“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-85, Issue-1, July -2025
31
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA KIBERXAVFSIZLIK: DAVLAT
BOSHQARUVI VA MOLIYAVIY BARQARORLIK XAVFI
Kurbonov Erkin Shavkatovich
Аnnоtаtsiyа:
Mazkur tezisda davlat boshqaruvida raqamli transformatsiya
jarayonlari va ular bilan bog‘liq kiberxavfsizlik muammolari tahlil qilinadi. Xalqaro
tajriba va statistik ma’lumotlar asosida raqamli infratuzilmaning moliyaviy
barqarorlikka ta’siri o‘rganiladi.
Kаlit sо‘zlаr:
raqamli transformatsiya, kiberxavfsizlik, davlat boshqaruvi,
moliyaviy barqarorlik, raqamli infratuzilma
Аnnоtаtiоn:
This thesis analyzes the process of digital transformation in public
administration and associated cybersecurity challenges. Based on international
experience and recent statistics, the study explores the impact of digital infrastructure
on fiscal sustainability.
Key wоrds:
digital transformation, cybersecurity, public administration, fiscal
sustainability, digital infrastructure
Аннотация:
В диссертации анализируются процессы цифровой
трансформации в государственном управлении и связанные с этим вопросы
кибербезопасности. На основе международного опыта и статистических данных
изучается влияние цифровой инфраструктуры на финансовую стабильность.
Ключевые
слова:
цифровая
трансформация,
кибербезопасность,
государственное
управление,
финансовая
устойчивость,
цифровая
инфраструктура
XXI asrda davlat boshqaruvida raqamli texnologiyalar jadal sur’atlarda joriy
etilmoqda. Raqamli transformatsiya orqali davlat xizmatlarining ochiqligi, tezkorligi
va fuqarolar bilan o‘zaro aloqasi yuqori darajaga ko‘tarilmoqda. Biroq bu imkoniyatlar
bilan birga, davlat moliyasi va boshqaruv tizimlari kiberxavfsizlik tahdidlari ostida
qolmoqda.
Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, 2020-yillardan boshlab global siyosiy va
iqtisodiy kun tartibiga chiqdi. Davlatlarning raqamli xizmat ko‘rsatish darajasi ortgani
sari, ular duch kelayotgan tahdidlar ham murakkablashib bormoqda. O‘zbekiston ham
raqamli transformatsiya strategiyasini ishlab chiqib, 2022–2026 yillarda amalga
oshirishni belgiladi. Biroq, raqamli infratuzilma himoyasini ta'minlash bo‘yicha tizimli
strategiyalar yetarli emas. Shu bois, mavzu ilmiy, siyosiy va iqtisodiy jihatdan dolzarb
va zamonaviy tahdidlarni bartaraf etishga qaratilgan.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-85, Issue-1, July -2025
32
Mavzuning muammosi
Raqamli texnologiyalarni tezkor joriy etish va ularning hayotimizdagi roli tobora
kengayib borayotgan bir paytda, davlat boshqaruvi tizimlari kiberhujumlar va
ma’lumotlar xavfsizligiga oid muammolarga duch kelmoqda. Ayniqsa, davlat
moliyasi, raqamli xizmatlar va fuqarolarga ko‘rsatiladigan onlayn xizmatlar tizimi
zaifliklarga ega bo‘lib, bu O‘zbekiston uchun ham global xavf manbaiga aylanmoqda.
2023-yilga kelib, dunyo bo‘yicha kiberhujumlar soni 400 mingdan oshib, davlat
sektorining ulushi 35% ga yetdi (OECD, 2024). Bu raqamlar davlat infratuzilmasining
zaif himoyalanganligini anglatadi.
