinchi navbatda, barcha qurilish materiallarini qayta ishlashni
ta'minlash kerak yong'inning mumkin bo'lgan ta'siriga chidamliligini ta'minlash va
shu bilan uning xizmat muddatini sezilarli darajada oshirish uchun yog'och
tuzilmalarni yong'inga qarshi ishlov berish. Ko'prikni qoziqlardan qo'llab-quvvatlash
uchun diametri 30-32 santimetr bo'lgan loglar kerak [3].
Markaziy tayanchlar oldindan rejalashtirilgan ko'prikning bo'ylama o'qi
bo'ylab bolg'a bilan uriladi, oraliq masofa o'rtacha 4,25 metrni tashkil qiladi. Ularning
har ikki tomonida 1,8 metr masofada yana ikkitasi tiqilib qolgan. Qoziqlar erga 3-3,5
metr chuqurlikka tushadi (ko'prik orqali tashiladigan yukga qarab). Chirishni oldini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
215
olish uchun qoziqning pastki qismi antiseptik kompozitsion bilan ishlanadi.
Qoziqlarning yuqori qismida qoziqlarni bog'laydigan ko'krakning rozetkalariga
kiradigan shpiklar kesiladi. Boshoq balandligining o'lchamlari qoziqlar diametrining
1/3 qismi sifatida olinadi, uning yon tomoni balandlikka teng, ko'pincha suvning
elkalarida turg'un bo'lmasligi uchun ular egilgan. Ko'krak - diametri 30-32 sm,
uzunligi 5,5 metr bo'lgan log. Ko'krakdagi uyalar qoziqlar balandligidan 0,5-1 sm
ko'proq kesiladi, shunda ko'krakdagi bosim qisqichlarga o'tkazilmaydi, balki qoziq
bilan aloqa qiladigan butun maydon bo'ylab uzatiladi [4].
Yog'och ko'prik qurilishi.
Naychalardagi uyalar ularga mos keladigan
qoziqlarga o'rnatiladi, buni olish uchun har bir qoziq ustidagi belgilar, shtutser
o'rnatiladigan qoziqlar qatorining boshoqlariga nisbatan alohida-alohida amalga
oshiriladi. Naychalarni qoziqlarga mahkamlash uchun chiziqli temirdan yasalgan
qisqichlar ham ishlatiladi, ular ko'krakni o'rab oladi va qoziqlarga murvat bilan
biriktiriladi. Yog'och ko'prikka ulashgan qirg'oq diametri 24 sm bo'lgan panjara
devorlari bilan mustahkamlangan.
Yugurishlarning tepasida 26 santimetr o'lchamdagi taxta plitasi o'rnatilgan.
bir nechta plitalarga teng ravishda tarqalishi uchun, ko'prik bo'ylab har qanday
o'lchamdagi taxtalardan yuqori paluba qilingan. Qattiq mixlar bilan tikilgan yo'lning
chetlari bo'ylab, plitalarning to'xtatuvchi panjaralari 3,5 metr masofada yotqizilgan
bo'lib, ular tekis tomoni bilan yo'lga qaragan.Qoziq tayanchlari ustidagi yog'och
ko'prikning chetlarida piyodalar zonalari (kengligi kamida 0,5 metr) va panjara
panjarasi (balandligi 1 metr, tutqich panjara ustunlariga pin bilan biriktirilgan) bo'lishi
mumkin [5].
To'siqlar va ustunlar 14 × 14 santimetr o'lchamdagi panjaralardan yasalgan
bo'lib, ularning pastki uchlari daraxt tagiga kesilgan va murvat bilan mahkamlangan
holda to'sinlarning cho'zilgan uchlarida joylashgan. Qo'rqinchli ustunlar orasidagi
masofa 2-2,5 metrni tashkil qiladi. Balandlikda, piyodalarning xavfsizligi uchun
xizmat qiladigan panjara ustunlariga bir yoki ikkita rels tikiladi.To'siqlarni ko'prik
ichiga kiruvchi avtomashinalardan himoya qilish uchun ular diametri 26 santimetr
bo'lgan qiya qazilgan ustunlar-nadolblarga ulashgan. agar ko'prik qoziqlar bilan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
216
qo'llab-quvvatlansa, yog'och ko'prikning qurilishi qanday ishlashini tasvirlab berdik.
