MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
127
ABU RAYHON BERUNIY NOMIDAGI SHARQ QO‘LYOZMALAR
MARKAZI FONDIDA SAQLANAYOTGAN “ARBA’IN” ASARLARI
XUSUSIDA
Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti
Sharq falsafasi va germenevtika kafedrasi v.b.dotsenti
Pulatova Malohat Rixsibayevna.
Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti
Sharq falsafasi va germenevtika kafedrasi
1-kurs magistri Jalolxonov Abbosxon Sultonxon oʻgʻli
Annotatsiya: Abu Rayhon Beruniy nomli Sharq qo‘lyozmalari markazi
fondida saqlanayotgan an-Navaviyning inv. №3200 raqamli hamda inv. №3294
raqamli qo‘lyozma nusxalarining tavsifi berildi.
Аннотация: В этой стате даются определение и описание рукописей,
инвентарний номер которих 3200 и 3294. Эти рукописи произведений «Арбаин»
принадлежат перу Шарафиддина ан Нававий и хранятся в фондах институте
восточних рукописей имени Абу Райхана Беруни.
Annotation: Definitions and description of manuscripts by number of
inventory 3200 and 3294 are given in this article. These manuscripts of “Arbain”
belong to Sharafiddin an-Navaviu and are kept in funds of Centre of Oriental
Manuscripts named after Abu Rayhon Beruniy under Tashkent State Institute of
Oriental Studies.
Kalit so‘z: qo‘lyozma, arba’in, kalafon, poygir, nastaliq, xattot, xattotlik.
Opornie slova: rukopis, arbain, kalofon, paygir, nastalik, palligraf,
kalligrafiya.
Word combinations: manuscripts, arbain, colophone, poygir, type of letter,
poligraph, calligraphy.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
128
Islom dinining mohiyati va ahamiyati – insoniyatning botiniy va zohiriy
olamini poklashdan iboratdir. Hadislarda islom dini ahkomlari, ya’ni farz, vojib,
sunnat, mustahab, halol, harom, makruh, muboh kabilardan tashqari axloq, odob,
ta’lim-tarbiyaga doir ko‘rsatmalar ham katta o‘rinni egallagan. Shu sababli Sharq
mumtoz adabiyotida “Arba’in” yozish an’ana bo‘lgan va arba’in asarlar xalq orasida
keng tarqalgan bo‘lib, sevib o‘qilgan.
Abu Rayhon Beruniy nomli instituti qo‘lyozmalar qo‘lyozmalar fondida arab,
fors va turkiy tillarda yozilgan bir necha o‘nlab “Arba’in” asarlarining qo‘lyozma
nusxalari va ularga yozilgan turli sharhlar saqlanmoqda. Jumladan, Muhyiddin Yahyo
bin Sharofuddin an-Navaviyning (inv. № 3294-I, inv. № 2439-IV, inv. № 4079-III,
inv. № 3200-III, inv. № 8124-I, inv. № 4826-I, inv. № 6437-II, inv.№ 6437-III, inv.
№ 2131-IV, inv. № 4602-II, inv. № 6262-III, inv. № 8181-II raqamli qo‘lyozma
nusxalari) “Arba’in” asari, Jalol bin Muhammad bin Ubaydulloh al-Qoyiniy al-
Buxoriy al-Hiraviy (inv.№3294-VI)ning “Arba’in fil ahloq” asari, Usfuriy
Muhammad bin Abu Bakr (inv.№ R:5791-VI)ning “Arba’in Usfuriy”si, Majdiddin
Sharof bin al-Muyid al-Bog‘dodiyning (inv.№ 3294-III) “Arba’in” asari, Abdulazim
al-Qaviy bin Abdulloh al-Mahtadiyning (inv.№ 4990-III) “Arba’in fil ahloq”,
Muhammad Nomrodning (inv.№ 12184-II, 12184-III) “Chil hadis manzuma”si, Abu
Tohir Muhammad bin Hasan Aliy Ushiyning (inv. № 12484-II) “Arba’in hadisan”,
Sayid Ahmad Vasliy Samarqandiyning (inv. № 10337-II) “Chihil hadis” va
Muhammad al-Jazariy ash-Shofiyning (inv. №522-II) “Arba’in masoil”, Abduljalil
ibn Muhammad Ibrohimning (inv. №5937-I) “Chihil hadis tarjimasi”, Ash-Shayx
Muhammad al-Omosaviyning (
inv. №
5715) “Arba’in al-mavsum bi shifai al-qulub”
asari,
Amir Sayid (bin) Aliy Shahob Hamadoniy
ning (
inv. №
12613-XXV) “Chihil
hadis dar sifat fuqaro” va (
inv. №
12613-XXVI) “Arba’in al-Oliy”, (
inv. №
12613-
XXVII,
inv. №
480-XXX)
“Chihil hadis”
asarlari, shuningdek,
Abdullatif bin
Shayx Sulaymon Turbatiyning (inv. №
11587-V)
“Chil hadis manzuma” asari,
Mir Shayx ibn Nuriddin Muhammad Puroniyning (inv. №
4535-II,
inv. №
4535-
III,
inv. №
3636-III,
inv. №
3636-VI,
inv. №
3636-VII)
“Chil hadis” asari hamda
Muhayyir va Puroniyning (
inv. №
682-II)
“Chil hadis” asarlari va ularning bir
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
129
necha nusxalarda mavjud. Shu bilan birga muallifi noma’lum arba’inlar ham
talaygina.
