“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
49
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIGA TABIATDAGI
MAVSUMIY O‘ZGARISHLARNI O‘RGATISH METODIKASI
Muallif:
Tolibjonova Farzona
Andijon davlat pedagogika institute Pedagogika fakulteti,
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi, 3-bosqich, 303-guruh talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga tabiatdagi
mavsumiy o‘zgarishlarni o‘rgatishning ahamiyati va metodik asoslari yoritilgan.
Fasllar orqali o‘quvchilarda atrof-muhitni kuzatish, sabab-oqibat bog‘liqliklarini
tushunish, ekologik ong va estetik did shakllantiriladi. Maqolada kuzatuv, rasm, rol
o‘yinlari, ijodiy topshiriqlar kabi samarali metodlar tavsiflanadi.
Kalit so‘zlar:
mavsum, fasl, boshlang‘ich ta’lim, metodika, kuzatuv, tabiat,
o‘yin, tarbiya.
Kirish
Inson hayoti doimo tabiat bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib kelgan. Tabiatdagi
fasllarning o‘zgarishi, haroratning pasayib-ko‘tarilishi, daraxt barglarining to‘kilishi
yoki gullab yashnashi, hayvonot olamidagi faoliyatlar ritmi kabi hodisalar insonga
bevosita ta’sir etib, uning yashash tarzini belgilaydi. Ayniqsa, bolalik davrida tabiat
hodisalarini kuzatish, tushunish va idrok etish – bolaning tafakkuri, estetik
dunyoqarashi, ekologik madaniyati va umumiy dunyoqarashini shakllantirishda
muhim omil hisoblanadi.
Shu nuqtai nazardan olib qaralganda, boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga tabiatdagi
mavsumiy o‘zgarishlarni o‘rgatish – nafaqat ilmiy bilim berish, balki ularni tabiat bilan
uyg‘un yashashga, atrof-muhitga mehr bilan qarashga, hayotiy ko‘nikmalarni
egallashga o‘rgatish demakdir. Chunki maktabgacha va boshlang‘ich yosh davridagi
bolalar voqelikni ko‘proq tasvirlar, real hayotiy tajriba, o‘z amaliy faoliyatlari orqali
anglaydilar. Bu davrda ularning tafakkuri konkret-obrazli bo‘lib, mavsumiy
o‘zgarishlarga nisbatan ham befarqlik emas, balki kuchli qiziqish mavjud bo‘ladi.
Boshlang‘ich sinflarda mavsumiy o‘zgarishlarni o‘rgatish orqali o‘quvchilarda
kuzatish, solishtirish, umumlashtirish, sabab-oqibat aloqalarini tushunish, tabiat
hodisalarini o‘zlashtirish, nutqni rivojlantirish kabi ko‘nikmalar shakllanadi. Shu bilan
birga, bu mavzuni o‘qitish o‘quvchilarning ekologik tarbiyasini ta’minlashda, ularda
ona tabiatga mehr-oqibat, mas’uliyat hissini uyg‘otishda ham katta ahamiyatga egadir.
Mazkur ishda boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga mavsumiy o‘zgarishlarni
o‘rgatishda qo‘llaniladigan metodik yondashuvlar, pedagogik usullar, interaktiv va
innovatsion texnologiyalar, ko‘rgazmali va amaliy mashg‘ulotlar asosida o‘quv
jarayonini tashkil etishning zamonaviy yo‘llari yoritiladi. Ishning dolzarbligi shundaki,
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
50
bugungi ta’lim jarayoni o‘quvchiga faqat tayyor bilim emas, balki bilimni o‘zi topish,
tahlil qilish, real hayotga tadbiq etishga yo‘naltirilmoqda. Shu bois, mavsumiy
o‘zgarishlarni o‘rgatish jarayoni ham an’anaviy ta’lim usullaridan tashqari, yangicha,
kreativ yondashuvlarni talab qiladi.