Maslahatlar sayt xaritasi bo'limiga tashrif buyurib, ma'lumot olishingiz mumkin. Va
unutmangki, daryolar va soylar bor ekan, ko'priklaro'z ahamiyatini yo'qotmaydi.
Yog'och me'morchiligining qiziqarli bo'limi ko'priklardir. Xronikalar
ko'priklar haqidagi xabarlarni saqlab qolgan va Velikiy Novgorod.
"Yog'ochko'prik
,
ko'prik
bilan
yog'och
oraliq tuzilmalar va
yog'och
qo'llabquvvatlaydi. D. m. massiv
(beton) tayanchlarga ham ega boʻlishi mumkin. D. m.da qurilish sanʼati yuksak
darajada rivojlangan . 11-12-asrlar yilnomalarida. Rossiyada qurilgan yirik daryolar
ustidagi ko'priklar tez-tez tilga olinadi. SSSRda D. m. , ularni o'rmonga boy
hududlarda joylashtirish maqsadga muvofiqdir. 6-8 oraliqda
m
D.m.ning eng oddiy
nurli tizimlari qo'llaniladi va oraliqlari 10-18
m
- kompozit yoki yopishtirilgan
purlinlar yoki strut tizimi bilan. 16 dan 50 gacha
m
trusslar bilan span tuzilmalari bilan
bir-biriga yopishadi. D. m., qoida tariqasida, yog'ochdan yasalgan
r
(qarag'ay, archa,
lichinka), muhim tafsilotlar - emandan. Emirilishdan himoya qilish uchun D. m.ning
elementlari antiseptiklar bilan ishlanadi [6].
"...
.Qadimgi Rossiyada mohir duradgorlar bilishgan yog'ochdan yasalgan
ko'priklar qurilishi: yog'och uy, gorodny va tuvalning yog'och taxta ko'rinishidagi
tayanchlar bilan. Ushbu tuzilmalar bolta bilan ishlov berilgan, chunki arra faqat
qo'llanila boshlandi, hatto taxtalarni ishlab chiqarishda ham ular boltadan
(kesilgan), to'g'ridan-to'g'ri, qiya bo'lmagan, daraxt tanasini uzunligi bo'ylab
takozlar bilan bir necha qismlarga bo'lishdi. Shu yerdan boshlanadi tes" yog'ochga
qo'llaniladi. Daralar va kichik daryolar ustidagi ko'priklar ko'pincha yog'och
devorlar orqali ko'ndalang bog'langan ikki yoki uch qator o'ralgan to'siqlardan
otilgan. Oddiy kulbani qurish o'rniga, "chashka" ichiga kesilgan, loglar bo'shashgan
"kesilgan" kabina ishlatilgan: ular orasida gorizontal uzunlamasına bo'shliqlar
qoldirilgan, bu esa buloq suvini o'tkazib yuboradi. Bu jar uchun yetarli edi.
Devorlarda daryoning tepasida past suvli kanaldan o'tish uchun teshik kerak edi,
ba'zida u devorning to'liq balandligiga olib kelingan. Keyin tirqishli devorlar faqat
tayanchlarda saqlanib qolgan. Biroq, bunday tuzilma toshqin paytida muz bilan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
217
vayron bo'lgan. Tosh bilan to'ldirilgan qattiq yog'och kabinalardan yasalgan
qovurg'ali tayanchli ko'priklar yanada progressiv edi…” [7].
Boshlash uchun biz Arxangelsk viloyatining Yemetskiy tumanidagi Siya
daryosi ko'prikni ko'rsatmoqchimiz (chapdagi fotosurat). O'lchov chizmasidan (Yu.S.
