“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
41
NAMANGAN VILOYATIDA XORIJIY INVESTITSIYALAR
ISHTIROKIDA TASHKIL ETILGAN QO'SHMA KORXONALAR
Abduraxmonov Farrux Xayotbek o'g'li
Andijon davlat chet tillari instituti
Ijtimoiy-gumanitar fanlar, Pedagogika va
psixologiya kafedrasi o'qituvchisi
Annotatsiya:
So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotida xorijiy investitsiyalarni
jalb qilish, ayniqsa, viloyatlar miqyosida iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishda muhim
o‘rin egallamoqda. Namangan viloyati ham bu borada sezilarli yutuqlarga erishgan
hududlardan biri bo‘lib, bu yerda turli sohalarda xorijiy investorlar ishtirokida qo‘shma
korxonalar tashkil etilgan. Mazkur maqolada Namangan viloyatida xorijiy
investitsiyalar asosida tashkil etilgan qo‘shma korxonalarning soni, tarmoq bo‘yicha
taqsimoti, ularning iqtisodiy samaradorligi, ish o‘rinlari yaratishdagi roli hamda
mintaqaviy iqtisodiy o‘sishga qo‘shgan hissasi tahlil qilinadi. Tahlillarga ko‘ra, ayni
paytda viloyatda 200 dan ortiq xorijiy kapital ishtirokidagi korxonalar faoliyat
yuritmoqda, ulardan ko‘pchiligi yengil sanoat, qurilish materiallari ishlab chiqarish,
agroklasterlar va xizmat ko‘rsatish sohalariga tegishli. Xitoy, Turkiya, Rossiya va
Janubiy Koreya investorlari eng faol hisoblanadi. Shuningdek, maqolada ushbu
qo‘shma korxonalarni tashkil etishda duch kelinayotgan muammolar, jumladan,
byurokratik to‘siqlar, infratuzilmaning yetarli emasligi va kadrlar yetishmovchiligi
singari muammolar ham yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
xorijiy investitsiyalar, qo‘shma korxonalar, Namangan viloyati,
iqtisodiy rivojlanish, sanoat, tahlil, mintaqaviy iqtisodiyot, investorlar, xalqaro
hamkorlik.
JOINT VENTURES ORGANIZED WITH THE PARTICIPATION OF
FOREIGN INVESTMENTS IN NAMANGAN REGION
Abstract
Recently, the Uzbek economy has been playing an important role in attracting
investment, especially in stimulating economic growth at the regional level. Namangan
is one of the cities that has achieved this success, where joint ventures have been
developed with the participation of investors in various sectors. This article examines
the number of joint ventures organized on the basis of investments, their distribution
by sector, their role in economic and social changes, and job changes. According to the
analysis, more than 200 enterprises with the participation of foreign capital are
currently operating in the region, most of which are related to light industry,
construction materials production, agro-clusters and services. Investors from China,
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
42
Turkey, Russia and South Korea are actively participating. The problems encountered
in creating this joint venture, such as bureaucratic obstacles, insufficient infrastructure
and staff shortages, are also discussed.
Keywords:
effective investments, joint action, Namangan region, economic
development, industry, analysis, economic economics, investors, international
cooperation.
СОВМЕСТНЫЕ ПРЕДПРИЯТИЯ, ОРГАНИЗОВАННЫЕ С УЧАСТИЕМ
ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ В НАМАНГАНСКОЙ ОБЛАСТИ
Аннотация
В последнее время экономика Узбекистана играет важную роль в
привлечении инвестиций, особенно в стимулировании экономического роста на
региональном уровне. Наманган является одним из городов, добившихся этого
успеха, где были созданы совместные предприятия с участием инвесторов в
различных секторах. В данной статье рассматривается количество совместных
предприятий, организованных на основе инвестиций, их распределение по
секторам, их роль в экономических и социальных изменениях, а также в
изменении рабочих мест. Согласно анализу, в настоящее время в регионе
действуют более 200 предприятий с участием иностранного капитала,
большинство из которых связаны с легкой промышленностью, производством
строительных материалов, агрокластерами и услугами. Активно участвуют
инвесторы из Китая, Турции, России и Южной Кореи. Также обсуждаются
проблемы, возникшие при создании данного совместного предприятия, такие как
бюрократические препоны, недостаточная инфраструктура и нехватка кадров.
