“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
63
OLIY VA KASB-XUNAR TA’LIM MUASSASASI KUTUBXONA
XODIMLARINI AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYA
KOMPETENTLIGINI SHAKLLANTIRISH
Abdurashid Olimov Farxodovich
Namangan Davlat texnika unversteti katta o’qtuvchisi
olimova7512@gmail.com
Annotatsiya
: Maqolada Oliy va kasb-xunar ta’lim muassasasi axborot resurs
markazi xodimlarini axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini bugungi kun talabiga
mofiq qo’llay olish va malakalarini muntazam oshirib borishlari xamda ARMdagi
avtomatlashtirilga dastur platformasida ishlay olish va kerakli ma’lumotlarni olib
foydalanishlari ko’zda tutulgan.
Kalit so'zlar:
axborot , ARM, AKM, AKT , ОКК , KARMAT – ARMAT,
elektron katalogiga , elektron kutubxona.
ФОРМИРОВАНИЕ КОМПЕТЕНТНОСТИ В ОБЛАСТИ ИНФОРМАЦИОННО-
КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ У БИБЛИОТЕЧНЫХ
РАБОТНИКОВ ВЫСШИХ И ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ
УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЙ
Старший преподаватель Наманганского государственного технического
университета Абдурашид Олимов Фарходович
Аннотация:
В статье предусмотрено, что сотрудники информационно-
ресурсного центра высшего и профессионального учебного заведения должны
уметь пользоваться информационно-коммуникационными технологиями в
соответствии с современными требованиями и регулярно повышать свою
квалификацию, а также уметь работать на программной платформы
автоматизации ИРЦ и использовать необходимую информацию.
Ключевые слова
: информация, ИРЦ, ИБЦ, ИКТ, ВБК , АСКИРЦ - АСИРЦ,
электронный каталог, электронная библиотека.
Respublikada ijtimoiy-iqtisodiy sohani isloh qilishning hozirgi sharoitida
axborot-kutubxona faoliyatini rivojlantirishning maqsad va vazifalari mamlakatda
amalga oshirilayotgan o’zgarishlarga va xalqaro amaliyotga mos bo’lishi zarur. SHu
munosabat bilan fuqarolarning axborotdan erkin foydalanish bo’yicha konstitutsiyaviy
huquqlarini, shu jumladan milliy qadriyatlar va jahon madaniyati, amaliy va
fundamental bilimlardan bahramand bo’lishini tahminlaydigan aholiga axborot-
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
64
kutubxona xizmatlari ko’rsatishning sifat jihatdan yangi tizimini yaratish,
kutubxonalarda saqlanayotgan milliy madaniy merosni asrab-avaylash va boyitish,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish hisobiga axborot-
kutubxona muassasalari faoliyatini tashkil etishni takomillashtirish ustuvor vazifaga
aylanmoqda. Bu esa, axborot-kutubxona faoliyatiga, kitobxonlarga xizmat ko’rsatish,
fondlarni to’ldirish va saqlash, kutubxona jarayonlarini avtomatlashtirish, ilmiy-
tadqiqot va tashkiliy-uslubiy faoliyat, kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va
rag’batlantirish, xalqaro hamkorlikni kengaytirishga jiddiy tahsir ko’rsatish imkonini
beradi.[8]
Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini
qo’llash
sharoitida
foydalanuvchilarning faoliyat ko’rsatishga tayyorgarligi muammosi kop qirrali
hisoblanib, keng doiradagi masalalarni o’z ichiga oladi. OTM ARMi xodimlari va
foydalanuvchilarining AKTni qo’llashga tayyorligi masalasi quyidagi [1, 2, 3, 4]
ishlarda ko’rib chiqilgan. Bizning tadqiqot nuqtai nazaridan alohida ahamiyatga ega
bo’lgan
masala
bo’lib,
kutubxona
xodimlarining
ham,
shuningdek
foydalanuvchilarining ham shaxsini axborot madaniyatini tarbiyalashda axborot-
kommunikatsiya kometentligini shakllantirish vazifasi hisoblanadi.