Muammoga ilmiy yechimlar
Zero Trust Architecture
: foydalanuvchini doimiy identifikatsiya asosida
tekshirish va kirishni qat’iy boshqarish modeli;
Cyber Governance modeli
: raqamli xavfsizlikni davlat siyosatining ajralmas
qismi sifatida boshqarish tizimi;
Malakali inson kapitali
: davlat xizmatchilari uchun maxsus raqamli xavfsizlik
kurslari va majburiy malaka oshirish;
Monitoring va tezkor javob berish tizimlari
: xakerlik urinishlarini real vaqt
rejimida aniqlash va zararsizlantirish tizimlari;
Xalqaro tajriba asosida qonunchilikni takomillashtirish
(Estoniya, AQSh,
Isroil tajribasi).
McKinsey (2024) hisob-kitoblariga ko‘ra, 2023-yilda dunyo bo‘yicha davlat
sektorlariga qilingan kiberhujumlar soni 38 foizga oshgan. Ayniqsa, moliyaviy va soliq
boshqaruvi, raqamli tender platformalari va davlat xaridlari tizimlariga qilingan
hujumlar global miqyosda xavotir uyg‘otmoqda.
1-jadval.
Dunyo davlatlarida davlat sektoriga nisbatan kiberhujumlar statistikasi
(2021–2023)
№
Yillar
Kiberhujumlar soni
(ming)
Davlat sektoridagi
ulushi (%)
1
2021
245
22%
2
2022
292
29%
3
2023
403
35%
Manba:
OECD Global Cybersecurity Outlook, 2024
Raqamli infratuzilma o‘sib borar ekan, “Cyber Governance” tamoyillariga
asoslangan boshqaruv mexanizmlari muhim ahamiyat kasb etmoqda. Harvard
Kennedy School (2022) raqamli xavfsizlikni davlat moliyaviy barqarorligining asosi
deb hisoblaydi:
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-85, Issue-1, July -2025
33
"Digital infrastructure is the nervous system of government. If it fails, the state
itself is paralyzed." (Harvard Kennedy School, 2022)
Xalqaro tajribalar
Estoniya
2007-yilgi keng qamrovli kiberhujumdan so‘ng, butun boshqaruv
tizimini qayta ko‘rib chiqdi. 2023-yilga kelib Estoniya 99% davlat xizmatlarini onlayn
ko‘rsatadi va Global Cybersecurity Index’da 2-o‘rinni egalladi (ITU, 2023).
Isroil
har yili kiberxavfsizlik sohasiga 1 milliard dollardan ortiq investitsiya
ajratib, innovatsion texnologiyalar yordamida davlat moliya platformalarini avtomatik
monitoring qiladi.
AQSh
esa 2021-yildan boshlab barcha federal agentliklarda “Zero Trust
Architecture” modelini bosqichma-bosqich joriy etmoqda. Bu model foydalanuvchini
doimiy tekshiruv asosida tanib olish orqali moliyaviy va boshqaruv ma’lumotlarini
muhofaza qiladi.
O‘zbekiston misolida
O‘zbekistonda 2022–2023 yillarda raqamli platformalar (my.gov.uz, E-soliq,
Openbudget.uz) faol joriy etildi. Biroq, Raqamli texnologiyalar vazirligi
ma’lumotlariga ko‘ra, hali ham aksariyat davlat tashkilotlari raqamli xavfsizlik
siyosatini to‘liq ishlab chiqmagan. 2023-yilda O‘zbekistonning ayrim viloyatlarida 11
ta davlat tashkiloti ma’lumotlar bazasiga noqonuniy kirishga urinish holatlari qayd
etilgan (Raqamli xavfsizlik markazi, 2024).
1-infografika. 2021–2023 yillarda global kiberhujumlar soni va davlat
sektorining ulushi.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-85, Issue-1, July -2025
34
2021–2023 yillarda global kiberhujumlar soni va davlat sektorining ulushi
tasvirlangan grafik quyidagicha:
Ko‘k chiziq: jami kiberhujumlar soni (mingta);
Qizil chiziq: davlat sektoriga to‘g‘ri kelgan foiz ulushi (%).
