MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
5
TURLI BAZALARDA HISOBOTLAR YARATISHNING NAZARIY
ASOSLARI
Tojimamatov Israiljon Nurmamatovich
Farg‘ona davlat universiteti
Roʻziyev Abdulloxon Yorqinbek oʻgʻli
Fargʻona davlat universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14044250
Annotatsiya
Berilganlar bazasi asosida hisobotlarni shakllantirish tashkilotlar uchun
toʻgʻri qaror qabul qilishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada turli
berilganlar bazalari, ETL jarayonlari va BI platformalaridan samarali foydalanish
orqali hisobotlarni optimallashtirish usullari koʻrib chiqiladi. Tadqiqot natijalari
hisobotlar samaradorligini oshirish uchun toʻgʻri metod va texnologiyalarni
qoʻllash zarurligini koʻrsatadi.
Kalit soʻzlar:
berilganlar bazasi, hisobot shakllantirish, ETL jarayonlari,
Business Intelligence, relyatsion baza, NoSQL baza, maʼlumotlar vizualizatsiyasi,
BI platformalar, tahlil metodlari, maʼlumotlarni tozalash, qaror qabul qilish,
interaktiv dashboard, maʼlumotlar ombori, SQL, tahliliy hisobotlar
Annotation
Forming reports based on data base is important for organizations to
make the right decisions. This article examines ways to optimize reporting
through the effective use of various databases, ETL processes, and BI platforms.
The results of the research show the need to use the right methods and
technologies to improve the effectiveness of reports.
Keywords:
database, reporting, ETL processes, Business Intelligence,
relational database, NoSQL database, data visualization, BI platforms, analysis
methods, data cleaning, decision making, interactive dashboard, data warehouse
, SQL, analytical reports
Аннотация
Формирование отчетов на основе базы данных важно для принятия
организациями правильных решений. В этой статье рассматриваются
способы оптимизации отчетности за счет эффективного использования
различных баз данных, процессов ETL и платформ BI. Результаты
исследования показывают необходимость использования правильных
методов и технологий для повышения эффективности отчетов.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
6
Ключевые слова:
база данных, отчетность, процессы ETL, Business
Intelligence, реляционная база данных, база данных NoSQL, визуализация
данных, платформы BI, методы анализа, очистка данных, принятие
решений, интерактивная панель мониторинга, хранилище данных, SQL,
аналитические отчеты.
Kirish
Hisobotlar tashkilot va korxonalarda muhim axborot manbai boʻlib,
ularning samarali boshqaruvi uchun zarur maʼlumotlarni taqdim etadi. Ushbu
hisobotlar korxona yoki tashkilotning oʻz holatini tahlil qilish va monitoring
qilish jarayonida asosiy rol oʻynaydi. Tashkilot ichida va tashqarisida qabul
qilinadigan qarorlar, moliyaviy jarayonlar, savdo, marketing kabi sohalarda
tahlil qilingan maʼlumotlar asosida hisobotlar juda muhim ahamiyat kasb etadi.
Aynan shuning uchun, hisobotlar korxona rahbarlari va xodimlari uchun dolzarb
ahamiyatga ega boʻlgan axborotni tezkor va aniq yetkazib beradi. Berilganlar
bazasi hisobotlar shakllantirishda asosiy manba sifatida xizmat qiladi, chunki
unda turli tahliliy va statistik maʼlumotlar saqlanadi, bu esa tashkilotga doimiy
ravishda hozirgi holatni kuzatib borish imkonini beradi.
Hozirgi raqamli asrda axborotlar oqimi oʻsib borayotganligi sababli,
tashkilotlar uchun toʻgʻri qaror qabul qilish yanada muhim ahamiyat kasb
etmoqda. Mazkur jarayon samaradorligini taʼminlash uchun aniq va ishonchli
maʼlumotlarga asoslangan hisobotlar zarur. Korxonalar va tashkilotlar uchun
hisobotlar orqali oʻz faoliyatlarini tahlil qilish va kelajak uchun toʻgʻri qaror
qabul qilish imkonini beradigan vositalar zarur. Ammo koʻpincha tashkilotlar
oʻzlariga zarur boʻlgan aniq va sifatli hisobotlarni shakllantirishda
qiyinchiliklarga duch kelishadi. Maʼlumotlarning ulkan hajmi va turli
manbalardan olingan maʼlumotlarni toʻgʻri shakllantirish ehtiyoji bu boradagi
muammolarni yanada kuchaytiradi.
