“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
70
FARZAND TARBIYASIDA OTA-ONANING O‘RNI
Hoshimova Raʼno
Namanga viloyati Pedagogik mahorat markazi oʻqituvchisi
Annotatsiya
: Ushbu maqolada farzand tarbiyasida ota-onaning beqiyos o‘rni,
ularning vazifalari, oilaviy muhitning bolaga ta’siri, zamonaviy tarbiya yondashuvlari
va muammolari tahlil qilinadi. Psixologik, pedagogik va ijtimoiy jihatlar asosida ota-
onaning farzand rivojidagi ta’siri yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
tarbiya, ota-ona, bola psixologiyasi, oilaviy muhit, ijtimoiy tarbiya,
pedagogika.
Kirish
Farzand tarbiyasi – bu nafaqat oilaning, balki jamiyatning asosiy tayanchi
hisoblanadi. Insoniyat tarixida har bir davrning ma’naviy asoslari, madaniy qadriyatlari
va axloqiy tamoyillari avlodlar davomida, aynan tarbiya orqali uzatilgan. Bu jarayonda
esa ota-onaning roli beqiyosdir. Ular farzand uchun birinchi murabbiy, ustoz va
hayotiy yo‘lboshchidir.
Ota-onaning tarbiyadagi asosiy vazifalari
1.
Ma’naviy tarbiya berish – Ota-ona bolaga yaxshilik, halollik, mehr-oqibat,
sabr-toqat kabi qadriyatlarni o‘rgatadi.
2.
Intellektual rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash – Bolaga bilim olishga
undash, o‘qishga muhabbat uyg‘otish ota-onaning mas’uliyatidir.
3.
Ijtimoiy moslashuvga yordam berish – Bola jamiyatda o‘z o‘rnini topishi
uchun ota-onaning ko‘magiga muhtoj.
4.
Shaxsiy namuna bo‘lish – Farzand, asosan, ko‘rganini qaytaradi. Ota-
onaning o‘rnak bo‘lishi juda muhim.
Farzand rivojida oilaviy muhitning roli
Oilaviy muhit bolaning dunyoqarashi va xarakteriga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Mehrga to‘la, tartibli va ijobiy munosabat hukmron bo‘lgan oilalarda tarbiyalangan
farzandlar odatda ijtimoiy faol, muvozanatli va ma’naviy barkamol bo‘ladi. Aksincha,
sovuq, e’tiborsiz yoki tajovuzkor muhitda ulg‘aygan bolalar ruhiy noaniqlik, qo‘rquv
va agressiya bilan o‘sadi.
Zamonaviy tarbiya muammolari
Bugungi kunda ota-onalar duch kelayotgan asosiy muammolardan biri — vaqt
yetishmovchiligi va texnologik vositalarning tarbiyaviy ta’siri. Ko‘plab ota-onalar ish
bilan band bo‘lib, farzandlariga yetarli vaqt ajratolmaydi. Bu esa bolalarning ijtimoiy
tarmoqlar, telefonlar va televizorlar orqali tarbiya olishiga olib kelmoqda.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
71
Psixologik yondashuvlar va tavsiyalar
- Eshitish va tushunish: Farzandni tinglash, uning his-tuyg‘ularini e’tiborga olish
ishonchli
munosabatlar
uchun
asos
yaratadi.
- Jazodan ko‘ra rag‘bat: Rivojlangan pedagogik yondashuvlarda mukofotlash
samaraliroq.
- Teng huquqli muloqot: Bolaga fikr bildirish imkonini berish ota-onaning madaniy
saviyasini ko‘rsatadi.
Islom nuqtayi nazaridan ota-onaning o‘rni
Islom dinida ota-onaning farzand oldidagi mas’uliyati muhim sanaladi.
Payg‘ambarimiz (s.a.v.): “Har biringiz rahbarsiz va boshqaruv ostingizdagi uchun
mas’ulsiz”, deganlar. Farzandga halol rizq topish, odob-axloqni o‘rgatish ota-onaning
eng asosiy vazifasidir.
Xulosa
Farzand tarbiyasida ota-onaning o‘rni o‘rnini hech bir maktab, darslik yoki institut
bosa olmaydi. Zamonaviy muhitda bu mas’uliyat yanada ortmoqda. Tarbiyada mehr,
e’tibor, va mas’uliyat — eng muhim tamoyillardir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov I. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”. T., 2008.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Oila to‘g‘risida”gi qonuni.
3. G‘ofurov A. “Pedagogika asoslari”. T., 2020.
4. Islomiy tarbiya asoslari, hadislar va tafsirlar to‘plami.