Mavjud bo’lgan kutubxona mutaxassislarini o’qitish shakllarini ko’rib
chiqaylik.Oxirgi besh yil ichida axborot tizimlari va tarmoqlari sohasida kasbiy
gumanitar, shuningdek amaliy tayyorgarlikning fundamental nazariy-metodik darajasi,
tabiiy dunyoqarashni kuchaytirish masalasi kutubxonachilik bo’yicha mutaxassislarni
tayyorlovchi OTMlar saviyasi ko’tarildi.“Kasbiy kutubxonachilik bo’yicha ta’lim”
mavzusidagi ishlarda yetakchi o’rinni O’zMU, TATU o’qituvchilari va ‘rofessorlari
ishlari egallaydi. Jamiyatning global axborotlashuvi va kompyuterlashuvi
tendentsiyasi madaniyat OTMlari o’quv rejasida katta o’zgarishlar kiritilishiga olib
keldi, bu esa o’z tasdig’ini Davlat ta’lim standartlarida to’di. Biroq, oliy kasbiy ta’lim
bo’yicha Davlat ta’lim standarti mutaxassislar tomonidan o’quv darslari tarkibi
bo’yicha ham, ularni o’rganish uchun ajratilgan o’quv soatlari bo’yicha ham qattiq
tanqid ostiga olindi xamda malaka oshirish qo’shimcha kasbiy ta’lim bo’yicha yaxlit
bir tizimning elementi sifatida chiqishi, uning vazifasi kutubxona xodimlarining kasbiy
bilimlarini uzluksiz ravishda oshirishlarini tahminlab berishi ko’rsatilgan o’tildi.
Г.Б. Паршукова [5] tahkidlaganidek, zamonaviy kutubxonachilik tizimida 2010
yillarning boshida kadrlar malakasini oshirish bo’yicha quyidagi yo’nalishlar yo’lga
qo’yildi:
-umumiy nazariy darajani ko’tarish, amalaiy-nazari bilimlarni kengaytirish va
chuqurlashtirish;
-mehnat va boshqarishni ilmiy tashkillashtirish asoslarini o’rganish;
-kutubxonachilik sohasida funktsional mutaxassislik;
-kutubxonachilik sohasidagi yangi texnologiyalarni egallash;
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
65
-mahlum fan sohalaridagi bimlilarni yangilash va o’zlashtirish.
Oliy va kasb-xunar ta’lim kutubxona-axborot muassasalarining axborot, ilmiy va
kadrlar bo’yicha salohiyatini rivojlantirish, ta’limni uzluksizligini tahminlash;
mutaxassislarning kasbiy, umumta’lim va madaniyat darajasini oshirish bo’yicha xatti-
xaraktalarini ji’slash maqsadida 2015 yili TATU qoshida uzluksiz ta’lim bo’yicha
kutubxonachilik xududiy markazi ochildi. Oliy kutubxonachilik kurslari (OKK) –
yo’nalish bo’yicha oliy mahlumotli mutaxassislarni o’qitishning shakllaridan biri
hisoblanadi. O’qish davri – bir o’quv yili, o’qitish shakli – kechki. 2019 yildan boshlab
xududlar ARMi tomonidan berilgan buyurtmalar bo’yicha oliy kutubxonachilik
kurslari O’zMU va TATU mutaxassislari tomonidan kutubxonachilik kurslari tashkil
qilindi .
OKK o’quv dasturi madaniyat va sa’nat OTMlarining kutubxonachilik-axborot
mutaxassisligi o’quv dasturiga o’xshash bo’lib, 300 soatga mo’ljallangan.
Tinglovchilar kom’g’yuter texnologiyalari sohasi bo’yicha quyidagi yo’nalishlarda
bilim oladilar: kutubxonachilik jarayonlarini avtomatlashtirish bo’yicha texnik
vositalar; informatika; yangi axborot texnologiyalari; kutubxonachilik ishida
innovatsion axborot texnologiyalari. Nazariy v amaliy mashg’ulotlarni TATU
mutaxassislari – fan doktorlari va kandidatlari, tajribali ‘edagoglar va amaliyotchilar
olib boradilar. Kurs yakuni bo’yicha tinglovchilar bitiruv imtixoni to’shiradilar va
guvohnoma oladilar.
Malaka oshirishi shakllarini rivojlanishining ustivor yo’nalishlaridan biri bu
masofadan o’qitishdir. Masofadan o’qitishning afzalligi quyidagi qator omillar bilan
belgilanadi: bilimlar, malaka oshirish, qayta tayyorlashni doimiy ravishda yangilab
turish zaruriyati, bunda axborot muhiti bilan o’zaro interaktiv ravishda ishlash va
mashg’ulotlar rejimini tanlash imkoniyati bo’ladi. Kutubxonachilarni uzluksiz ta’lim,
masofadan o’qitish doirasida qayta tayyorlash ishlab chiqilish bosqichida turibdi [6].