Ushbu maqolaning asosiy maqsadi – hisobotlarni tuzish uchun berilganlar
bazasidan qanday qilib samarali foydalanish mumkinligini koʻrsatish va
hisobotlarni shakllantirish jarayonlarini optimallashtirishga yordam beradigan
usullarni oʻrganishdir. Bugungi kunda korxona rahbarlari va xodimlari
tomonidan real vaqt rejimida hisobotlarni tuzish imkoniyatiga ega boʻlish juda
muhim. Chunki bu ularga maʼlumotlarga asoslangan qarorlarni tezkorlik bilan
qabul qilish imkonini beradi. Hisobotlarni tuzish usullari va vositalarining
rivojlanishi orqali tashkilot ichidagi axborot oqimini samarali boshqarish
mumkin. Ushbu maqola tadqiqotchilar va mutaxassislar uchun hisobotlarni
shakllantirishda zarur metodlar va texnologiyalarni yoritib beradi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
7
Berilganlar bazasi tanlash
Hisobotlarni shakllantirish uchun berilganlar bazasini tanlash jarayoni
katta ahamiyatga ega, chunki toʻgʻri tanlangan baza tahlil va hisobot tuzish
samaradorligini oshiradi. Berilganlar bazasi tashkilotning hajmi, ishlatiladigan
maʼlumotlarning turi va tahlil talablariga mos kelishi kerak. Odatda, hisobotlar
uchun quyidagi turdagi berilganlar bazalari qoʻllaniladi:
Relyatsion berilganlar bazalari (RDBMS)
– MySQL, PostgreSQL, va
Oracle kabi sistemalar maʼlumotlarni turli jadval shaklida saqlaydi va
ularni birlashtirishga imkon beradi. Ushbu bazalar katta hajmdagi
maʼlumotlarni oson boshqarishga imkon berib, hisobot uchun zarur
boʻlgan katta va tuzilgan maʼlumotlar bilan ishlashda juda mos keladi.
NoSQL berilganlar bazalari
– MongoDB, Cassandra kabi NoSQL bazalari
katta hajmdagi maʼlumotlarni yuqori tezlikda qayta ishlashni taʼminlaydi.
Bu bazalar strukturasiz yoki yarim strukturalangan maʼlumotlar bilan
ishlashda qoʻl keladi va kengayuvchanlikni taʼminlaydi.
Data warehouse (maʼlumotlar ombori)
– Amazon Redshift, Google
BigQuery kabi texnologiyalar katta hajmdagi maʼlumotlarni saqlash va
ularni analiz qilish uchun maxsus moʻljallangan. Ular tarixiy maʼlumotlarni
tahlil qilish va BI (Business Intelligence) jarayonlari uchun mos keladi.
Texnologiyalar
va
dasturlar:
Hisobotlarni shakllantirish uchun turli texnologiyalar va dasturiy vositalardan
foydalanish mumkin. Ulardan eng asosiylari quyidagilar:
SQL (Structured Query Language):
Hisobotlar tuzishda asosiy vosita
sifatida qoʻllaniladi. SQL yordamida maʼlumotlarni saralash, guruhlash va
filtrlash orqali kerakli axborotni olish va tahlil qilish imkoniyati yaratiladi.
SQL soʻrovlari orqali hisobot uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni tez va
aniq olish mumkin.
BI (Business Intelligence) platformalari:
Power BI, Tableau, va Looker
kabi BI platformalari murakkab hisobotlarni tuzish va ularga turli
vizualizatsiyalarni qoʻllashda yordam beradi. BI vositalari interaktiv
grafiklar va diagrammalar orqali maʼlumotlarning tahlilini yengillashtiradi
va tashkilot ichida hisobotlarni oson tarqatish imkonini beradi.
ETL jarayonlari (Extract, Transform, Load):
ETL vositalari, masalan,
Apache NiFi yoki Talend, turli manbalardan maʼlumotlarni olish, ularni
kerakli shaklga keltirish va maʼlumotlar omboriga yuklash uchun
ishlatiladi. Bu vositalar yordamida berilganlar bazasidan kerakli
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
8
maʼlumotlarni toʻplash va hisobotga tayyor holga keltirish jarayoni
avtomatlashtiriladi.