Arba’in asarlari nusxalari ichida
Muhyiddin Yahyo bin Sharofuddin an-
Navaviyning “Arba’in” asari turli davrlarda turli xattotlar tomonidan eng ko‘p
ko‘chirilgan asar ekanligi aniqlandi. Shu sababli ushbu maqolamizda
Toshkent
davlat sharqshunoslik instituti huzuridagi Abu Rayhon Beruniy nomli Sharq
qo‘lyozmalari markazi fondida saqlanayotgan an-
Navaviyning inv. №3200 raqamli
va inv. №3294 raqamli qo‘lyozma nusxalarining tavsifini berishni maqsad
qildik.
Mashhur islom olimi, hofiz, faqih, muhaddis يوونلا نيدلا فرش نب ئيحي نيدلا يحم
–
Muhyiddin Yahyo bin Sharofuddin an-Navaviy 631/1233 yil
Damashqdagi Navo
shahrida tug‘ilgan. U 19 yoshidan Damashqning “Ravohiya” madrasasida
zamonasining eng mashhur olimlaridan fiqh, hadis, usul kabi turli ilmlarni egallagan.
Shuningdek, 665 yildan Damashqning “Dorul hadis al-Ashrafiya” madrasasida dars
bergan. Uning 20dan ortiq yozgan kitoblari bor.
Sharofuddin an-Navaviy
676/1278
yil
Damashqdagi Navo shahrida vafot etgan
1
.
Sharq qo‘lyozmalari institutining asosiy fondida inv.
№ 3200-III raqami
ostida saqlanayotgan
Sharofuddin an-Navaviy
ning
نيعبرلاا
يوونلا
- “al-Arba’in an-
Navaviy”
a
sari e’tiborli, to‘liq va qadimiy qo‘lyozma nusxalardan hisoblanadi.
Asarning yozilgan yili noma’lum.
Navaviy bu asarni yaratishdan ko‘zlagan maqsadi haqida asar muqaddimasida
shunday yozadi: “Qirq hadis” yozgan olimlarning ba’zilari aqoidga oid, dinning turli
masalalari – zuhd, odob, nasihat va boshqa mavzudagi hadislarni to‘plashgan.
Ularning barchasi juda go‘zal yozilgan. Alloh ulardan rozi bo‘lsin. Men esa bu
mavzularning hammasidan ham muhimroq bo‘lgan bir mavzuda qirq hadis to‘plashni
ma’qul ko‘rdim. Ya’ni, bu kitob ana shu mavzularning barchasini o‘z ichiga jamlashi
lozim. Undagi hadislarning barchasi dinning eng buyuk asoslaridan, olimlar
1
Қаранг: А.б.Халидов. Арабские рукописи и арабская рукописная традиция.–М.,1985г. Стр.-75-76., Абу Закариё Яҳё ибн
Шараф Нававий. Риёз ус-солиҳин. –Т.,2006.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
130
islomning tamali deb qabul qilgan yoki islomning yarmi yoki uchdan biri, deb e’tirof
etilgan masalalarni ta’riflaydigan masalalardir.