Ushbu ish bosqichma-bosqich o‘rganilayotgan mavzular orqali o‘quvchilarning
fikrlash doirasini kengaytirishga, bilimlarni mustahkamlashga, ularda kuzatuvchanlik
va tahliliy yondashuvni shakllantirishga xizmat qiladi. Natijada o‘quvchilar faqatgina
fasllar haqida bilim olish bilan cheklanmasdan, tabiatning mo‘jizaviy o‘zgarishlariga
nisbatan ongli munosabatda bo‘lishga o‘rgatiladi.
1. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yosh xususiyatlarini hisobga olish
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari 6–10 yosh oralig‘idagi bolalardir. Ular o‘zlarining
bilish faoliyatida asosan sezgi, kuzatish, eshitish, ko‘rish, ushlash, harakat qilish orqali
bilim oladilar. Shu sababli mavsumiy o‘zgarishlarni tushuntirishda mavhum
tushunchalardan emas, balki konkret-obrazli vositalardan, ya’ni tabiatdan olingan
misollar, suratlar, real kuzatuvlar, haqiqiy hayotiy holatlardan foydalanish o‘ta muhim.
Masalan, kuz faslida dars vaqtida maktab atrofiga sayr uyushtirib, barglarning ranglari,
havo harorati, qushlarning harakati haqida suhbatlar tashkil etish orqali bilim
mustahkamlanadi.
2. Mavzuni integratsiyalashgan holda o‘qitish
Mavsumiy o‘zgarishlar mavzusi boshqa fanlar bilan uzviy bog‘lanadi. Jumladan:
Ona tili fanida fasllarga oid she’rlar, topishmoqlar, matnlar bilan ishlanadi;
Tasviriy san’at darsida fasllar manzarasi aks ettirilgan rasm chizish orqali mavzu
mustahkamlanadi;
Texnologiya darslarida “Kuz barglaridan kollaj yasash”, “Qor parchalari yasash”
kabi amaliy mashg‘ulotlar o‘tkaziladi;
Matematika fanida esa mavsumga oid masalalar orqali mavzuga integratsiya
qilish mumkin. Masalan: “Qishda harorat -2° edi, bahorda +6° bo‘ldi. Harorat qancha
darajaga o‘zgardi?”
Bu yondashuv o‘quvchilarni mavzuni turli yo‘nalishlarda chuqurroq anglashga va
turli fanlar orasidagi bog‘liqlikni tushunishga yordam beradi.
3. Mavsumiy o‘zgarishlar bo‘yicha fasl-fasl yondashuv
Har bir faslni alohida mavzu sifatida yoritish tavsiya etiladi. Quyida qisqacha
tavsiyalar:
Bahor – Tabiat uyg‘onadi. Daraxtlar gullaydi. Quvnoq she’rlar, kuzatuv darslari,
“Gul ekaylik” loyihasi.
Yoz – Mevalar pishadi, ob-havo issiq bo‘ladi. “Yozgi ta’tilga tayyorgarlik”,
“Issiqda sog‘liqni saqlash” mavzulari.
Kuz – Barglar sarg‘ayadi, qushlar janubga uchadi. “Kuz rasmini chizamiz”,
“Qushlar uyi yasash”.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
51
Qish – Qor yog‘adi, sovuq kunlar. “Qor haqida ertak yozamiz”, “Oq qog‘ozdan
qor parchalari yasaymiz”.
Har bir faslga doir darslar orqali o‘quvchilarning kuzatuvchanligi va fasllarni
farqlash, tahlil qilish, o‘xshatish, solishtirish ko‘nikmalari rivojlanadi.
4. O‘yinli va ijodiy metodlardan foydalanish
Bolalar o‘yin orqali o‘rganishni yaxshi ko‘radilar. Shu bois mavzuni o‘yinli tarzda
o‘rgatish dars samaradorligini oshiradi:
"Qaysi fasl?" o‘yini – O‘qituvchi belgilarni aytadi, o‘quvchi faslni topadi.