Hisobot
tuzish
jarayoni:
Hisobotlarni shakllantirish jarayoni odatda uch bosqichdan iborat boʻladi:
1.
Maʼlumotlarni olish:
Hisobot uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni
berilganlar bazasidan olish. SQL orqali kerakli jadval va ustunlardan
kerakli maʼlumotlarni ajratib olish mumkin. Bu bosqichda filtrlar va
shartlar qoʻyilib, aynan hisobot uchun muhim boʻlgan maʼlumotlar ajratib
olinadi.
2.
Maʼlumotlarni tahlil qilish:
Maʼlumotlar ajratilgandan soʻng, ular ustida
tahliliy jarayonlar amalga oshiriladi. Bunda maʼlumotlarni saralash,
guruhlash va umumlashtirish, statistika va matematik hisoblashlar
oʻtkaziladi. Maʼlumotlar kerakli shaklda tayyorlanib, hisobotda
koʻrsatiladigan natijalar hisoblab chiqiladi.
3.
Yakuniy hisobot shakllarini ishlab chiqish:
Tahlil qilingan maʼlumotlar
BI vositalari orqali grafik, diagramma, jadval kabi koʻrinishda
shakllantiriladi. Ushbu bosqichda hisobotlar kerakli formatda tayyorlanadi
va foydalanuvchilar uchun qulay koʻrinishda taqdim etiladi.
Qoʻllaniladigan
metodlar
va
vositalar:
Hisobotlarni tuzish va ularga ishlov berishda quyidagi texnikalardan
foydalaniladi:
Maʼlumotlarni saralash (Sorting):
Maʼlumotlarni tartib bilan koʻrsatish
orqali hisobotni oʻqish va tushunish osonlashadi.
Guruhlash (Grouping):
Bir xil maʼlumotlarni birlashtirish orqali umumiy
natijalarni koʻrsatish imkoniyati yaratiladi, masalan, mijozlarni hududlar
boʻyicha guruhlash.
Agregatlash (Aggregation):
Maʼlumotlarni yigʻish yoki hisoblash
texnikasi orqali umumiy summalarni yoki oʻrtacha qiymatlarni koʻrsatish
mumkin. Bu foydalanuvchilarga umumiy tahlil qilish imkonini beradi.
Vizualizatsiya qilish:
BI vositalari yoki maxsus grafik chizish
kutubxonalari yordamida grafiklar va diagrammalar orqali hisobotlar
vizual shaklda koʻrsatilib, foydalanuvchilar uchun maʼlumotlarni oʻqish va
tushunish osonlashtiriladi.
Ushbu metodlar va texnologiyalar hisobotlarni sifatli va samarali
shakllantirishda yordam beradi hamda tashkilotlarga aniq qaror qabul qilish
uchun zarur boʻlgan muhim maʼlumotlarni taqdim etadi.
Olingan maʼlumotlar va ularning tahlili
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
9
Hisobotlarni shakllantirish jarayonida turli manbalardan olingan
maʼlumotlar umumiy natijalarni tahlil qilish uchun qayta ishlanadi va
strukturalanadi. Maʼlumotlar tahlili jarayonida berilganlar bazasidagi
koʻrsatkichlar va statistik maʼlumotlar asosida korxonalar uchun foydali boʻlgan
hisobotlar tuziladi. Masalan, savdo hisobotida har bir mahsulot boʻyicha oylik
sotuvlar hajmi, mijozlar segmentatsiyasi, geografik joylashuv boʻyicha savdo
koʻrsatkichlari kabi tahliliy maʼlumotlar olingan. Ushbu maʼlumotlar korxona
rahbariyatiga qaysi mahsulot yoki xizmat eng talabgir ekanini aniqlash, qaysi
hududlarda savdo faoliyatini yaxshilash lozimligini koʻrsatish imkonini beradi.
Boshqa misol sifatida, moliyaviy hisobotlarda xarajatlar va daromadlar tahlili
keltirilishi mumkin, bu esa korxonaga byudjetni samarali boshqarish va
kelgusida qanday oʻzgarishlar kiritish kerakligini aniqlashda yordam beradi.