Tanlangan 40 hadisning barchasi sahih bo‘lishiga e’tibor berdim. Bu
hadislarning aksariyati Imom Buxoriy va Imom Muslimning sahihlarida mavjud...”
2
.
Ko‘rinadiki, Sharqda “arba’in” asar yozish, ya’ni 40 ta hadisni bir yerga
jamlab, uning ma’nosini oddiy xalqqa tushuntirib berish, unga sharh yozish an’ana
bo‘lgan. Har bir davrning o‘z “Arba’in”lari mavjud bo‘lib, ularda aniq mavzu va
maqsad ilgari surilgan. Arba’indagi hadislarning barchasi sahih hadislar bo‘lishligiga
va isnodga e’tibor qaratilgan.
Inv.№ 3200 raqamli
qo‘lyozma nusxa majmua bo‘lib, u
Muhammad al-
Jazariy ash-Shofii يعفاشلا يرزجلا دمحم نب دمحم نب دمحم
ning (inv.№3200-I) نيلسرملا
نصحلا
ديس ملاك نم نيصحلا
–
“Al-Hasin ul-hasiyn min kalam sayyid al-mursaliyn” (sahifa) asari,
(inv.№3200-II) نيصحلا نصحلا حاتفم
– “Miftah ul-hasin ul-hasiyn” (sahifa) asarlari va
ibn Iyso Muhammad Saura al-Imom at-Termiziy–
أ
وس دمحم يسيع نب
مرتلا ماملاا ةر
يذ
ning
(inv.№3200-IV)
–
ىبنلا ليامش
“Shamoil an-nabiy” (23-102 sahifa) asari bilan bir
muqovaga olinib, yaxlit kitobot qilingan.
Majmuadagi to‘rtta asarni ham kotib Ashraf bin Muhammad at-Tabib al-
Kirmoniy – ينامركلا بيبطلا دمحم نب فرشأ hijriy 908 va 939 (milodiy 1532-1533) yillarda
Xirot – ةاره da ko‘chirgan. Kitobning avvalida Samarqand qog‘ozidan tavziya
varaqlari, ya’ni 8 varaq kotib uchun bo‘sh qoldirilgan. Kitobning 1a va 102a
varaqlarida yassi shaklli muhr bosilgan bo‘lib, unda “Mir Alauddin ibn Xalifa
Jaloluddin 1265”–
ََ َََلاعريم
نيدلا للاج هفيلخ نب نيدلا ء
1265
degan yozuv bor. Muhr kitob
egasiniki bo‘lishi mumkin.
Biz tadqiq ostiga olgan №3200-III raqamli “Arba’in an-Navaviy”
asarining tarkibi 42 ta hadisdan iborat.
Boshlanishi: (90 a sahifa)
قيلاخلا ربدم نيضرلااو تاومسلا مويق نيملاعلا بر لله دمحلا ...مسب
ب نيعمجا
...مهتيادهل نيفلكملا ىلا الله تاولص لاسرلا سعا
Oxiri: (101 b sahifa)
2
Имом Муҳиддин Закариё ибн Шараф Нававий. Қирқ ҳадис. – Т.,2005.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
131
لوصلاا ىف مولعلا عاونا نم صحت لاام تنمضت و
.ماكحلاا هوجو رياس و بادلاا و عورفلا و
Qo‘lyozma qalin jigarrang Sharq qog‘ozi. Matn qora siyohda mayda nafis
nasx xatida yozilgan, hadislar turli rangdagi siyoh bilan raqamlab borilgan. Bunda
hadislarning ma’no-mohiyatini alohida ta’kidlash maqsadida ranglar orqali nafosatli
ishora qilingan. Har sahifada bir ustunli 15 yo‘l. 90 b sahifa kichik lavhali. Peshtoqiga
tilla suvi bilan zarhal bezak berilgan. Jadvalga olingan. Hoshiyada mazmun
to‘ldirishlari bor. Poygir alomatlari izchil. Asar oxirida kalafon bor. Qo‘lyozma
yaxshi saqlangan.
Varaqlar soni – 11 (91-101). Matn o‘lchovi –12,5x7,5. Qo‘lyozma o‘lchovi –
18x13,5.