Ключевые слова:
эффективные инвестиции, совместные действия,
Наманганская область, экономическое развитие, промышленность, анализ,
экономическая экономика, инвесторы, международное сотрудничество
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan olib
borilayotgan islohotlar natijasida mamlakatimizda xorijiy investitsiyalar uchun qulay
muhit yaratilmoqda. Bu boradagi eng muhim yo‘nalishlardan biri bu — hududiy
iqtisodiyotni rivojlantirish orqali yangi ish o‘rinlari yaratish, zamonaviy
texnologiyalarni joriy etish va eksport salohiyatini oshirishdir. Namangan viloyati —
O‘zbekistonning iqtisodiy salohiyati yuqori bo‘lgan hududlaridan biri bo‘lib, so‘nggi
yillarda xorijiy investorlar uchun jozibador maskanga aylanmoqda.
Hukumat tomonidan taqdim etilayotgan soliq imtiyozlari, yer maydonlari
ajratilishi, bojxona va valyuta imtiyozlari xorijiy sarmoyadorlarning qiziqishini
oshirmoqda. 2024-yil holatiga ko‘ra, Namangan viloyatida 200 dan ortiq xorijiy
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
43
investitsiyalar asosida tashkil etilgan qo‘shma korxonalar faoliyat ko‘rsatmoqda. Ular,
asosan, yengil sanoat, qurilish materiallari, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta
ishlash, oziq-ovqat sanoati hamda xizmat ko‘rsatish sohalarida ishlamoqda.
Qo‘shma korxonalar orqali xorijiy tajriba, innovatsion texnologiyalar hamda
menejment uslublari mintaqaga kirib kelmoqda. Bu esa nafaqat iqtisodiy o‘sishga,
balki raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarilishiga ham turtki bo‘lmoqda. Shu
bilan birga, xorijiy investorlar bilan samarali hamkorlik qilish, korxonalarning barqaror
faoliyat yuritishini ta’minlash va mavjud muammolarni bartaraf etish muhim ahamiyat
kasb etadi.
Namangan viloyatida xorijiy investitsiyalar asosida tashkil etilgan korxonalarning
hozirgi holati, istiqbollari va iqtisodiy samaradorligi ilmiy asosda tahlil qilinadi.
Adabiyotlar tahlili
Xorijiy investitsiyalar ishtirokida tashkil etilgan korxonalar bo‘yicha olib borilgan
ilmiy izlanishlar xorijiy kapitalning mahalliy iqtisodiyotga ijobiy ta’siri mavjudligini
ko‘rsatadi. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, qo‘shma korxonalar orqali texnologik
yangiliklar, ilg‘or boshqaruv uslublari va tashqi bozorga chiqish imkoniyatlari
yaratiladi (Smith J., 2018; Kim D., 2020). Ayniqsa, rivojlanayotgan davlatlarda bu
omillar iqtisodiy modernizatsiya jarayonini tezlashtiradi.
O‘zbekistonda bu boradagi ilk yondashuvlar 1990-yillarda boshlangan bo‘lsa-da,
2017-yildan keyingi davrda sezilarli faollik kuzatildi. Mirziyoyev Sh.M.ning
“Investitsiyalar — taraqqiyot omili” tamoyiliga asoslangan siyosati xorijiy kapital
oqimini oshirishga xizmat qildi. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya
vazirligi, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi tomonidan taqdim etilgan statistik
ma’lumotlarga ko‘ra, 2023-yilda xorijiy investitsiyalar hajmi 11 milliard AQSh
dollaridan oshdi, bu esa mintaqalarda faoliyat yuritayotgan qo‘shma korxonalar
sonining ko‘payishiga sabab bo‘ldi.
Namangan viloyatiga oid tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Xitoy, Turkiya, Rossiya,
Hindiston va Janubiy Koreya sarmoyadorlari eng faol hisoblanadi. “O‘zcharmsanoat”
uyushmasi, “Uztekstilprom” uyushmasi ma’lumotlariga ko‘ra, viloyatda yengil sanoat
sohasidagi qo‘shma korxonalar eng ko‘p investitsiya jalb qilgan tarmoqlardan biridir.