(Masalan: “Barglar to‘kilyapti” Kuz)
Rolli sahnalar – O‘quvchilar fasllar obrazida chiqish qilishadi. (Masalan, biri
"Qish", biri "Bahor" bo‘lib, o‘z faslini tanishtiradi)
"Faslni tanlab rasm chiz" topshirig‘i – Bolalar o‘z xohishiga ko‘ra bir faslni
tanlab, uni chizadilar va izohlaydilar.
Bu kabi o‘yinlar bolalarni darsga jalb qiladi, mustahkamlash bosqichida samarali
bo‘ladi.
5. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish
Agar texnik imkoniyatlar bo‘lsa, AKT vositalarini qo‘llash tavsiya etiladi:
Slaydlar va videolar – Fasllarga oid rangli slaydlar, qisqa multfilmlar, video
darslar.
Interaktiv doska – Fasllarga oid savol-javoblar, testlar, “To‘g‘risini tanla”
o‘yinlari.
Online tajribalar – Virtual laboratoriyalar orqali havo harorati, yomg‘ir aylanishi
kabi mavzularni tushuntirish.
AKT vositalari bolalar diqqatini tortadi, mavzuni tushunishni osonlashtiradi.
6. Mavzuni baholash va mustahkamlash usullari
Dars so‘ngida mavzuni mustahkamlash va baholash uchun quyidagilardan
foydalanish mumkin:
Test savollari;
“O‘ylab ko‘r” usuli (mavsumni aytib, unga mos belgilarni aytish);
Mini-esse: “Eng yoqimli fasl – bu...”
Fasllar bo‘yicha kollejlar va jadvallar tuzish.
Shuningdek, o‘quvchilarning individual qiziqishlari asosida loyihaviy ishlar
berish ham foydalidir. Masalan: “Bizning bog‘da fasllar”, “Daraxtlar fasllarda” kabi
mavzularda ijodiy daftarchalar yuritish.
7. Mavzuni o‘qitishda pedagogik tamoyillarni hisobga olish
Boshlang‘ich sinflarda mavsumiy o‘zgarishlarni o‘qitishda quyidagi muhim
pedagogik tamoyillar asosida ish olib borish zarur:
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
52
Ko‘rgazmalilik tamoyili – bolalar mavzuni vizual (ko‘rish) vositalar orqali
yaxshiroq o‘zlashtiradilar. Har bir faslga oid suratlar, real tabiat namunalarini (barg,
mevani quritilgan holatda) sinfga olib kelish orqali darslar boyitiladi.
Faollik va mustaqillik tamoyili – o‘quvchilarning mustaqil kuzatishlari,
daftarchaga yozuvlar qilishlari, guruhli ishlarda faol qatnashishlari rag‘batlantiriladi.
Hayot bilan bog‘liqlik tamoyili – mavzularni o‘quvchilarning hayoti, tajribasi,
kundalik hayotdagi hodisalar bilan bog‘lash muhim. Masalan, “Bahorda bog‘imizda
nimalar o‘zgaradi?”, “Kuzda siz nimalarni sezdingiz?”
Samaradorlik va natijaviylik tamoyili – har bir darsdan keyin o‘quvchida aniq
bilim, ko‘nikma yoki ijobiy munosabat shakllanishi zarur.
8. Darsning tuzilmasi va bosqichlari
Mavsumiy o‘zgarishlar mavzusida dars o‘qitishda quyidagi bosqichlarga amal
qilinadi:
1-bosqich: Kirish qismi
Faslga oid savol-javoblar, topishmoq yoki qisqa she’r bilan boshlash.
E’tiborni jalb qiluvchi rasm, video yoki haqiqiy ob’ektdan foydalanish (masalan,
kuzda barg, qishda qor).
2-bosqich: Yangi bilimlarni berish
O‘quvchilarga mavzuga doir asosiy tushunchalar, faslga xos tabiat hodisalari
haqida axborot beriladi.
Rasm, slayd, tajriba yoki jonli kuzatuv asosida mavzu yoritiladi.
3-bosqich: Mustahkamlash
O‘yinlar, interaktiv topshiriqlar, mini-testlar orqali o‘rganilgan material qayta
ishlanadi.
Savol-javoblar orqali bilim darajasi baholanadi.