Keyingi e’tiborli nusxa inv. №
3294 raqamli qo‘lyozma majmua bo‘lib,
uchta “Arba’in” asarlari jamlangan. Unda
inv. №
3294-I raqami ostida
Muhyiddin Yahyo bin Sharofuddin an-Navaviy
–
ب ئيحي نيدلا يحم
ن
ونلا نيدلا فرش
يو
ning
اثيدح نيعبرلاا باتك asari (1-10 sahifa),
inv.№3294-III raqami ostida
Majdiddin
Sharaf bin al-Mu’iddin al-Bog‘dodiy -
نب فرش نيدلا دجم
يدادغبلا ديؤملا
ning نيعبرلاا asari
(18-17 sahifa) va
inv.№3294-VI raqami ostida Jalol bin Muhammad bin
Ubaydulloh al-Qoyiniy al-Buxoriy al-Hiraviy
يراجبلا ينياقلا اللهديبع نب دمحم نب للاج
يورهلا
ning قلاحلاا يف نيعبرلاا asar (36-38 sahifa)lari mavjud, bu uchta arba’in
asarlardagi hadislar bir-birini takrorlamaydi va ular alohida asarlar sanaladi.
Shuningdek, ushbu majmua ةيعدلاا (36-38 sahifa), مظعلاا ماملاا ةيصو (36-38
sahifa), ثيداحأ (36-38 sahifa), ةزاجارب ةلمتشم ةلاسر (36-38 sahifa), ركفلا ةبخن حرش مظنلا ةهزن
(36-38 sahifa), ثيللا وبا ريسفت نم , تداعس ءايميك نم (36-38 sahifa),
ملعتملا ميلعت
–
ا
د
نيملعتملا با
(36-38 sahifa), هرظانملا بادأ ةيشاح , هيناهربلا ةلاسرلا (36-38 sahifa),
يرعت نايب يف ةلاسر
تاف
نيرظانملا نيب ةدراولا ظافللاا (36-38 sahifa), يدنقرمسلا ةرظانملا بادأ حرش (36-38 sahifa), ةيشاح
يدنقرمسلا ةرظانملا بادأ حرش ةيشاح يلع (36-38 sahifa) , ةيشاح , ةرظانملا بادأ حرش (36-38
sahifa), ةيدضعلا بادأ حرش (36-38 sahifa), ةيدضعلا ةرظانملا بادأ (36-38 sahifa), و نونفلا عماج
نونظلا عماق (36-38 sahifa), ةرظانم بادأ تاروت زا ةيأ هدزاود همجرت (36-38 sahifa), حرش ةيشاح
ةيدضعلا بادأ (36-38 sahifa) kabi asarlar bilan kitobot qilingan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
132
inv. №
3294-I raqamli q
o‘lyozma
Muhyiddin Yahyo bin Sharofuddin an-
Navaviy
–
حم
يوونلا نيدلا فرش نب ئيحي نيدلا ي
ning
اثيدح نيعبرلاا باتك
–
“Kitob al-Arba’in
hadisan”asari arab tilida. Buxoriy va Muslim hadislaridan 42 tasi jamlangan. Inv.
№3200-III raqamli qo‘lyozma nusxa bilan deyarli bir xil.
Asar an’anaviy basmaladan keyin boshlanadi.
Boshlanishi: (1sahifa)
قيلاخلاربدم نيضرلاا و تاومسلا ميق نيملعلا بر لله دمحلأ ...مسب
سعاب نيعمجا
لكملا ىلا مهيلع ملاسو هتولص لوسرلا
ف
...مهتيادهل ني
خلا...بلاط نب يلع نع دعب اما
Oxiri: (10sahifa)
ىلاعت و كرابت الله لاق
نا يوهلا نع قطني ام و ىقح ىف
هيلع ارهاظ و انطاب ارخا و لاوا دمحلا اللهو يحوي يحواوه
Qo‘lyozmaning ko‘chirilgan sana va kotibi nomalum. Belgilaridan XV asrga
ta’luqli.
Matndagi xatolar xoshiyada tuzatilgan.
Poygir alomatlari mukammal.
Sarg‘ish qalin Qo‘qon qog‘ozi.
