“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
299
BOSHLANG'ICH TA'LIMDA TEATRNING O'RNI
Bamiyeva Urolgul Bo‘rixonovna
Surxondaryo viloyati Jarqo‘rg‘on tumani
26-sonli umumta’lim maktabining
Boshlang‘ich sinf o‘ qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada yurtimizda madaniyat va teatr san’atiga
berilayotgan keng imkoniyatlar haqida ma’lumotlar berilgan. Shuningdek, teatr
san’atining bolalar tarbiyasidagi ahamiyati haqida fikr-mulohazalar bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
madaniyat, teatr, sahna asarlari, aktyor, ta’lim tizimi, tomoshagoh.
Teatr bu – ibratxonadir!
Mahmudxo‘ja Behbudiy
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 26.05.2020 yildagi
PF-6000-sonli “Madaniyat va san’at sohasining jamiyat hayotidagi o‘rni va ta’sirini
yanada oshirish chora-tadbirlari"
1
to‘g‘risidagi Farmoni Madaniyat va san’at sohasi
vakillari tomonidan qizg‘in kutib olindi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida
milliy madaniyatni yanada rivojlantirish, yangi O‘zbekistonning yangi tarixini
yaratish, moddiy va nomoddiy- madaniy meros durdonalarini saqlash va targ‘ib etish,
xalq og‘zaki ijodiyoti va havaskorlik san’atini yanada ommalashtirish, yurtimizning
jahon madaniy makoniga faol integratsiyalashuvini ta’minlash, madaniyat va san’at
sohasini innovatsion rivojlantirishga qaratilgan tizimli chora-tadbirlar amalga oshirildi.
Teatr “yunoncha – tomoshagoh” cheklangan joyda bir yoki bir necha aktyorlar ifoda
etadigan tomosha orqali fikr beruvchi san’at janridir. Ba’zan teatr tomoshalari
oʻtkaziladigan binolarni ham teatr deb atashadi (aslida ularni teatr binosi deb atash
oʻrinli). Boshlang'ich ta'limda ham teatr, alohida ahamiyatga ega va uning o'rni
bolalarning kelgusi hayotida ham muhim o'rin egallaydi desak, mubolag'a emas
ASOSIY QISM
Teatr – inson hayotining eng qadimiy va eng boy madaniy shakllaridan biridir.
U nafaqat san’at, balki hayotning o‘zidir, hayot maktabidir. Teatr sahnasida har bir
tomoshabin hayotning turli qirralarini, inson qalbining nozik tuyg‘ularini ko‘rib,
ulardan ibrat oladi, ruhiy ozuqa topadi. Teatr orqali biz insonning ichki dunyosini,
uning hissiyotlarini, munosabatlarini chuqurroq anglay olamiz. Har bir aktyor o‘z
rolida hayotning muhim saboqlarini beradi, insonning yaxshi va yomon fazilatlarini
1
1 Toshkent sh., 2020-yil 26-may, PF-6000-son
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
300
ko‘rsatadi, axloqiy qadriyatlarni targ‘ib qiladi. Shu sababli, teatr tomosha qilish – bu
nafaqat zavqlanish, balki inson sifatida kamol topishdir. Hayot maktabi sifatida teatr
odamni tafakkurga chorlashi, uni yaxshilikka undashi bilan qadrli. Bu yerda insoniylik,
sadoqat, mehr-muhabbat, adolat kabi fazilatlar namoyon bo‘ladi. Har bir sahna – bu
kichik bir hayot, har bir voqea – bir dars. Teatrda hayotiy muammolar ko‘tariladi,
ularning yechimlari izlanadi, insonning ichki kurashlari ko‘rsatiladi. Bugungi kunda
ham teatrning o‘rni beqiyos. Raqamli texnologiyalar jamiyatda ko‘plab o‘zgarishlarni
keltirib chiqarayotgan bo‘lsa-da, teatrning jonli muloqoti, hissiyotlarning to‘g‘ridan-
to‘g‘ri uzatilishi odamlar qalbiga chuqur ta’sir qiladi. Shuning uchun ham teatr doimo
jonli, doimo dolzarb va doimo hayotiy bo‘lib qoladi.
Ma’lumki, teatr hayotning ko‘rgazmali shaklining badiiy aksi bo‘lib, obrazlari
orqali dunyoni qabul qilishga asoslanadi. Teatrda ma’no va mazmunnni ifodalashning
o‘ziga xos vosita, aktyorlar o‘yinida paydo bo‘ladigan sahna asaridir. Biroq bolalarni
asosiy estetik ta’limi sohasida musiqiy-teatr faoliyati eng kam rivojlangan yo’nalish
bo‘lib qolmoqda. Tabiatga ko‘ra, teatr san’ati bolalarning rolli o‘yinlariga yaqin,yani
bolalar jamoasi faoliyatiga. Bolalar o‘yinlari va teatrning eng muhim komponenti rol
bo‘lib, atrof-muhitni o‘rganish va anglashning badiiy aksi. Ushbu jarayonlarni tashkil
qilishning shakllaridan biri - o‘yin - ya’ni rol ijrosi va aktyorlik.