Ushakov) ko'ra, ko'prikning kengligi to'rt metr bo'lib, ustiga toshlar yotqizilib, rolini
o'ynaydi.Shunga o'xshash ko'prik Oq dengizning Onega ko'rfazi sohilidagi Purnema
qishlog'ida (yoki yaqinda mavjud) mavjud (o'ngdagi rasm). M.I.Milchik u haqida
shunday yozgan: “Qishloqqa qaytib, biz eski ko'prikni chuqur jardan o'tkazamiz. Agar
biz dengiz qirg'og'ida ekanligimizni eslasak, bu juda muhim. Ko'prik vaqti-vaqti bilan
egilib, odamlarga sodiqlik bilan xizmat qilishda davom etmoqda ".
Bizningcha, bunday kamarli ko'priklar o'zlarining qiziqarli dizayni va o'ziga
xos go'zalligiga qaramay, noqulay, chunki ular daryo o'zanining bir qismini to'sib
qo'yadi va ayniqsa, muz va suv toshqini paytida xavflidir. (
Matn oxirida ushbu
ko'prikning hozirgi holatiga qarang.
).
Ryazhej ko'priklarining uzoq tarixining yana bir dalili: Ular "qadimgi Nijniy
Novgorod xalqi tomonidan chuqur jarliklar va daryolar orqali kesilgan
hujayralar orqali kesilgan. Kesmalar (yoki kesiklar-M.Z.) qirg'oqlar ostiga va
ko'prikning uzunligiga qarab, pol qoplamasi ostiga qo'yilgan. Ularning "qadam"
loglarning uzunligi (5 - 6 metr) bilan aniqlangan.
Barqarorlik uchun ko'priklar tosh bilan to'ldirilgan, qirg'oq bo'yidagi
tayanchlar konsol qoplamalari bilan qoplangan. O'tish joyi taxtalarining ekstremal
loglari mustahkamlik va xavfsizlik uchun kiyinish va panjaralar oldi. Bunday
ko'priklar emas edi, faqat konstruktiv jihatdan ishonchli muhandislik inshootlari
(doimiy ravishda suvda bo'lgan tayanchlar eman, uzoq vaqt chirimaydigan qarag'och
va olxo'r daraxtidan kesilgan, loglar qo'shimcha ravishda smola bilan qoplangan va
uchidan temir halqa bilan bog'langan), balki badiiy jihatdan ham ifodaladi [8].
Bunday 1618 yilda Nijniy Novgorodda gubernator B.M.Likov tomonidan
Pochain darasining 80 metr chuqurligidagi ko'prik kesib tashlandi, uning tubi bo'ylab
xuddi shu nomdagi daryo oqib o'tadi. Ko'prik 19-asr boshlarigacha turdi. va faqat
1839 yilda uning o'rniga "Lykova" nomi saqlanib qolgan sopol to'g'on qurildi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
218
(Kechirasiz, biz satrlar muallifini yo'qotdik).Uzoq vaqt davomida shimoliy
qishloqlarda ko'priklarning joylashishi o'zgarishsiz qoldi. Kiev Rusi davrida ko'prik
duradgorlari tomonidan yog'och ko'priklar qurilgan.Yaqin vaqtgacha ularni ko'plab
shimoliy daryolarda ko'rish mumkin edi. Ularning o'lchamlari juda xilma-xil: daryo
bo'ylab tashlangan kichik ko'prikdan tortib, uzunligi yuz metrdan ortiq bo'lgan ulkan
ko'prikgacha, qudratli yog'och liboslarga asoslangan. Shuning uchun bunday
ko'priklarning nomi -ryazhevye. Bu juda qiziqarli va o'ziga xos tuzilmalar.