Tez rivojlanayotgan AKT kutubxona xodimlaridan uzluksiz ta’lim olishni talab
etmoqda. Ushbu masalaga cho’ etilgan [7] ishlar bag’ishlangan. Kutubxona
xodimlarini o’qitish bo’yicha alohida ehtibor ARM konsortsiumi, masalan KARMAT
- ARMATni tashkil etishda qaratilmoqda.Elektron ARMda KARMATda kor’orativ
sifatida qabul qilingan zamonaviy standartlar bilan ishlashning qonuniy jihatlarini
o’rgatish ishlari olib boriladi. Tinglovchilar uchun 10dan ortiq o’quv dasturlari taklif
etiladi. Har bir dastur 36 soatga mo’ljallangan bo’lib, uning yarmi nazariy
tayyorgarlikkka, ikkinchi yarmi esa amaliy mashg’ulotlarga ajratilgan bo’ladi.
TATU ilmiy kutubxonasida ishlab chiqilgan ARMAT ‘latformasi «Xodimlarni
qayta tayyorlash va malakasini oshirish dasturi” AKT tadbiq etish sharoitida
kutubxona xodimlarini bilim va ko’nikmaga ega bo’lishlari uchun o’qitish uchun
yo’riqnoma bo’lib xizmat qiladi. Dasturning asosiy jihatlaridan biri – amaliyotga
yo’naltirilganlik, o’qishni maksimal darajada ishchilarning ish o’rinlariga
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
66
yaqinlashtirgan holda o’tish va bu ular tomonidan o’zlarining aniq ish yo’nalishida
kerakli ko’nikmalarga ega bo’lishlari uchun zarur bo’ladi.
Xulosa:
Oliy va kasb-hunar ta’lim muassasalaridagi kutubxona xodimlarining
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari
(AKT)
bo‘yicha
kompetentligini
shakllantirishni zamonaviy jamiyatda ilmiy, madaniy va axborot xizmatlarini
rivojlantirishning ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi. Ushbu masala bugungi kunning
dolzarb vazifalaridan biri bo‘lib, texnologiyalarni joriy qilish orqali nafaqat kutubxona
xodimlarining kasbiy malakasi, balki ta’lim jarayonining umumiy samaradorligi ham
oshadi. Kutubxona xodimlarining AKT kompetentligini shakllantirish – bu axborot
resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish va zamonaviy xizmatlarni
rivojlantirish uchun muhim shartdir. Oliy va kasb-hunar ta’lim muassasalarida ushbu
jarayonni tashkil qilish kutubxona xizmatlarini yangi bosqichga olib chiqadi. Bu esa
ta’lim sifati va foydalanuvchilarning qoniqish darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Shuning uchun AKT kompetentligini shakllantirishga alohida e’tibor qaratish va ushbu
jarayonni uzluksiz rivojlantirish zamonaviy kutubxona faoliyatining asosiy
yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qoladi.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR
1.Гендина, Н. И. Состояние теории, практики и подготовки кадров всфере
лингвистишеского обесъешения информационно-библиотешной технологии:
стимулы и препяцтвия: [10-я Междунар. конф. «Крым–2003» / Н. И. Гендина
2.Галлимор, А. Стратегии развития библиотек в информационном
обшестве: вустеъпление на конференции «Онлайн 97» в Лондоне в декабре 1997
г. / А. Галлимор // Науш. и техн. б-ки. – 1998.
3.Жаворонков, В. Д. Электронная библиотека в системе выссъего уcчебного
заведения
4.Земсков, А. И. Методика ъреъодавания курса «Электроннқе библиотеки»:
[10-я Междунар. конф. «Крим–2003»] / А. И. Земсков //Науcх. и техн. б-ки – 2004.
– № 4. – С. 19–28. 144
5. Г.Б.Паршукова. комъпютерные инструменты в библиотеcчной
деятелтности 2005. – № 4. – с. 11–18.
6.Василъева, Н. В. Место вузовской библиотеки в роцессе дистанционного
обуcчения / Н. В. Василғева // Новая библиотека. – 2001. –№ 4–5. – С. 26–27.
7.Каримов У. Ф., Раҳматуллаев М. А., Мухамадиев А. С., Атажанов Ж.
Коръоратив ахборот-ресурс марказларининг автоматлаштирилган тизими
(КАРМАТ). Услубий қўлланма. .-Тошкент.: Алишер Навоий номидаги
Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти. 2008.-35 б.
