“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
70
ISPAN TILIDA SO`ZLASHUV KOMPETENSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH METODOLOGIYASI
Tashniyozova Shoira Xolmuradovna
O`zbekiston davlar jahon tillari universiteti o`qituvchisi
Annotatsiya.
Mazkur maqolada ispan tilida so‘zlashuv kompetensiyalarini
shakllantirish va rivojlantirishning metodologik asoslari tahlil qilinadi. Ispan tili
o‘zining fonetik boyligi, grammatik shakllari va madaniy mazmuni jihatdan muloqotga
yo‘naltirilgan til bo‘lgani uchun uni o‘rgatishda kommunikativ yondashuv, interfaol
metodlar, vaziyatli muloqot texnikalari va multimodal vositalardan foydalanish
zarurati asoslab beriladi. Mavzuda til kompetensiyalarini bosqichma-bosqich
shakllantirish, real hayotiy kontekstlar bilan bog‘lash hamda madaniyatlararo
muloqotni rag‘batlantirishga oid metodik tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Ispan tili, so‘zlashuv kompetensiyasi, kommunikativ metodika,
CLT, task-based learning, lisoniy vaziyat.
KIRISH
Xorijiy til o‘rgatishda asosiy maqsad — tilni muloqot vositasi sifatida
egallashdir. So‘zlashuv kompetensiyasi esa o‘quvchining til vositalarini real hayotiy
vaziyatlarda mustaqil, samarali va to‘g‘ri qo‘llay olish salohiyatini ifodalaydi.
Ayniqsa, ispan tilida bu kompetensiya til o‘rganish jarayonining markaziy tamoyilidir.
Chunki ispan tili emotsionallik, ohangdorlik, bevositalik kabi xususiyatlarga ega
bo‘lgan “muloqot tili”dir. Uni o‘zlashtirishda grammatik yodlash emas, balki
muloqotda faol qatnashish, og‘zaki fikr bildirish, tinglash orqali tushunish, so‘zlar va
ifodalarni kontekstda qo‘llash asosiy mahoratni tashkil qiladi. Shu sababli bu maqolada
ispan tilida so‘zlashuv kompetensiyasini shakllantirishning metodologiyasi chuqur
yoritiladi.
ASOSIY QISM
So‘zlashuv kompetensiyasi CEFR (Common European Framework of
Reference) tizimiga ko‘ra til o‘rganishda A1 bosqichidan C2 darajagacha
shakllantirilib boriladi. Har bir bosqichda talaba quyidagi asosiy ko‘nikmalarni
egallashi lozim [1]:
A1–A2: Oddiy salomlashuv, o‘zini tanishtirish, kundalik so‘zlar bilan muloqot.
B1–B2: Fikr bildirish, tavsiya qilish, oddiy bahs-munozaralarda ishtirok etish.
C1–C2: Murakkab mavzular bo‘yicha nutq yuritish, madaniy-nutqiy ohangni his
qilish, ironiyani anglash.
Bu bosqichlarning har birida so‘zlashuv kompetensiyasini rivojlantirishda
kommunikativ metodika yetakchi o‘rinni egallaydi. Bu metodika o‘quvchini
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
71
grammatik to‘g‘riligidan ko‘ra tilni kommunikatsiya vositasi sifatida ishlatishga
undaydi. Masalan, CLT (Communicative Language Teaching) modeli asosida darsda
“¿Dónde está la estación más cercana?” (Eng yaqin bekat qayerda?) kabi savollar
ustida ishlanadi. Bu faqat grammatik nuqtai nazardan emas, balki real hayotdagi
muloqot modeli sifatida o‘rganiladi [2].
Yana bir samarali metod – bu “task-based learning” (vazifaga asoslangan
o‘qitish) bo‘lib, bunda o‘quvchilarga aniq topshiriqlar beriladi. Masalan, talabalarga
“Ispan restoranida buyurtma berish” ssenariysi asosida mashq topshiriladi. Ularga
menyu, narxlar, xizmat ko‘rsatish jarayoni haqida ma’lumot berilib, quyidagi dialog
modeli ishlab chiqiladi:
– Mesero (ofitsiant): Buenas tardes, ¿qué le gustaría pedir?