Ularning konstruktiv asosini turli darajadagi toshlar va toshlar uchun ichki
"cho'ntaklar" tizimiga ega bo'lgan tug'ralgan qatorlar - gorodni tashkil qiladi. Oddiy,
ya'ni qoziqli poydevorlarni qurishni qiyinlashtiradigan qattiq, toshloqli daryolar
uchun log qatori nafaqat yog'och ko'prik uchun eng oqilona tayanch, balki yagona
mumkin bo'lgan narsadir. Va shimoliy daryolarning ko'pchiligi, shiddatli va notinch,
qattiq, toshloq tubiga ega bo'lganligi sababli, ko'prikning qovurg'ali qurilishi bu erda
eng keng tarqalgan.Og'ir yuk mashinalari, hatto yengilroq traktorlar, hatto ham ancha
eskirgan bunday ko'priklar bo'ylab harakatlanayotganini ko'rganingizda, ko'zingizga
ishonish qiyin. Biz shunga o'xshash rasmni juda yaqinda Nijniy Novgorod viloyati,
Vetlujskiy tumanidagi Vol daryosi bo'ylab ko'prikda kuzatdik [9].
To'g'ri, Vol daryosining o'zi, masalan, Arxangelsk viloyatidagi Onega yoki
Kena batafsil emas, bu erda eng yaxshi, aytish mumkinki, qovurg'ali ko'priklarning
klassik namunalari topilgan, bundan tashqari, hajmi jihatidan eng muhimi. Biroq, rozi
bo'lishingiz kerak, 1991 yilning yozida daryo bo'ylab to'g'ri ishlayotgan yog'och
qovurg'ali ko'prikni ko'rish - bu ko'prik bo'ylab birin-ketin emas, balki vaqti-vaqti
bilan pichan yig'ilgan yuk mashinalari o'tadi, bu noyob hodisa. Bu hodisa. Ko'rgan
narsangizni rasm deb atashning o'zi etarli emas.Ridge ko'priklar ham buloq
suvlarining kuchli oqimlariga barqaror qarshilik ko'rsatadi. Ko'prik duradgorlarining
eng zo'r qurilishi va hisoblash intuitsiyasiga faqat zavq bilan qoyil qolish mumkin.
Hayotning hikmati ularning ustaligining manbasidir.Arxangelsk viloyatidagi
Fedorovskaya nomi bilan ham tanilgan Ovchinkonets qishlog'ida Kena daryosi
bo'ylab besh qator-gorodnyasdagi kesilgan ko'prik tashlandi. Qachon qurilganligini
aytish qiyin. Bizning ma'lumotlarga ko'ra, 1930-yillarda xuddi shu ko'prik eskirgan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
219
Qadim zamonlarda ham Novgorod zaminiga yo'l shu erdan o'tgan.
Keyinchalik, 17-18-asrlarda Kenoretskiy erlari Rossiyaning ko'plab mintaqalari bilan
keng savdo-iqtisodiy aloqalarga ega bo'lgan yirik mahalliy monastirga tegishli
edi.Keksalarning aytishicha,har yarim asrda, hatto o'ttiz yilda bir marta eski ko'prik
o'rniga yangi ko'prik qurilgan [10].
Xalq yer yuzida bo‘lgan muhitga befarq bo‘lmagan, beixtiyor mehnatni, hatto
mashaqqatli mehnatni ham ko‘nglini shodlik, ravshanlik deb bilgan, o‘ziga, hayotiga
hurmat bilan qaragan.Bu qiziq hozirgi qovurg'ali ko'priklarning tuzilishi ularning
qadimgi prototiplari tuzilishiga o'xshaydi. Shunday qilib, Fedorovskaya ko'prik 12-
asrning tavsiflaridan ma'lum bo'lgan Novgoroddagi Volxov orqali o'tadigan "Buyuk
ko'prik" bilan deyarli bir xil. 1133 yildan boshlab yilnomalar doimiy ravishda suv
toshqinlari, bo'ronlar va shiddatli muzlar tufayli Buyuk ko'prikning turli xil zararlari
haqida guvohlik beradi. Xo'sh, ko'prik turishda davom etdi, demak u doimiy ravishda
ta'mirlanardi, nazorat qilinardi.... Novgorodning Sofiyskaya va Torgovaya
tomonlarini bog'laydigan Volxov bo'ylab "Buyuk ko'prik" 29 qatorga ega edi -
"goroden"
....Qatorlardagi
ko'priklar
nafaqat
o'zlarining
to'g'ridan-to'g'ri
funktsiyalarini bajaradigan maxsus turdagi gidrotexnik inshootlardir.