Matn qora siyohda, hadislar qizil siyohda bitilgan. Yirik, ravon, suls
elementlaridan iborat chiroyli nasx xatida yozilgan bo‘lib, har sahifada bir ustunli 15
yo‘l. Jadval ichiga olinmagan.
4-va 7-varaqlar yo‘q. Oxirgi 2 varaq uringanligini aytmaganda, qo‘lyozma
yaxshi saqlangan.
Dastlabki, ya’ni ta’mirlanmagan, qalin charmli, o‘yma naqshli, to‘q yashil
rangdagi muqova.
Varaqlar soni – 9 (10-1). Qo‘lyozma o‘lchovi –13x8,5. Matn o‘lchovi –
18,5x13,5.
Majmua tarkibidagi ikkinchi inv.№3294-III raqami arba’in
نيعبرلاا
asari
muallifi Majdiddin Sharif bin Muyiddin al-Bog‘dodiy –
دجم
نيدلا
فرش
نب
ديؤملا
يدادغبلا
.
Bu qo‘lyozma e’tiborli, qadimiy nusxalardan biri hisoblanadi. Boshqa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
133
“Arba’in” asarlari (inv. №
3294-)
اثيدح نيعبرلاا باتك va
inv.№3294-VI
قلاحلاا يف نيعبرلاا
bilan birga kitobat qilingan.
Qo‘lyozma arab tilida. Tarkibi: 45 ta hadisdan iborat. Matn qora siyoh bilan
nimnasx xatida yozilgan, hadislar raqamlangan bo‘lib, qisqa-qisqa hadislar
keltirilgan, har sahifada bir ustunli 15 yo‘l.
Boshlanishi: (17a sahifa)
هعمج اثيدح نيعبرلاا اذه ...مسب
نيدلا و ةلملا دجم ديهسلا حيشلا ا
دئوملا نب فرش
يدادغبلا
محر
الله
هيلع
سيلأ
ةيناعملاكربخلا
.
..
Oxiri: (18b sahifa)
.خلا انلا نم مطق رفسلا
.تمت ىوقتلا درلا ريخ
Qo‘lyozmaning ko‘chirilgan sana va kotibi nomalum. Belgilaridan XV asrga
ta’luqli
Nuqsonsiz. Hoshiyada kotibning tuzatishlari va to‘ldirishlari bor. Qo‘lyozma
yaxshi saqlangan.
Poygir bor. Varaqlar soni–2 (17-18). Matn o‘lchovi–12,5x7,5. Qo‘lyozma
o‘lchovi– 18,5x13,5.
Dastlabki, qalin charmli, o‘yma naqshli, to‘q yashil rangdagi muqova.
Shuningdek, ushbu majmua tarkibiga kirgan uchinchi arba’in inv. 3294-VI
raqamli qo‘lyozma nusxa bo‘lib,
Jalol bin Muhammad bin Ubaydulloh al-Qoyiniy
al-Buxoriy al-Hiraviy –
يورهلا يراجبلا ينياقلا اللهديبع نب دمحم نب للاج
ning “Arba’in fil
ahloq”
–قلاحلاا يف نيعبرلاا asari. Bu qo‘lyozma e’tiborli, qadimiy nusxalardan biri
hisoblanadi. Boshqa “Arba’in” asarlar (inv. №
3294-I va
inv. №
3294-III)
bilan birga
kitobat qilingan.
Qo‘lyozma arab tilida. Tarkibi: 40 ta hadisdan iborat.
Boshlanishi: (36a sahifa)
وا وا نيفراعلا بولق لعج لله دمحلا ...مسب
ةبحملا ةيع
ملا بولق و قوشللاا ةيعوا نينسحملا بولق و
ش
سنلالاا ةيعوا نيقات
Oxiri: (38b sahifa)
الله لوسر اي تلق لاق هنع الله يضر لبج نب زاعم نع
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
134
اهحمت ةنسح هيسلا عبتا و نوكت امنيا الله قلا لاق ىنصوا
Qo‘lyozmaning ko‘chirilgan sana va kotibi nomalum. Belgilaridan XV asrga
ta’luqli.
Matn qora siyohda nastaliq xatida yozilgan bo‘lib, hadislar qizil siyoh bilan
raqamlangan, har sahifada bir ustunli 14 yo‘l. Nuqsonsiz. Qo‘lyozma yaxshi
saqlangan.