Hisobot shakllari va turlari
Olingan natijalarni aniq va foydalanuvchilar uchun qulay shaklda taqdim
etish uchun turli hisobot shakllari qoʻllaniladi. Hisobotlar shakllari quyidagilar
boʻlishi mumkin:
Grafiklar:
Grafiklar maʼlumotlarni vizual tarzda taqdim etib, ular
oʻrtasidagi bogʻlanishlarni aniq koʻrsatishga yordam beradi. Masalan,
ustunli yoki chiziqli grafiklar yordamida mahsulotlarning oyma-oy sotuv
darajasi yoki foydalanuvchilarning aktivligi haqida tushuncha hosil qilish
mumkin.
Jadvallar:
Aniq raqamlar va koʻrsatkichlarni jadval shaklida taqdim etish
foydalanuvchilarga natijalarni batafsil koʻrib chiqishga imkon beradi.
Jadvallar orqali foydalanuvchilar hisobotdagi har bir maʼlumot ustida
batafsil tahlil oʻtkazishlari mumkin.
Interaktiv dashboard:
Business Intelligence (BI) platformalaridagi
interaktiv dashboardlar foydalanuvchilarni real vaqt rejimida yangilanib
turadigan
maʼlumotlar
bilan
taʼminlaydi.
Dashboard
orqali
foydalanuvchilar maʼlumotlarni chuqurroq oʻrganish va kerakli boʻlganda
turli filtrlardan foydalanish imkoniyatiga ega boʻladilar. Bu hisobotlar
foydalanuvchilarga tezkor qaror qabul qilish uchun zarur boʻlgan
koʻrsatkichlarni koʻrsatib beradi.
Pivot jadval va diagrammalar:
Murakkab va turli kesimdagi
maʼlumotlarni tahlil qilish uchun pivot jadvallardan foydalanish imkonini
beradi. Pivot diagrammalar orqali foydalanuvchilar turli oʻlcham va
parametrlar boʻyicha hisobotni tahlil qilishlari mumkin.
Metodlarning afzallik va kamchiliklari
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
10
Hisobotlarni shakllantirish uchun turli metod va texnologiyalardan
foydalanishning oʻziga xos foydalari va cheklovlari mavjud.
Relyatsion berilganlar bazalari (RDBMS)
: Maʼlumotlarni aniq va
ishonchli boshqarish imkonini beradi, katta hajmdagi strukturali
maʼlumotlarni samarali saqlaydi va ularda murakkab tahlilni amalga
oshiradi. Kamchiligi shundaki, relyatsion bazalar katta hajmdagi
oʻzgaruvchan
yoki
strukturasiz
maʼlumotlar
bilan
ishlashda
qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin.
NoSQL berilganlar bazalari
: Kengayuvchanlik va tezkorlikni taʼminlaydi,
strukturali va strukturasiz maʼlumotlar bilan samarali ishlaydi. Ammo,
NoSQL bazalarining qoidalari turli bazalar orasida ancha farq qilishi
mumkin, bu esa tahlil qilishda bir xil usullarni qoʻllashni qiyinlashtiradi.
BI platformalari
: Interaktivlik va grafik vizualizatsiya imkoniyatini
beradi, qaror qabul qilishni yengillashtiradi. Ammo bu platformalar
koʻpincha katta hajmdagi maʼlumotlarni qayta ishlashda qiyinchilikka
duch kelishi yoki xarajatlarni oshirishi mumkin.
ETL jarayonlari
: Turli manbalardan maʼlumotlarni yigʻish va
tayyorlashda juda qulay, bu esa hisobotlar uchun sifatli maʼlumotlarni
taqdim etadi. Lekin ETL jarayonlari katta hajmdagi maʼlumotlar bilan
ishlaganda vaqt talab qilishi va jarayonning murakkablashishiga olib
kelishi mumkin.
Qiyinchiliklar va yechimlar
Hisobot shakllantirish jarayonida bir qancha qiyinchiliklar yuzaga keladi.
Ularni samarali boshqarish uchun tegishli yechimlar kiritilishi lozim.
Maʼlumotlar sifati va toʻliqligi:
Baʼzi hollarda maʼlumotlarning sifati past
boʻlib, bu hisobotlar aniqligiga taʼsir qilishi mumkin. Bu muammoni hal
qilish uchun maʼlumotlarni tozalash va normallashtirish jarayonini amalga
oshirish lozim.
Hisobot tuzish vaqtining uzoqligi:
Koʻp qadamli tahliliy jarayonlar
sababli hisobotlar tuzish vaqt talab qilishi mumkin. ETL jarayonlarini
optimallashtirish va maʼlumotlar omboridan foydalanish orqali bu
jarayonlarni tezlashtirish mumkin.