– Cliente (mijoz): Me gustaría una paella y un jugo de naranja, por favor.
– Mesero: Perfecto. ¿Algo más?
– Cliente: No, eso es todo. Gracias.
Bunday mashqlar tilni real kontekstda qo‘llashga yordam beradi va so‘zlashuv
kompetensiyasini tabiiy ravishda rivojlantiradi.
Shuningdek, interfaol metodlardan – “rol o‘ynash”, “intervyu olish”, “guruhiy
muhokama”, “dialogni davom ettirish” kabi usullardan foydalanish ham o‘ta
samaralidir. Masalan, talabalar juftlikka bo‘linib, “Sayohat agentligiga murojaat”
mavzusida quyidagi topshiriq ustida ishlashadi [3]:
“Siz Ispaniyada sayyohsiz. Hamrohingiz bilan Madridda mehmonxona
izlayapsiz. Agentlik xodimi rolini bajaring va narx, joylashuv, qulayliklar haqida ispan
tilida so‘rashingiz kerak.”
Bu metodlar so‘zlashuv kompetensiyasining moslashuvchanligi, vaziyatga tez
javob qaytarish qobiliyati, ifoda uslublarining xilma-xilligi kabi tarkibiy qismlarini
shakllantiradi.
Alohida ta’kidlash joizki, madaniyatlararo muloqot ham so‘zlashuv
kompetensiyasining ajralmas qismidir. Ispan tilida “usted” va “tú” zamirlarining
ishlatilishi, muloyimlik darajasi, intonatsiyaning ma’no o‘zgarishiga ta’siri —
bularning barchasi til bilan birga madaniyatni ham o‘rganishni taqozo etadi. Shu bois,
talabalarga videoroliklar, hisobotlar, ijtimoiy tarmoq postlari orqali ispan tilida
muloqot madaniyatini tahlil qilish topshiriqlari berilishi zarur.
Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar ham bu borada katta yordam beradi.
Duolingo, Babbel, Memrise, Rosetta Stone kabi ilovalar orqali so‘z boyligi, talaffuz,
real dialoglarda ishtirok etish ko‘nikmalari mustahkamlanadi. Ular orqali “gapirib
ko‘r”, “tingla va qaytar” kabi mashqlar so‘zlashuv kompetensiyasining psixomotor
mexanizmlarini rivojlantiradi [4].
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
72
XULOSA VA MUNOZARA
Ispan tilida so‘zlashuv kompetensiyasini rivojlantirish – bu faqat grammatikani
o‘rganish emas, balki muloqot muhitini yaratish, real vaziyatlarda fikr bildirish,
madaniyatni anglash va nutqni ongli ravishda boshqarish jarayonidir. Bu
kompetensiyani shakllantirishda kommunikativ metodlar, task-based yondashuv,
interfaol o‘yinlar va zamonaviy platformalardan foydalanish zarur. Har bir mashg‘ulot
talabaning til bilan ishlashini emas, til bilan yashashini ta’minlashi lozim. Shundagina
o‘quvchilar ispan tilini o‘zining ikkinchi tili sifatida qabul qiladi va uni hayotda
bemalol qo‘llay oladi.
ADABIYOTLAR RO`YXATI
1.
Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2001). Approaches and Methods in Language
Teaching. Cambridge University Press.
2.
Council of Europe. (2020). Common European Framework of Reference for
Languages (CEFR). Strasbourg.
3.
Xoliqova, S. (2022). Chet tillarni o‘qitishda zamonaviy yondashuvlar. Toshkent:
Innovatsiya nashriyoti.
4.
García, O. (2010). Bilingual Education in the 21st Century: A Global Perspective.
Wiley-Blackwell.