Ayniqsa, tekstil mahsulotlari ishlab chiqarishda eksport salohiyati yuqori korxonalar
tashkil etilgan. Tadqiqotlar ko‘rsatadiki, Namangandagi qo‘shma korxonalar
texnologik jihatdan zamonaviy bo‘lib, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda
muhim omil bo‘lmoqda. Shu bilan birga, ayrim mualliflar (Jo‘rayev A., 2022) xorijiy
sarmoyadorlar tomonidan o‘zlari faoliyat yuritayotgan hududlarning ijtimoiy
infratuzilmasiga yetarlicha e’tibor qaratilmayotganini ta’kidlaydi. Shuningdek, kadrlar
tayyorlash, mahalliy xodimlarning malakasini oshirish borasida ham tizimli
muammolar mavjud.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
44
Tadqiqotlar qismi
Tadqiqot Namangan viloyatining investitsion muhitini va xorijiy ishtirokdagi
korxonalar faoliyatini o‘rganishga qaratildi. Ma’lumotlar Namangan viloyati
hokimligi, Investitsiyalar va tashqi savdo boshqarmasi hamda Davlat statistika
qo‘mitasi orqali yig‘ildi. 2024-yil holatiga ko‘ra, viloyatda xorijiy investitsiyalar
ishtirokida 210 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Ushbu korxonalarning 38 foizi sanoat,
27 foizi xizmat ko‘rsatish, 20 foizi qishloq xo‘jaligi va 15 foizi boshqa sohalarga
tegishli.
Tadqiqot davomida 50 ta korxonada so‘rovnoma o‘tkazilib, xorijiy sarmoyadorlar
va mahalliy hamkorlar bilan suhbatlar tashkil etildi. So‘rov natijalariga ko‘ra,
korxonalar faoliyatida eng katta to‘siqlar sifatida kadrlar malakasining pastligi (43%),
infratuzilma muammolari (27%) va huquqiy muhitdagi noaniqliklar (18%) qayd etildi.
Biroq, aksariyat korxonalar xorijiy sarmoya hisobidan yangi texnologiyalar,
sifatli xomashyo, eksport yo‘nalishlari bo‘yicha ijobiy o‘zgarishlarni ta’kidlamoqda.
Korxonalarning 76 foizi mahsulotlarini xorijga eksport qilmoqda. Bu esa viloyat
eksport salohiyatini oshirayotgan muhim omil hisoblanadi. Shu bilan birga, tadqiqotda
barqaror faoliyat uchun ta’lim va ishlab chiqarish integratsiyasini kuchaytirish,
mahalliy xodimlar malakasini oshirish zarurligi aniqlangan.
Xulosa
Namangan viloyatida xorijiy investitsiyalar ishtirokida tashkil etilgan qo‘shma
korxonalar viloyat iqtisodiyotining rivojlanishida muhim o‘rin tutmoqda. Ushbu
korxonalar orqali mintaqaga ilg‘or texnologiyalar, yangi ish o‘rinlari va eksport
imkoniyatlari kirib kelmoqda. Yengil sanoat, agroklasterlar, qurilish materiallari ishlab
chiqarish kabi tarmoqlarda faoliyat yuritayotgan qo‘shma korxonalar mahalliy
sanoatning raqobatbardoshligini oshirishda muhim rol o‘ynamoqda.
Tadqiqot natijalari xorijiy investorlar bilan samarali hamkorlikni davom ettirish
uchun quyidagi choralarni amalga oshirish zarurligini ko‘rsatdi: birinchidan,
investitsiya muhitini soddalashtirish va barqaror huquqiy asoslar yaratish; ikkinchidan,
kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish va korxonalar bilan uzviy hamkorlikni
ta’minlash; uchinchidan, infratuzilma — elektr ta’minoti, logistika va yer maydonlari
bilan bog‘liq muammolarni tizimli hal etish.
Xorijiy investorlar ishtirokidagi korxonalar faoliyatini monitoring qilish, ularning
ijtimoiy mas’uliyatini oshirish, ekologik va mehnat qonunchiligiga rioya qilishlarini
nazorat qilish muhim sanaladi. Davlat tomonidan yaratilayotgan imkoniyatlardan
samarali foydalanish orqali Namangan viloyati yaqin yillarda xorijiy sarmoyalar jalb
qilish bo‘yicha respublikadagi yetakchi hududlardan biriga aylanishi mumkin.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
45
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-apreldagi
PF–101
-sonli
“Investitsiya muhitini yaxshilash va xorijiy investorlarni qo‘llab-quvvatlash chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 11-avgustdagi
PF–6039
-sonli
“Hududlarda investitsiya loyihalarini amalga oshirishni jadallashtirish
to‘g‘risida”gi Farmoni.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 29-dekabrdagi
PF–46
-sonli
“Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi” to‘g‘risidagi Farmoni.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 13-martdagi
PF–5687
-sonli
“Namangan viloyatida sanoatni rivojlantirish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 6-yanvardagi
PF–8
-sonli
“Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini takomillashtirish
to‘g‘risida”gi Farmoni.
6.
www.invest.gov.uz – O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo
vazirligining rasmiy sayti.
7.
www.stat.uz – O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasining rasmiy
veb-sayti.
