“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
18
BIZNES ASOSLARI FANINI O’QITISH VA O‘RGANISHDA
ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR
Imomova Go’zal Qo’chqorovna
Qarshi Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi
Biznes asoslari fani o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqola Biznes asoslari fanini o‘qitish va o‘rganishda
zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanish, o‘qituvchining o‘z ustida ishlashi,
mas’uliyat hissi, darslarga yangiliklar kiritishi hamda darslarning qiziqarli va jonli
o‘tishini ta’minlash haqida.
Kalit so‘zlar:
innovatsiya, texnologiya, samaradorlik, ixtisoslashuv, axborot-
kommunikatsiya, telekommunikatsiya.
Yangi davr bugungi o‘qituvchilar zimmasiga yangi vazifalarni va bir qancha
mas’uliyatlarni yuklamoqda. Zamonaviy texnologiyalarning paydo bo‘lishi bilan
Biznes asoslari fanini o‘qitish an’anasi ham sezilarli darajada o‘zgardi. Hozirgi kunda
iqtisodiyot va tadbirkorlik sohasi jadal rivojlanib borayotgan bir sharoitda, bo‘lajak
mutaxassislarga biznes asoslarini chuqur o‘rgatish muhim ahamiyat kasb etadi.
Mamlakatimizda ta’lim sohasiga qaratilayotgan e’tibor, xususan, ta’lim jarayoniga
innovatsion yondashuvlarni joriy etish zaruriyati Prezidentimizning ko‘plab nutqlarida
va
qarorlarida
o‘z aksini topgan. Bu esa Biznes asoslari fanini
o‘qituvchilaridan zamonaviy
pedagogik
va
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalangan holda ilg‘or o‘qitish uslublarini joriy etishni, yosh
avlodni biznes yuritish ko‘nikmalarini puxta egallashga tayyorlashni talab etadi.
Zamonaviy ta’lim standartlarida, jumladan, mutaxassislik fanlarini o‘qitishda
innovatsion texnologiyalardan foydalanish alohida qayd etilgan. Misol uchun,
hukumatimiz qarorlari bilan tasdiqlangan ta’lim tizimini rivojlantirish dasturlarida
“O‘zbekiston
Milliy
teleradiokompaniyasi, Aloqa,
axborotlashtirish
va
telekommunikatsiya texnologiyalari davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston Matbuot va axborot
agentligi hamda O‘zbekiston Milliy axborot agentligi bolalar va yoshlarning
qiziqishlari hamda intilishlarini inobatga olgan holda: televideniye, shu jumladan,
mahalliy telekanallar orqali bolalar va o‘smirlarga biznes asoslari, tadbirkorlik va
iqtisodiy savodxonlikni o‘rgatishga qaratilgan dasturlarni tayyorlash va efirga
uzatishni; turli korxona va tashkilotlarning faoliyati, dunyo iqtisodiyoti va
texnologiyalariga bag‘ishlangan ilmiy-ommabop, chet el badiiy va multiplikatsion
filmlarini o‘zbek tilida subtitrlar bilan muntazam namoyish etishni; “ZiyoNet”
tarmog‘i orqali ta’lim muassasalarining xalqaro ta’lim va bilish resurslaridan
foydalanish imkoniyatini sezilarli darajada oshirishni, uning resurs markazini
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
19
multimedia resurslari, shaxsiy kompyuterlar va mobil qurilmalar uchun ilovalar bilan
boyitishni, shuningdek, biznes va iqtisodiyotga oid o‘quv va badiiy adabiyotlarni,
ixtisoslashtirilgan rasmli gazetalar va jurnallarni nashr etishni, ular uchun maxsus
bo‘limlar va ilovalar tashkil etishni” [1, 2b] ta’minlash belgilangan. Shu bois, barcha
Biznes asoslari fani o‘qituvchilari o‘z darslarini yanada jozibali qilish uchun
texnologiyalardan foydalanish zaruriyatini his etmoqdalar.