Ularning ko'plari, xususan, Kena daryosidagi ko'priklar (ularning bir nechtasi
nafaqat Fedorovskaya qishlog'ida) shimoliy qishloqlar ansambllarining ajralmas
qismi bo'lgan yirik ekspressiv tuzilmalardir. Turar-joy bilan bir qatorda va ,
ibodatxona yoki cherkov daryo, uning shoxlari va tosh qirg'oqlari bilan birgalikda
butun atrofdagi landshaft bilan birgalikda aholi punktining me'moriy va fazoviy
muhitini shakllantirishda faol ishtirok etadilar ... .Tor daryolarda masofani yopish
uchun qirg'oq tayanchlarining uzoq konsollari ishlatilgan.
Kengroq daryolarda pastki qismida oraliq tug'ralgan tayanchlar o'rnatildi -
ryaji ("gorodni" ko'prigi). Muz to'sarlar qatorlarga joylashtirildi va ko'prik suv
toshqini ostida suzib ketmasligi qatorlar pastki qismga toshlar bilan yuklandi
....Leshevo va Fedorovskaya yaqinida Kena (Arxangelsk viloyatining Plesetskiy
tumani) bo'ylab uzunligi 92 va 126 m bo'lgan ikkita omon qolgan ko'prik shunday
qurilgan (Leshevo yaqinidagi ko'prik 18-asrning oxirida kesilgan, yaqinidagi ko'prik).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
220
Fedorovskaya qishlog'i 1954yilda suv toshqini tufayli vayron qilinganidan keyin
takrorlandi).Har ikki ko‘prikda ikkita qirg‘oq va uchta oraliq tayanch mavjud bo‘lib,
qatorlar orasidagi maksimal masofa 17 m ni tashkil qiladi.Suyanchlarning yuqori
qismlarida qatorlar oraliqdan yukni oladigan konsol uzatmalarga ega. Xuddi shu
dizayn qadimiy yog'och ko'priklar uchun xosdir Kenoretskaya (Izmailovskaya)
qishlog'ida 18-asrning ko'prigi bor. Gorodny deb nomlangan ko'prikning buqalari
qayiqning konturiga o'xshaydi. Ular loglardan kesilgan va ichkarida yovvoyi tosh
bilan to'ldirilgan. Gorodniy ko'prikning qatnov qismini tashkil etuvchi loglarni
siljitishni qo'llab-quvvatlaydi. Ushbu dizayn qadimgi davrlarga borib taqaladi. Kenda
ular shu kungacha saqlanib qolgan. Shimolning duradgorlari bu erda ajoyib
muhandislar - katta oraliqli ko'prik quruvchilar sifatida harakat qilishadi [11].
Kenoretskayadagi ko'prikning uzunligi 126 m, Ovchin End (Ovchinkonets,
Fedorovskaya) qishlog'idagi Kendagi boshqa ko'prik uzunligi 92 m ... .O'tmishdan
saqlanib qolgan yoki eski namunalar bo'yicha qayta qurilgan ko'priklar bir xil
darajada qiziqarli. Ularning barchasi qadimiy konstruktiv texnikani doimo kuzatib
boradi va asrlar davomida shakllangan me'moriy tasvirlarni saqlaydi. To'liq yuk
ishlaydigan bunday yaxshi saqlanib qolgan ko'priklar qadimgi Kargopolning sobiq
hududining turli joylarida joylashgan.Eng qadimiy ko'prik Shilda qishlog'ida,
zamonaviy Kargopol viloyati va Vologda viloyati chegarasida joylashgan (pastdagi
chap rasmga qarang - I.V. Makovetskiy kitobidan).