Berilganlar bazasini optimallashtirish ehtiyoji:
Katta hajmdagi
maʼlumotlar bilan ishlashda bazani optimallashtirish lozim. Bu uchun
indekslash, kesh va boshqa optimallashtirish texnikalarini qoʻllash
maqsadga muvofiqdir.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
11
Resurslar yetishmovchiligi:
Hisobotlar koʻpincha yuqori darajada
hisoblash quvvatini talab qiladi. Shuning uchun bulut texnologiyalaridan
yoki skalali hisoblash tizimlaridan foydalanish orqali bu muammoni hal
qilish mumkin.
Amaliy natijalarning muhokamasi
Berilgan metodlar va texnologiyalar yordamida shakllangan hisobotlar
foydalanuvchilarga sezilarli darajada foyda keltiradi. Hisobotlar orqali
foydalanuvchilar qaror qabul qilish jarayonini tezlashtiradi, korxona faoliyatini
samarali boshqaradi va kelajakdagi xavflarni oldindan aniqlash imkoniyatiga ega
boʻladi. Masalan, moliyaviy hisobotlar korxonaga byudjetni rejalashtirishda
yordam beradi, savdo hisobotlari esa eng talabgir mahsulotlarni aniqlashga
koʻmaklashadi. Shu bilan birga, BI platformalari orqali interaktiv hisobotlar
taqdim etilishi foydalanuvchilarga aniq va tezkor maʼlumotlar bilan ishlash
imkonini beradi.
Kelajakdagi imkoniyatlar
Hisobotlarni shakllantirishda zamonaviy texnologiyalar va yangi
yondashuvlarning rivojlanishi katta imkoniyatlarni taqdim etadi.
Bulutli hisoblash
: Bulut platformalari orqali katta hajmdagi
maʼlumotlarni boshqarish va saqlash osonlashadi, hisobotlarni qayta
ishlash tezligi oshadi.
Mashina oʻqitish va sunʼiy intellekt:
Bu texnologiyalar orqali avtomatik
tahlil va hisobot tuzish imkoniyatlari kengayadi. Maʼlumotlardan
koʻrinmaydigan naqshlarni aniqlash va prognozlash kabi vazifalarni
mashina oʻqitish algoritmlari yordamida bajarish mumkin.
Real vaqt rejimidagi tahlillar:
Katta hajmdagi maʼlumotlarni real vaqt
rejimida qayta ishlash orqali tezkor va toʻgʻri qaror qabul qilish uchun
maʼlumotlarga asoslangan yechimlar topish mumkin.
Raqamli qoʻllanma va oʻqitish vositalari
: Tizimli va interaktiv oʻqitish
vositalari orqali foydalanuvchilar oʻz hisobotlarini mustaqil ravishda
tuzish va tahlil qilishda oʻz malakalarini oshirishlari mumkin.
Ushbu imkoniyatlar tashkilotlarda tahliliy jarayonlarni yanada samarali va
aniqroq amalga oshirish imkoniyatini kengaytiradi.
Xulosa
Ushbu
tadqiqotda
berilganlar
bazasi
asosida
hisobotlarni
shakllantirishning turli metod va texnologiyalari tahlil qilindi. Asosiy natijalar
shuni koʻrsatadiki, hisobotlarni samarali shakllantirish uchun toʻgʻri berilganlar
bazasini tanlash va maʼlumotlarni ehtiyotkorlik bilan tayyorlash jarayoni muhim
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
12
ahamiyatga ega. Relyatsion bazalar katta hajmdagi strukturalangan
maʼlumotlarni boshqarishda yuqori samaradorlikni taʼminlaydi, NoSQL bazalari
esa strukturasiz maʼlumotlar bilan ishlashda qulaylik yaratadi. Shuningdek, ETL
jarayonlari va BI platformalari yordamida maʼlumotlarni toʻplash, qayta ishlash
va vizualizatsiya qilish hisobot tuzishning samaradorligini oshirdi. Umuman
olganda, ushbu tadqiqotda olingan natijalar hisobot shakllantirishning
korxonalar uchun foydali ekanini tasdiqladi, chunki ular qaror qabul qilishni
tezlashtiradi va maʼlumotlardan toʻliq foydalanish imkonini beradi.