4-bosqich: Yaratuvchanlik va ijodiy faoliyat
“Eng go‘zal fasl” mavzusida rasm chizish.
She’r tuzish yoki kichik hikoya yozish.
Faslga doir maket yoki qo‘l mehnati bilan bog‘liq topshiriq.
5-bosqich: Baholash va xulosa
O‘quvchilarning faol ishtiroki, kuzatuvchanligi, mustaqil fikrlashi baholanadi.
Fasllar haqida qisqacha xulosa chiqariladi.
9. Mahalliy materiallardan foydalanish
O‘quvchilarning yashash joyi va atrof-muhitiga xos mavsumiy o‘zgarishlar
haqida ma’lumotlar kiritish darsga yanada yaqinlik beradi. Masalan:
Andijonda kuzda tut barglari qanday sarg‘ayadi?
Bahorda Paxtakor tumani bog‘larida qanday gullar ochadi?
Qishda Qorasuvda necha kun qor yog‘adi?
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
53
Bu kabi lokal misollar orqali bolalar o‘zlari yashaydigan muhitga nisbatan
e’tiborli va vatanparvar bo‘lib ulg‘ayadi.
10. O‘qituvchining roli
O‘qituvchi bu jarayonda nafaqat bilim beruvchi, balki yo‘naltiruvchi,
rag‘batlantiruvchi va ilhomlantiruvchi bo‘lishi lozim. U:
O‘quvchilarning qiziqishini doimiy qo‘llab-quvvatlashi;
Ularning savollariga sabr bilan javob berishi;
Fasllarni hayotiy va hissiy jihatdan chuqurroq anglatishi;
Har bir bola uchun shaxsiy yondashuvni tanlashi kerak.
O‘qituvchining ijobiy emotsional holati va tabiatga nisbatan samimiy munosabati
bolalarga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.
11. Natijalarni tahlil qilish va baholash
O‘quvchilar mavzuni qanchalik yaxshi o‘zlashtirganini quyidagi mezonlar orqali
baholash mumkin:
Fasllarning belgilari va o‘zgarishlarini ayta oladimi?
Mavzuga oid rasm, matn, she’r, hikoya tuza oladimi?
Tabiatdagi o‘zgarishlarni mustaqil ravishda kuzata oladimi?
Tabiatga ijobiy munosabat bildiradimi?
Bu ko‘rsatkichlar asosida o‘quvchining mavzu bo‘yicha bilim, ko‘nikma va
malakalari (B-K-M) baholanadi.
Metodik tavsiyalar
1. Darslarni real kuzatuv asosida tashkil etish
Har bir faslda sinfdan tashqari kuzatuv darslari (ekskursiya, maktab hovlisida
sayr) o‘tkazish.
Bolalar bilan birgalikda daraxt barglarining rangi, qushlarning harakati, ob-havo
o‘zgarishlarini yozib borish uchun “Tabiat kundaligi” yuritish.
Tashqi kuzatuvlar natijasida mavsumga oid kichik hikoya, rasm, kollej
tayyorlashga topshiriqlar berish.
2. Faslga mos o‘yinli va dramatik metodlardan foydalanish
Har fasl uchun “Fasllar bayrami”, “Fasllar bahsi” kabi sahna ko‘rinishlari
tayyorlab, o‘quvchilarning ijodiy chiqishlarini tashkil etish.
O‘yinli topshiriqlar: “Qaysi fasl?”, “Faslni top!”, “Nimani kiyamiz?” o‘yinlarini
interaktiv darslarda qo‘llash
3. Multimediya va AKT vositalaridan foydalanish
Darsda slayd-shou, qisqa videoroliklar (masalan, “Bahorning kelishi”, “Qishda
hayvonlar”) ko‘rsatish.
Interaktiv testlar, virtual tajribalar yordamida mavzuni mustahkamlash.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
54
QR-kodli ish varaqalari orqali o‘quvchining uyda mustaqil ishlashi uchun imkon
yaratish.
4. Mavzuni fanlararo integratsiya asosida o‘rgatish
Ona tili: fasllarga oid she’rlar, matnlar, topishmoqlarni o‘qitish.