-M.Z.)
Makovetskiy yana bir
ryazhevy ko'prigini topdi - Shuya daryosida Kareliyaning Belomorskiy tumani,
Shueretskoye qishlog'ida Ko'priklarning yana bir turi bor - bundan kam jozibador
emas. Bu kichik daryolar yoki kanallar ustiga tashlangan ko'priklar. Biz allaqachon
to'rtta bunday ko'prik yoki ko'prikni bilamiz. Ulardan biri Kichik Porjenskiy ko'lida,
ikkinchisi parkning janubiy qismida, uchinchisi orolga olib boradi. Naglimozersk
cho'li joylashgan joyda, to'rtinchisi - Kozhevnikovo qishlog'i va Cho'chqa ko'lining
Porzhenskiy ko'prigi Gunn kitobidan olingan fotosuratda ko'rsatilgan, ikkinchi
ko'prikni Parkda ishlagan Sankt-Peterburglik Anna Razumovskaya bizga "bergan".
beshta to'rtburchak yog'och kabinadan iborat bo'lib, ichi moloz tosh bilan to'ldirilgan
[12].
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
221
Yog'och kabinalar orasidagi bo'shliqlar - "gorodny" - ulkan loglar bilan
qoplangan,ularning ustiga taxta taxta yotqizilgan va uning ustiga qalin taxtalar
qo'yilgan.Ikkinchi ko‘prik haqida Kenozerskiy bog‘i direktori o‘rinbosari A.Kozikin
shunday deydi: “Ushbu koʻprik Vendozero va Torosozero koʻllari (Maselga
tizimidagi koʻllar tizimi, suv havzasining gʻarbida) oʻrtasidagi kanalda qurilgan.
Ko'prik Gujevo va Maselga qishloqlaridan Kareliya qishlog'iga (turar joy bo'lmagan)
Pelusozero (Maselga shahridan taxminan 10 km uzoqlikda, Kareliya va Arxangelsk
viloyati chegarasidan unchalik uzoq bo'lmagan) yo'lda joylashgan. Kulgomruchey
oqimi (Torosozero - Levusozero ortidan ko'ldan oqadigan oqim.Ko'prik yaqinda
(taxminan 10 yil oldin) Moskva restavratori Dmitriy Sokolov va uning shogirdlari
tomonidan qayta tiklangan. Men bilishimcha, restavratsiya paytida asl o'lchamlar juda
aniq saqlangan. Amaldagi yog'och aspen hisoblanadi. Liboslar toshlar bilan tiqilib
qolmagan, chunki kanalda kuchli oqim va muzning siljishi yo'q.
Men ko'prikning vaqtini bilmayman. Ammo o'rmon yo'lining bo'laklari va
iqtisodiy foydalanish vaqtiga ko'ra, ehtimol, 20-asrning boshi va 60-yillardan
kechiktirmay taxmin qilish mumkin. Lekin yo'lning o'zi juda qadimiy, chunki.
qadimgi bilan bog'langan
i
- Gujevo, Maselga, Pyalozero, Pelusozero qishloqlari.
Ko'prik tuzilmalarining tasnifi.
Ko'prik turlarini bir nechta mezonlarga
ko'ra
tasniflash mumkin:
foydalanishning asosiy maqsadiga ko'ra;
konstruktiv qaror;
qurilish materiallari;
uzunligiga qarab;
foydalanish muddati bo'yicha;
ishlash printsipiga bog'liq.