Bugungi kunda O‘zbekistonda biznes savodxonligini oshirishning ahamiyati har
qachongidan ham ortib bormoqda. Bir qator biznes sohasi mutaxassislari biznes
asoslarini o‘rgatishning yangi usullari va yo‘llarini joriy etmoqdalar. Bu, albatta,
iqtisodiy ta’lim samaradorligini yanada oshiradi.
Ta’limda texnologiyadan foydalanish bir qancha noyob afzalliklarni beradi.
Qolaversa, bu o‘qitish tizimining samaradorligini sezilarli darajada oshiradi va o‘z
navbatida, o‘quvchiga zamon bilan hamnafas bo‘lishga va olg‘a intilishga yordam
beradi.
Texnologiya an’anaviy o‘qitish usullarini asta-sekin almashtirmoqda. Bugungi
kunda televizorda muntazam ravishda biznes asoslarini o‘qitishga yordam beradigan
ko‘plab yangi dasturlar va ko‘rsatuvlar efirga uzatilmoqda.
Shuni ham alohida ta’kidlash joizki, O‘zbekistonda o‘qitish samaradorligini
oshirish maqsadida texnologiyadan foydalanishning yangi zamonaviy innovatsion
usullari joriy etilgan. Masalan, multimedia asosida biznes asoslarini o‘rganayotgan
talabalar qiziqarli materiallar orqali ham ko‘rib, ham eshitib o‘rganish orqali to‘rt
ko‘nikmani (tinglash, gapirish, o‘qish, yozish) rivojlantirish imkoniyatiga ega
bo‘ldilar. Bundan tashqari, talabalar jonli harakatlarni kuzatib, ba’zi atamalarning
ma’nosini taxmin qilishlari va ularni tushunishga harakat qilishlari mumkin.
Tabiiyki, har qanday Biznes asoslari darslarida kompyuter, proyektor, elektron
doska, maxsus dasturlar kabi zamonaviy texnologiyalardan foydalanish o‘quv
jarayonini yanada rivojlantiradi, yosh avlodning biznes ko‘nikmalarini tezroq
o‘rganishiga imkon beradi.
Biznes asoslari darslarida ayrim o‘qituvchilarning texnologiyalardan foydalana
olmasligi va ularni samarali tatbiq eta olmasligi talabalarning zerikishiga olib keladi.
Aynan shu sababdan, o‘quvchining ishtiyoqini saqlab qolish uchun, darslarda
texnologiya va hech bo‘lmaganda kompyuterdan foydalanish o‘quvchining qiziqishini
yanada oshirishni ta’minlaydi. Darhaqiqat, o‘quvchining yoshi, qiziqishlari,
qobiliyatlari va tushunish darajasiga mos ravishda tayyorlangan o‘quv materiallari,
albatta, samarali bo‘ladi. Aksincha, agar biz o‘qituvchilar o‘quv materiallarini shu
talablarga asoslanib tanlamasak, agar boshlang‘ich maktab o‘quvchilari uchun
murakkab atamalar bilan to‘la videofilmlar, ma’ruzalar yoki matnlarni qo‘ysak, yoki
ularni multimedia yoki kompyuterlar orqali ko‘rsatsak, yoxud o‘rta va yuqori maktab
yoki guruh o‘quvchilariga juda oddiy matnlarni o‘quv materiallari sifatida ko‘rsatsak,
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
20
ularning fanni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishi asta-sekin pasayib boradi va ular darslarni
tushunmay qo‘yadilar. Bu esa o‘z navbatida past baholarga va o‘qituvchining talabalar
ko‘z o‘ngida hurmatini yo‘qotishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun, asosiy vazifa
shunchaki darslarda texnologiyalardan foydalanish emas, balki ulardan o‘rinli
foydalanish va texnologiyalardan foydalanish talaba bilimini oshirishga xizmat
qilishini ta’minlashdir. Zamonaviy kasbiy kompetensiyalar talablariga muvofiq olib