Tarixdan bizga ma’lumki Turkiston jadidchilik harakatining asoschisi
Mahmudxoʻja Behbudiyning Teatr-ibratxonadir degan iborasi nechog‘li o‘rinli
ekanligini bugun ham his qilishimiz mumkin. Negaki teatr-tarbiya maskani, bu
muqaddas dargohda spektakllar tomosha qilib inson o‘ziga ma’naviy ozuqa oladi,
yaxshi bilan yomonning farqiga boradi, madaniy hordiq chiqaradi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ertak tomoshalrini ko‘rsatish bilan, o‘rta
maktablarimizda yosh tamoshabinlarimizga mo‘ljallangan spektakllarni ham
namoyish qilish bilan olib borishimiz zarur. Chunki muhtaram Prezidentimiz
ta’kidlaganlaridek
bugun
tarbiyani
Maktabgacha
ta’lim
tashkilotlaridan
boshlamog‘imiz kerak. Albatta ta’lim tashkilotlari va o‘rta umumiy o‘rta ta’lim
maktablarda teatr to‘garaklari tashkil qilib ularni rivojlantirishimiz, kichik sahna
asarlarini sahnalashtirib o‘quvchilarga ko‘rsatishimiz va bu to‘garaklarga yordam
berish, o‘quvchilarga ta’lim va tarbiyani to‘g‘ri yo’nalishlar ko‘rsatish maqsadida teatr
aktyorlarini jalb qilish, ustoz shogird an’analarini davom ettirish zarur.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, teatr – bu hayotning o‘zidir, uning maktabidir. U bizga
hayotiy tajriba, ma’naviy boylik, go‘zal va to‘g‘ri yo‘ldan borishni o‘rgatadi. Teatrni
sevish va uni tomosha qilish har birimiz uchun ruhiy ozuqa, hayot darsidir. Bugungi
kunda yoshlarimiz, o‘quvchilar, oliy ta’lim muassasalari talabalarining teatr san’atiga
bo‘lgan e’tibori, qiziqishlarini oshirmog‘imiz lozim. Ertamiz kelajagi bo‘lgan
yoshlarni teatr tomoshalari orqali ta’limiy-tarbiyaviy tushunchalarini, tasavvur olamini
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-83, Issue-1, June -2025
301
boyitishimiz mumkin bo‘ladi. Imkon qadar teatr san’atining ahamiyati haqida yoshlar,
ularning ota-onalariga ma’lumot, tushunchalar berib targ‘ibot-tashviqot ishlarini olib
borish lozim. Chunki, farzandlarimiz teatr, sahna asarlarini jonli tomosho qilish orqali
o‘zlariga ma’naviy ozuqa olishadi. Teatrlarimizda sahnalashtirilayotgan sahna
asarlarining asosiy maqsadi ham kelajak yosh avlodni ma’naviy barkamol, yetuk
insonlar qilib, ularni vatanga muhabbat ruhida tarbiyalashdan iborat bo‘lmog‘i kerak.
Shuni alohida ta'kidlab o'tish joizki, Surxondaryoda viloyati Jarqo'rg'on tumani 26-
sonli maktabning 2- A sinflari ijrosida teatr sahna to'garaklari faoliyat olib boradi.
Ayniqsa, bu teatr - boshlang'ich ta'limda balki, maktabgacha ta'limda ham alohida
ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Mirziyoyev SH.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. - Toshkent, O‘zbekiston, 2016.
2. Yusupova P. Maktabgasha tarbiya pedagogikasi. T.: O‘qituvchi. 1993.
3. Xasanboeva O.U. va boshq. Maktabgasha ta’lim pedagogikasi. T.: Ilm ziyo. 2006.
4. Abdullayeva, G. (2018). Boshlang‘ich ta’limda ijodiy faoliyatning ahamiyati.
Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti.
5. Islomova, M. (2020). Bolalar teatrining tarbiyaviy roli. Pedagogika va psixologiya
jurnali, 5(12), 45-50.
6. Toshkent davlat pedagogika universiteti. (2019). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari
uchun teatr va san’at tarixi. Toshkent.
7. Mirzayeva, D. (2017). Teatr orqali bolalarni ma’naviy tarbiyalash metodlari. Ilmiy
maqola. Pedagogika ilm-fani, 3(7), 30-35.
8. Sobirov, A. (2021). Boshlang‘ich ta’limda dramatik san’atning pedagogik
ahamiyati. O‘qituvchi gazeti, 11(98), 12-15.
9. Uzbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (2022). Boshlang‘ich ta’limda ijodiy
yondashuvlar. Toshkent.
