“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
212
O‘SIMLIKLARNI HIMOYA QILISH NAZARIYASI VA AMALIYOTI
1
Ishanqulova Dilafruz Ulug'bek qizi
2
Mamatqulova Dilobar
1
Jizzax davlat pedagogika universiteti o‘qituvchisi
2
Jizzax davlat pedagogika universiteti talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada men o‘simliklarni himoya qilish fanining nazariy
asoslari va uning amaliyotdagi ahamiyatini yoritishga harakat qildim. Zararli
organizmlar bilan kurashish usullari, biologik va kimyoviy himoya vositalari,
shuningdek zamonaviy yondashuvlar haqida fikr yuritdim.
Kalit so‘zlar:
o‘simliklarni himoya qilish, zararkunandalar, fungitsidlar,
pestitsidlar, biologik nazorat, agrotexnologiya
Kirish.
O‘simliklarni himoya qilish - qishloq xo‘jaligida hosildorlikni oshirish va
ekinlarni turli xil zararli organizmlardan asrashning muhim bo‘g‘inidir. Bu soha
nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy tajribalarni ham talab qiladi. O‘simliklarni
zararkunandalar, kasalliklar va begona o‘tlardan himoya qilish orqali oziq-ovqat
xavfsizligini ta'minlash mumkin.
Asosiy qism.
O‘simliklarni himoya qilish fanida zararli organizmlarning
biologiyasi, tarqalishi va ularga qarshi kurashish usullari o‘rganiladi. Bu fan ekologiya,
biologiya, kimyo va agronomiya bilan chambarchas bog‘liq. Zararkunandalar, o‘simlik
kasalliklari va begona o‘tlar asosiy tahdidlar hisoblanadi. Ularning har biriga qarshi
alohida choralar qo‘llaniladi.
Men o‘rganish davomida quyidagi asosiy usullar bilan tanishdim: biologik,
kimyoviy, agrotexnik va karantin-profilaktik choralar. Biologik usullar zararli
hasharotlarga qarshi foydali organizmlar yordamida kurashishni o‘z ichiga oladi.
Kimyoviy usullar esa pestitsid va fungitsidlardan foydalanishga asoslanadi.
Agrotexnik usullarda ekin almashinuvi, to‘g‘ri sug‘orish, urug‘likni tayyorlash kabi
ishlar amalga oshiriladi.
Zamonaviy texnologiyalar, jumladan dronlar, GPS tizimlari, sun’iy intellekt
asosidagi dasturlar orqali o‘simliklarni himoya qilish yanada samarali bo‘lib
bormoqda. Bundan tashqari, genetik muhandislik yordamida zararli organizmlarga
chidamli navlar yaratilmoqda. Bu esa kimyoviy vositalarga ehtiyojni kamaytiradi.
Biologik himoya usullari ko‘plab afzalliklarga ega. Bu usullar ekologik xavfsiz
bo‘lib, foydali organizmlarga zarar yetkazmaydi. Masalan, trixogramma, brakon kabi
entomofaglar zararkunandalar sonini tabiiy kamaytirishga yordam beradi.
Kimyoviy himoya usullari esa tezkor natija berishi bilan ajralib turadi. Ammo bu
vositalardan foydalanishda ekologik muvozanatni saqlash, normativlarga amal qilish
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
213
muhimdir. Pestitsidlar va fungitsidlarning haddan tashqari ko‘p qo‘llanilishi tuproq va
suv resurslariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli ularni faqat zarurat
tug‘ilganda, belgilangan dozada qo‘llash tavsiya etiladi.
Shuningdek, o‘simliklarni himoya qilishda integratsiyalashgan kurash
usullarining ahamiyati katta. Bu yondashuvda biologik, kimyoviy va agrotexnik
choralardan birgalikda foydalaniladi. Masalan, zararkunandalarning soni muayyan
chegaraga yetmaguncha biologik vositalar bilan kurashiladi, undan keyin esa kimyoviy
vositalar qo‘llaniladi.
Integratsiyalashgan himoya tizimi nafaqat samarali, balki iqtisodiy jihatdan ham
tejamkor hisoblanadi. Bu yondashuvda atrof-muhitga kamroq zarar yetkaziladi, foydali
organizmlarning tabiiy muvozanati buzilmaydi.
Bundan tashqari, kasalliklar va zararkunandalarni aniqlashda agrodiagnostika
muhim o‘rin tutadi. Tuproq namunalari, barg analizlari, fitopatologik tahlillar orqali
kasalliklar erta bosqichda aniqlanadi va samarali choralar ko‘riladi.
Qishloq xo‘jaligida barqaror rivojlanish konsepsiyasi asosida o‘simliklarni
himoya qilish strategiyasi ishlab chiqilmoqda. Bu strategiyada biologik xilma-xillikni
saqlab qolish, ekologik xavfsizlik va iste'molchilarning sog‘lig‘ini himoya qilish
ustuvor yo‘nalishlar hisoblanadi.
Xulosa.
O‘simliklarni himoya qilish sohasi doimiy rivojlanayotgan yo‘nalish
bo‘lib, nazariy bilimlar bilan birga amaliy tajribalarni ham talab qiladi. Men ushbu
maqolada o‘rganganlarim asosida bu mavzuga yondashishga harakat qildim. Nazariy
va amaliy bilimlarni uyg‘unlashtirish orqali hosildorlikni oshirish mumkin, deb
hisoblayman.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. X.R. Karimov. O'simliklarni himoya qilish asoslari. Toshkent, 2020.
2. Qishloq xo‘jaligida raqamli texnologiyalar. Ilmiy-amaliy maqolalar to‘plami,
2023.
3.
Ишанкулова //Мониторинг и интродукционная оценка состояния деревьев и
ку-старников в Джизаке// Бюллетень главного ботанического сада 2/2022 13-
19 с.
4.
D. Ishankulova, M.Raximova //"Ecology of scenic plants" topic the importance of
teaching// образование наука и инновационные идеи в мире 7/58. 2024/12/4
180-184 p
5.
D. Ishankulova //Bioecological characteristics of some ornamental trees introduced
in jizzakh// Pedagogical sciences and teaching methods. 2023/12