Bir kishi daryoning bir chetidan ikkinchisiga o'tish uchun daraxt
uloqtirganidan beri ko'p vaqt o'tdi va muhandislik inshootlarini qurish uchun juda ko'p
kuch sarflandi. Natijada paydo bo'ldi ko'prik tuzilmalari. Keling, ularni batafsil ko'rib
chiqaylik.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
222
XULOSA
Umuman olganda, rus yog'och ko'prigi o'z mavqeini mustahkamlaydi, har yili
o'z ro'yxatini yangi qiziqarli yechimlar bilan to'ldiradi.Bu material asosida qadimdan
shakllangan ko’priklar hozirgi davrga kelib, beton va metal kabi materiallarga o’z
o’rnini bo’shatib berdi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Soliyev A., Shukurjon B. ZAMONAVIY TRANSPORT LOGISTIKA MARKAZ
FAOLIYATINI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI //Научный Фокус. – 2023. –
Т. 1. – №. 2. – С. 575-580.
2.Bakirov L. Y., Soliyev A. F. TRANSPORT VA PIYODALAR HARAKAT
OQIMINING JADALLIGI VA TARKIBINING O ‘ZGARISHI //Journal of new
century innovations. – 2023. – Т. 25. – №. 3. – С. 53-55.
3.Soliyev A., Raximbek X. TRANSPORT VOSITALARI KONSTRUKTIV
XAVFSIZLIK TIZIMLARINI JORIY ETISHNING TASHKILIY VA HUQUQIY
ASOSLARI TAXLILI //Научный Фокус. – 2023. – Т. 1. – №. 2. – С. 568-574.
4.Farxodbek o‘g‘li S. A., Dadajan o‘g‘li A. S. TRANSPORT LOGISTIKASI
MARKAZINI YARATISH VA LOYIHALASH //Лучшие интеллектуальные
исследования. – 2023. – Т. 10. – №. 1. – С. 115-120.
5. Farxodbek о‘g‘li S. A., Dadajon о‘g‘li A. S. AVTOMOBILLARNI SOVUTISH
TIZIMIGA TEXNIK XIZMAT KO ‘RSATISH VA TA’MIRLASH ISHLARI
TEXNALOGIYASI //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 21. –
№. 1. – С. 54-59.
6.Asliddin P. et al. SILINDR-PORSHEN GURUHI ELEMENTLARINING
TAVSIFI VA DVIGATELNING EFFEKTIV KO’RSATKICHLARI //Scientific
Impulse. – 2023. – Т. 1. – №. 11. – С. 605-611.
7.Asliddin P. et al. PORSHEN HALQASINING ISHIGA TA’SIR QILUVCHI
OMILLAR //Scientific Impulse. – 2023. – Т. 1. – №. 11. – С. 611-620.
8. Kholmatov U. S. et al. Characteristics of optoelectronic discrete displacement
converters with hollow and fiber light guides //E3S Web of Conferences. – EDP
Sciences, 2024. – Т. 471. – С. 06015
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
223
9.Farxodbek о‘g‘li S. A., Zohidjon о‘g‘li Z. D. SHAHAR KOCHA YOLLARIDA
TRANSPORT OQIMIGA MAVJUD TA’SIR ETUVCHI OMILLAR VA ULARNI
TAHLILI //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 18. – №. 3. –
С. 195-198.
10.Farxodbek о‘g‘li S. A., Zohidjon о‘g‘li Z. D. SHAHAR YOLLARIDA
TRANSPORT OQIMINI TARTIBGA SOLISHDA QO’SHIMCHA CHORA
TADBIRLAR //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 18. – №. 3.
– С. 202-204.
11. Farxodbek о‘g‘li S. A., Zohidjon о‘g‘li Z. D. AVTOMOBILLARNING
DVIGATELINI TARKIBIY QISMLARIGA TASHXIS QO’YISH //Лучшие
интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 21. – №. 1. – С. 49-53.
12. Farxodbek о‘g‘li S. A., Zohidjon о‘g‘li Z. D. SILINDR BILAN PORSHEN
ORASIDAGI TIRQISHNI DVIGATELGA TA’SIRINI TAXLIL QILISH //Лучшие
интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 21. – №. 1. – С. 124-127.