Matematika: fasllarga oid masalalar (masalan: “Bahorda 4 ta daraxt gulladi, kuzda
yana 3 tasi – jami nechta?”).
Tasviriy san’at: “Fasllar manzarasi” rasm chizish.
Texnologiya: barglardan kollaj, qor parchalari yasash.
5. Didaktik materiallar va ko‘rgazmali qurollardan foydalanish
Har bir faslga doir ko‘rgazmali burchak yaratish: faslga oid rasm, she’r, real
barglar, mevalar, rasmlar.
Sinfda fasllar bo‘yicha ma’lumot jadvallari yaratish (masalan, “Qishda nima
o‘zgaradi?” jadvali).
Mavsumiy plakatlar, kartochkalar, fasllar charxi kabi materiallar yasab darslarni
bezash.
6. Ijodiy topshiriqlar va loyihaviy ishlarni joriy etish
Har bir o‘quvchiga faslga oid ijodiy topshiriq: hikoya yozish, rasm chizish, foto
yoki rasmlar albomini tayyorlash.
Mini-loyihalar: “Men kuzni qanday his qilaman”, “Qishda hayvonlar qanday
yashaydi?”, “Bahor — hayot boshlanishi”.
7. Shaxsiy yondashuvni qo‘llash
Har bir o‘quvchining fasllarga nisbatan qiziqishi va individual qabul qilish tarzini
inobatga olish.
Rivojlanish darajasi past bo‘lgan o‘quvchilarga sodda, vizual yordamli
topshiriqlar, iqtidorlilarga esa izlanishga yo‘naltirilgan vazifalar berish.
8. Mavzuga doir xalq og‘zaki ijodi namunalaridan foydalanish
Topishmoqlar: “Oq otim bor — to‘rttovlon yuradi” (qor).
Mahalliy maqollar: “Bahor keldi — bog‘ kuldi”.
Fasllarga oid ertaklar, rivoyatlar orqali o‘quvchilarning og‘zaki nutqi va eslab
qolish qobiliyatini rivojlantirish
9. Fasllarga oid mini-tadqiqot ishlarini tashkil etish
O‘quvchilarni kichik guruhlarga ajratib, har bir guruhga faslni o‘rganish bo‘yicha
savollar va ko‘rsatmalar berish:
“Qishda qanday hayvonlar uyquga ketadi?”
“Bahorda qushlar nima qiladi?”
“Kuzda daraxtlar nega barg to‘kadi?”
10. Mavzuni tarbiyaviy jihatdan boyitish
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
55
Fasllar orqali o‘quvchilarda tashqi ko‘rinishga qarab xulosa qilish, sabrlilik,
tabiatga mehr, tozalik, ekologik madaniyat kabi ijobiy fazilatlarni shakllantirish.
Xulosa
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga tabiatdagi mavsumiy o‘zgarishlarni o‘rgatish –
bu shunchaki fasllarni sanab o‘tish emas, balki har bir o‘quvchining dunyoqarashi,
kuzatuvchanligi, fikrlash qobiliyati va tabiatga nisbatan ijobiy munosabatini
shakllantirish jarayonidir. Bu mavzu orqali bolalarda:
kuzatuvchanlik,
analitik fikrlash,
so‘z boyligi va ifoda qilish malakasi,
tabiat hodisalarini anglash,
atrof-muhitga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish kabi ko‘nikmalar
rivojlanadi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mavsumiy o‘zgarishlarni o‘rgatish darslari qanchalik
jonli, ko‘rgazmali, faol va bolalar ehtiyojlariga mos tashkil etilsa, ularning tabiiy
fanlarga qiziqishi ham shunchalik kuchli bo‘ladi. Ayniqsa, fasllarni hayotiy tajriba
asosida, real kuzatuvlar orqali o‘rgatish bolalar qalbiga chuqur o‘rnashadi va uzoq
muddat esda qoladi.