Kiberxavfsizlik bugungi kunda faqat texnik muammo emas, balki moliyaviy,
siyosiy va boshqaruviy barqarorlik garovi hisoblanadi. Raqamli transformatsiyaning
ijobiy natijalari faqatgina xavfsizlik choralari bilan uyg‘unlashgandagina to‘liq samara
beradi.
"Cybersecurity is no longer just an IT issue — it's a public governance priority."
(World Bank, 2023)
Shu bois, O‘zbekiston uchun ham quyidagi yo‘nalishlar dolzarb hisoblanadi:
Davlat sektorida kiberxavfsizlik siyosatini qonuniy va institutsional darajada
mustahkamlash;
Moliyaviy axborot tizimlarida "Zero Trust" modelini bosqichma-bosqich joriy
etish;
Davlat xizmatchilarini kiberxavfsizlik bo‘yicha tayyorlash va doimiy malaka
oshirish tizimini yaratish;
Raqamli platformalarda xakerlikka qarshi monitoring va tezkor javob tizimlarini
kuchaytirish;
Xalqaro tajriba va texnologiyalarni tatbiq etish orqali milliy xavfsizlikni
mustahkamlash.
Bu yo‘nalishlardagi strategik harakatlar orqali nafaqat raqamli boshqaruv
samaradorligi, balki davlat moliyasi xavfsizligi ham yuqori darajada ta'minlanadi.
YAKUNIY XULOSA VA TAKLIFLAR
Raqamli transformatsiya – bu nafaqat texnologik yangilanish, balki moliyaviy va
siyosiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi jarayondir. Kiberxavfsizlik
choralari bu transformatsiyaning muvaffaqiyatli kechishini belgilaydi.
Shu bois, quyidagi takliflar dolzarb hisoblanadi:
Raqamli xavfsizlik strategiyasini davlat boshqaruvi reformalari bilan
uyg‘unlashtirish;
Har bir yangi raqamli xizmatni joriy etishdan oldin xavfsizlik auditi o‘tkazish;
Mahalliy va xalqaro tajriba asosida raqamli qonunchilikni rivojlantirish;
Kiberxavfsizlik bo‘yicha davlat-xususiy sheriklik asosida investitsiyalarni jalb
qilish;
Axborot texnologiyalari bo‘yicha mustaqil monitoring institutlarini shakllantirish
va ularning faoliyatini qonuniylashtirish.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-85, Issue-1, July -2025
35
Kiberxavfsizlik – davlat suverenitetining yangi ifodasi, raqamli mustaqillikning
muhim kafolati hisoblanadi. Bu boradagi har qanday sustkashlik davlat moliyasi,
axborot suvereniteti va jamiyat ishonchiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
FOYDALANILGAN АDАBIYОTLАR RО‘YXАTI
1.
Deloitte. (2023).
Cyber Governance in Public Financial Systems
. Deloitte
Insights. www2.deloitte.com
2.
Harvard Kennedy School. (2022).
Digital Infrastructure and the Modern State
.
Cambridge, MA: Harvard University.
3.
ITU.
(2023).
Global
Cybersecurity
Index
Report
.
International
Telecommunication Union. www.itu.int
4.
McKinsey & Company. (2024).
Global Cyber Threat Landscape Report
.
McKinsey Digital. www.mckinsey.com
5.
OECD. (2024).
Global Cybersecurity Outlook
. Paris: Organisation for
Economic Co-operation and Development. www.oecd.org
6.
Raqamli
texnologiyalar
vazirligi.
(2023).
O‘zbekiston
raqamli
infratuzilmasining xavfsizlik holati
(analitik sharh). Toshkent.
7.
Raqamli xavfsizlik markazi. (2024).
Kiberxavf-xatarlar va davlat sektorida
holatlar bo‘yicha sharh
. O‘zbekiston Respublikasi Raqamli xavfsizlik agentligi.
8.
World Bank. (2023).
Cybersecurity and Public Governance: A Global Outlook
.
Washington, DC: The World Bank Group. www.worldbank.org