Hisobotlarni samarali shakllantirish uchun quyidagi yondashuvlar tavsiya
etiladi:
Berilganlar bazasini toʻgʻri tanlash:
Korxonaning maʼlumot turi va
hajmiga mos keladigan bazani tanlash lozim. Masalan, relyatsion bazalar
strukturalangan maʼlumotlarga mos kelsa, NoSQL bazalari katta va
strukturasiz maʼlumotlar uchun samarali.
ETL jarayonlarini optimallashtirish:
Maʼlumotlar sifatini taʼminlash
uchun ETL jarayonlariga eʼtibor berish kerak. Bu jarayonlar turli
manbalardan olingan maʼlumotlarni tozalash, formatlash va maʼlumotlar
omboriga tayyorlashda yordam beradi.
BI vositalaridan foydalanish:
Hisobotlarni foydalanuvchilarga oson
tushunarli qilish uchun BI platformalari (masalan, Power BI yoki Tableau)
yordamida grafik va interaktiv dashboardlarni yaratish tavsiya etiladi.
Maʼlumotlarni vizualizatsiya qilish texnikalarini qoʻllash:
Grafiklar,
diagrammalar va jadval shaklidagi vizual koʻrinishlar foydalanuvchilarga
natijalarni aniqroq tahlil qilish imkonini beradi.
Kelajak texnologiyalarini oʻrganish va integratsiya qilish:
Mashina
oʻqitish va real vaqt rejimidagi tahlil kabi yangi texnologiyalar orqali
hisobotlarni yanada samarali va toʻgʻriroq qilish mumkin. Bu
texnologiyalar yordamida avtomatlashtirilgan tahlil va prognozlash
imkoniyati oshadi.
Ushbu tavsiyalar orqali korxonalar hisobotlarini yanada samarali tuzishi, qaror
qabul qilish jarayonlarini tezlashtirishi va tashkilot ichidagi axborot oqimini
yaxshilashi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Elmasri, R., & Navathe, S. B. (2017). Fundamentals of Database Systems.
Pearson.
2.
Kimball, R., & Ross, M. (2013). The Data Warehouse Toolkit: The Definitive
Guide to Dimensional Modeling. John Wiley & Sons.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
13
3.
Loshin, D. (2012). Business Intelligence: The Savvy Managerʼs Guide.
Morgan Kaufmann.
4.
Inmon, W. H. (2005). Building the Data Warehouse. Wiley.
5.
Chen, M., Chiang, R. H., & Storey, V. C. (2012). "Business Intelligence and
Analytics: From Big Data to Big Impact." MIS Quarterly, 36(4), 1165-1188.
6.
Sandler, M., & Graefe, G. (2020). Query Optimization Techniques in
Database Systems. Springer.
7.
Moss, L. T., & Atre, S. (2003). Business Intelligence Roadmap: The
Complete Project Lifecycle for Decision-Support Applications. Addison-Wesley.
8.
Ritchie, J., Lewis, J., & Elam, G. (2003). Designing and Selecting Samples for
Business Intelligence Research. Sage Publications.
9.
Cahill, J. (2019). The BI Analystʼs Handbook. Independently published.
10.
Tojimamatov, I. N., Topvoldiyeva, H., Karimova, N., & Inomova, G. (2023).
GRAFIK MA'LUMOTLAR BAZASI. Евразийский журнал технологий и
инноваций, 1(4), 75-84.
11.
Nurmamatovich, T. I., & Azizjon o’g, N. A. Z. (2024). The SQL server
language and its structure. American Journal of Open University Education, 1(1),
11-15.
12.
Nurmamatovich, T. I. (2024). MY SQL MISOLIDA LOYIHA YARATISH.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va
rivojlanish omillari, 31(2), 82-90.
13.
Ro’zimatov, J. I., & Nurmamatovich, T. I. (2024). SQL tili tarixi, vazifasi,
turlari va rejimlari.
14.
Nurmamatovich, T. I. (2024). NORMALLASHTIRISH. NORMAL FORMALAR.
worldly knowledge conferens, 7(2), 597-599.
15.
Isroil, T. (2023). NOSQL MA'LUMOTLAR BAZASI: TANQIDIY TAHLIL VA
TAQQOSLASH. IJODKOR O'QITUVCHI, 3(28), 134-146.