Poygir bor.
Varaqlar soni – 3 (36-38). Matn o‘lchovi – 12,5x7,5. Qo‘lyozma o‘lchovi–
18,5x13,5.
Dastlabki, qalin charmli, o‘yma naqshli, to‘q yashil rangdagi muqova.
To‘plamdagi uchta asarning xati uch xil. Demak, bundan ma’lum bo‘ladiki,
“Kitob al-Arba’in hadisan”, “al-Arba’in” va “al-Arba’in fil ahloq” ni bir vaqtning
o‘zida uchta kotib ko‘chirgan va uchchala asar boshqa turli mavzudagi asarlar bilan
bir muqovaga olinib yaxlit kitobot qilingan. Majmuaga jami 40 ta asar kiritilgan.
Qo‘lyozmalari fondidagi arba’in asarlarining qo‘lyozma nusxalarini
ilmiy tavsiflashda shu vaqtgacha Sharq qo‘lyozmalari fondlarida tuzilgan
kataloglar
3
ning ma’lum qoidalariga suyanildi.
Inv. №3200 raqamli qo‘lyozma kitob o‘zining bejirimligi, xatining
chiroyli va dona-donaligi, xoshiya va lavxalarining zarhal bezaklarining o‘ziga
xos jihatlari bilan kitobot san’atida muhim o‘rinni egallaydi.
Inv. №3294 raqamli qo‘lyozma kitob tarkibiga 40 ta turli mavzudagi
asarlarning kitobot qilinishi majmuaning qiymatini yanada oshirgan. Majmua
tarkibiga kiritilgan asarlarning mazmun va g‘oyasi ilmiy jihatdan o‘rganilsa XV
asrning ijtimoiy-ma’naviy muhit asoslarini belgilashda yordam beradi degan
umiddamiz.
Arab, fors va turkiy tillarda yozilgan “Arba’in” asarlarning 82 ta qo‘lyozma
nusxalarini o‘rganib chiqdik. Kelajakda “Arba’in” qo‘lyozmalari katalogini nashr
ettirish maqsadimiz bor.
3
М.Ҳакимов. Навоий асарлари қўлёзмаларининг тавсифи.–Т.,1983., М.Эшмуҳамедова. Яссавий хикматлари
сақланган қўлёзмалар каталоги. –Т.,2010.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
135
Shu paytgacha bir necha kataloglar nashr etilgan, lekin ular yirik mavzu
guruhlari bo‘yicha taqsimlangan. Bugungi kunda har bir tor mavzu doirasidagi
qo‘lyozma sasrlarning kataloglari tuzilishi kelgusida ushbu asarlarning qiyosiy
o‘rganishga yordam beradi.
Masalan, devonlarning katalogi, diniy fatvolarning katalogi, vaqf
xujjatlarning katalogi–bunday tajriba ilmda mavjud. Navoiy asarlari katalogi
tuzilgan, Yassaviy, Termiziylar asarlari katalogi. Bugungi kunda arba’inlarning
tarbiyaviy ahamiyatini hisobga olgan holda mavjud qo‘lyozma fondlarida
saqlanayotgan turli mavzudagi “Arba’in”larning katalogini tuzib, ularni qiyosiy
o‘rganish maqsadga muvofiq.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Qo‘lyozma inv. № 3200.
2.
Qo‘lyozma inv. № 3294.
3.
Qo‘lyozma inv. №
2669-XV.
4.
A.B.Xalidov. Arabskie rukopisi i arabskaya rukopisnaya tradisiya.–
M.,1985g.
5.
Abu Zakariyo Yahyo ibn Sharaf Navaviy. Riyoz us-solihin. –T., 2006.
6.
Imom Muhiddin Zakariyo ibn Sharaf Navaviy. Qirq hadis. – T., 2005.
7.
Katalog fonda instituta rukopisey. 1 tom. – T., 1989.
8.
M.Hakimov. Navoiy asarlari qo‘lyozmalarining tavsifi.–T., 1983.
9.
M.Eshmuhamedova. Yassaviy xikmatlari saqlangan qo‘lyozmalar katalogi.
–T.,2010.
10.
Sobranie vostochnix rukopisey Akademii nauk Uzbekskoy SSSR. IV
tom. –T.,1952.