O‘qituvchi bu jarayonda:
mavzuni interfaol metodlar bilan boyitishi,
darsni fanlararo bog‘liqlikda olib borishi,
har bir o‘quvchining yosh va psixologik xususiyatlarini inobatga olishi,
estetik tarbiya, ekologik ong, ijodiy tafakkur kabi kompetensiyalarni
shakllantirishga yo‘naltirilgan bo‘lishi zarur.
Shuningdek, darslarda zamonaviy texnologiyalar, o‘yinli metodlar, ijodiy
topshiriqlar, miniproektlar va dramatizatsiyalardan foydalanish orqali mavzu yanada
mazmunli va samarali bo‘ladi. O‘quvchilar mavsumlar o‘zgarishini faqat nazariy emas,
balki amaliy tarzda his qilishadi.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, tabiatdagi mavsumiy o‘zgarishlarni o‘rgatish
orqali biz o‘quvchilarda:
ilmiy dunyoqarash,
atrof-muhitga nisbatan hurmat va g‘amxo‘rlik,
go‘zallikni ko‘ra olish va qadrlash hissi,
Vatanga, tabiatga mehr kabi eng zaruriy insoniy fazilatlarni shakllantiramiz.
Shunday ekan, bu mavzuni boshlang‘ich ta’limda sifatli, chuqur va o‘quvchilar
hayotiga yaqin tarzda o‘rgatish – ularning keyingi bosqichlardagi o‘qish va tarbiyasiga
mustahkam poydevor yaratadi.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
56
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Karimov, I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008.
2. Toshxo‘jayev, Sh. Tabiatshunoslikni o‘qitish metodikasi. – T.: O‘qituvchi,
2019.
3. Qodirova, M. Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasi. – T.:
Ilm Ziyo, 2020.
4. Xolbekova, D., Qurbonov, A. O‘quvchilarda ekologik madaniyatni
shakllantirish asoslari. – T.: Yangi asr avlodi, 2021.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologik ta’lim va tarbiyani
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. – 2019 yil 30 oktyabr, PQ-
4477-son.
6. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining metodik qo‘llanmasi / Tahrir hay’ati ostida.
– T.: Ixtisoslashgan nashriyot, 2022.
7. Shonazarova, Z. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – T.: Cho‘lpon, 2020.
8. G‘ulomov, S., Karimova, N. Pedagogika nazariyasi va tarixi. – T.: Ilm-Ziyo,
2021.
9. Nasirova, Z. Tabiiy fanlarni o‘qitishda innovatsion metodlar. – Samarqand,
2022.
10. Boshlang‘ich sinf uchun “Atrofimizdagi olam” darsligi (1–4-sinflar). – T.:
“O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat ilmiy nashriyoti, 2023.
11. O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim vazirligi. Umumiy o‘rta ta’lim
maktablarining 1–4-sinflariga mo‘ljallangan tabiiy fanlar o‘quv dasturi. – T.: 2022.
12. Turdaliyeva, G. Ilk ekologik bilimlar va tarbiya boshlang‘ich maktabda. – T.:
Ilm, 2020.
13.
Matkarimov,
J.
S.
(2024).
PREZI
SAYTIDA
TAQDIMOT
TAYYORLASHNING
DASTLABKI
TUSHUNCHALARIGA
OID.
INTERNATIONAL
SCIENCES,
EDUCATION
AND
NEW
LEARNING
TECHNOLOGIES, 1(12), 42-46.
14. Matkarimov, J. S. (2024). TA’LIM MASHG ‘ULOTLARIDA ZAMONAVIY
AXBOROT
KOMMUNIKASIYA
TEXNOLOGIYALARI
DASTURLARINI
QO‘LLASH.
15. Matkarimov, J. S. (2024). TA’LIM MASHG ‘ULOTLARIDA ZAMONAVIY
KOMPYUTER DASTURLARINI QO ‘LLASH.
16. Solaydinovich, M. J. (2024). THE VIEWS OF UZBEK AND FOREIGN
SCIENTISTS ON THE FORMATION OF NATURAL SCIENCES. Multidisciplinary
and Multidimensional Journal, 3(3), 44-48.