boriladigan darslarda (masalan, biznes reja tuzish, tahlil qilish, taqdimot qilish,
muhokama qilish) texnologiyadan samarali va o‘rinli foydalanish muhimdir. Masalan,
biznes reja taqdimotlari darslarida, taqdimot materiallarini namoyish etishning o‘ziga
xos qoidalari bor. Bu yerda asosiy maqsad o‘quvchining taqdimot materialini
tushunishi va uni qiynalmasdan tahlil qila olishidir. Bunga erishish uchun, birinchi
navbatda, taqdimotni namoyish etish uchun muhit tayyorlanishi kerak, tinglovchilar
uchun tinch muhit ta’minlanishi, o‘qituvchi audio va vizual materiallar sifati hamda
kuchaytirgichlarning to‘g‘ri ishlashiga e’tibor berishi, shuningdek, taqdimotdan oldin
va keyin bajariladigan mashqlar tayyor bo‘lishi va o‘quvchilarga tarqatma materiallar
berilishi kerak. Barcha talablar bajarilgach, o‘qituvchi taqdimotni namoyish etishni
boshlashi mumkin. Taqdimot kamida ikki marta namoyish etilishi kerak; aks holda,
o‘quvchilar mavzuni tushunmasliklari va taqdimotdan keyin bajariladigan mashqlarni
to‘g‘ri bajara olmasliklari mumkin.
Xuddi shunday, biznes muloqot va yozma hujjatlar darslarida o‘quvchilarga
videofilmlar va kliplarni multimediadan foydalanib ko‘rsatish va ularni muhokama
qilish texnologiya bilan o‘qitishda juda samarali usul hisoblanadi. Bunda tanish
atamalar ishlatilishi kerak, agar yangi va murakkab atamalar bo‘lsa, ularga
tushuntirishlar berilishi kerak. Yangi atamalarga oid mashqlar bajarilgandan so‘ng,
video material ko‘rsatilishi mumkin. Bu jarayonni amalga oshirish uchun tinch,
shovqinsiz muhit, qulay va toza sinf xonasi, hammaga ko‘rish imkoniyati va
kuchaytirgichlarning ishlayotganligini tekshirish muhimdir. Videoni ko‘rsatishdan
oldin, o‘qituvchi o‘quvchilar bilan videoning mavzusi haqida gaplashishi, savol-javob
sessiyalarini o‘tkazishi va faqat o‘quvchilar mavzuga chinakam qiziqish bildirganiga
ishonch hosil qilgach, video materialni ko‘rsatishi kerak. Video tugagandan so‘ng,
o‘qituvchi talabalarning video film haqidagi fikrlarini so‘rashi va mashqlarni bajarishi
kerak. Agar bu bosqichlar to‘g‘ri amalga oshirilsa, bu darslar, albatta, o‘quvchilarning
qiziqishini va bilimini oshirishga katta hissa qo‘shadi. Demak, zamonaviy
texnologiyalar darslarimizni boyitishda, o‘quvchilarni jalb qilishda va bilimlarini
oshirishda bebaho rol o‘ynaydi. Ulardan to‘g‘ri va o‘rinli foydalana olish esa
muvaffaqiyatimizning asosiy garovidir.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
21
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Prezidentning PQ-1875-sonli qarori "Chet tillarini o‘rganish tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida". "Xalq So‘zi" gazetasi, 2-bet. 2012
yil 10 dekabr.
2.
Green, J. H. "Marketing for Dummies."
3.
Kotler, P., & Keller, K. L. "Marketing Management."
4.
Porter, M. "Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and
Competitors."
5.
Osterwalder, A., & Pigneur, Y. "Business Model Generation: A Handbook for
Visionaries, Game Changers, and Challengers."
6.
Christensen, C. "The Innovator's Dilemma: When New Technologies Cause Great
Firms to Fail."
