“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
48
TALABALARNING O‘QUV FAOLIYATIDA AXBOROT
ISTE’MOLI MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH
Rahmonova Marjona -
2-kurs talabasi
Toshkent iqtisodiyot va texnologiyalar universiteti
“Xorijiy til va adabiyot” yo`nalishi 2-bosqich talabasi
Annotatsiya.
Mazkur maqolada talabalarning o‘quv faoliyatida axborot iste’moli
madaniyatini
shakllantirish
muhimligi
tahlil
qilinadi.
Maqolada
axborot
texnologiyalarining ta’lim jarayoniga ta’siri, axborot resurslaridan qanday foydalanish
kerakligi va axborot madaniyatini shakllantirishning asosiy usullari ko‘rib chiqiladi.
Shuningdek, o‘quv jarayonida axborotni tahlil qilish va uni samarali ishlatish
talabalarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini va o‘z-o‘zini o‘rganish qobiliyatlari to`g`risida
so`z yuritiladi.
Kalit so‘zlar.
Axborot iste’moli, axborot texnologiyalari, ta’lim jarayoni, ongli
qarorlar, mustaqil o‘rganish, axborot madaniyati.
ФОРМИРОВАНИЕ КУЛЬТУРЫ ПОТРЕБЛЕНИЯ ИНФОРМАЦИИ В
УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СТУДЕНТОВ
Рахмонова Маржона
Студентка 2-го курса направления «Иностранный язык и литература»
Ташкентского университета экономики и технологий
Аннотация
. В данной статье анализируется важность формирования
культуры потребления информации в учебной деятельности студентов.
Рассматривается влияние информационных технологий на образовательный
процесс, способы эффективного использования информационных ресурсов и
основные методы формирования информационной культуры. Также
обсуждается, как анализ информации и её эффективное использование в учебном
процессе способствует повышению уверенности студентов в себе и развитию их
навыков самостоятельного обучения.
Ключевые слова
: потребление информации, информационные технологии,
образовательный процесс, осознанные решения, самостоятельное обучение,
информационная культура.
FORMATION OF INFORMATION CONSUMPTION CULTURE IN
STUDENTS' EDUCATIONAL ACTIVITIES
Rakhmonova Marjona -
2nd-year student,
Department of "Foreign Language and Literature," Tashkent University of
Economics and Technology
Annotation.
This article analyzes the importance of developing an information
consumption culture in students' academic activities. With the development of
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
49
information technologies, there is a growing need to enhance students' ability to select,
analyze, and effectively use information resources. Developing an information
consumption culture helps to improve the ability to make informed decisions, enhances
self-learning abilities, and facilitates knowledge acquisition. The article discusses the
impact of information technologies on the educational process, the effective use of
information resources, and methods for cultivating an information culture. Moreover,
analyzing information and using it effectively in the learning process increases
students' confidence and enhances their capacity for self-education.
Keywords:
information consumption, information technologies, educational
process, informed decision-making, self-learning, information culture.
Kirish.
Hozirgi zamonda axborot hayotning barcha jabhalarida muhim
ahamiyatga ega bo‘lib, ta’lim sohasida ham uning roli raqamli texnologiyalar va
internetning rivojlanishi bilan sezilarli darajada oshdi. Bugungi kunda talabalar turli
manbalardan katta miqdordagi axborotga kirish imkoniyatiga ega. Ammo, bu
axborotni tanqidiy tahlil qilish, baholash va samarali foydalanish qobiliyati avtomatik
tarzda rivojlanmaydi. Bu yerda axborot iste’moli madaniyati tushunchasi muhim
o‘ringa ega. Axborot iste’moli madaniyati, maqsadga yo‘naltirilgan va mazmunli
tarzda axborotni tanlash, tahlil qilish va qo‘llash qobiliyatidir. Ushbu madaniyatni
rivojlantirish talabalar uchun muhim, chunki bu nafaqat ularning o‘quv jarayonida
yutuqlarga erishishlariga yordam beradi, balki intellektual rivojlanishlarini qo‘llab-
quvvatlaydi va mustaqil qarorlar qabul qilish imkoniyatlarini oshiradi.
Talabalarning o‘quv faoliyatida axborot iste’moli madaniyatini shakllantirishning
ahamiyati katta. Bu madaniyat tanqidiy fikrlash, mustaqil o‘rganish va akademik
halollikni rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Raqamli jamiyatga intilish jarayonida
axborotni boshqarish va undan samarali foydalanish muvaffaqiyat uchun zarur bo‘lgan
ko‘nikmaga aylanib bormoqda. Ta’lim muassasalari bu jarayonda markaziy rol
o‘ynaydi, chunki ular talabalarga axborotni qanday to‘g‘ri ishlatishni, tahlil qilishni va
undan samarali foydalanishni o‘rgatishlari kerak. Ushbu maqolada axborot iste’moli
madaniyatini shakllantirishga ta’sir qiluvchi omillar o‘rganiladi, ular bilan bog‘liq
muammolar aniqlanadi va ta’lim muassasalarida axborot savodxonligini oshirish
uchun takliflar keltiriladi.
Asosiy qism.
Axborot iste’moli madaniyati turli manbalardan axborot tanlash,
tahlil qilish va uni qo‘llash bo‘yicha ongli yondashuvni o‘z ichiga oladi. O‘quv
jarayonida bu talabalar uchun ishonchli va ishonchsiz axborotni farqlay olish,
uchrashgan materiallarni tanqidiy tahlil qilish va uni samarali qo‘llash qobiliyatini
rivojlantirishni anglatadi. Bu jarayonda tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish
muhim ahamiyatga ega, chunki bu talabalar faqat axborotni baholashga emas, balki
asoslar va xulosalarni savol ostiga qo‘yish va mustaqil fikrlashga ham yordam beradi
[1].
Axborot iste’mol qilish va uni tahlil qilish qobiliyati to‘g‘ridan-to‘g‘ri
talabalarning o‘quv yutuqlari va intellektual rivojlanishiga ta’sir qiladi. Axborot
iste’molini rivojlantirishning bir necha foydalari mavjud:
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
50
Tanqidiy fikrlashning rivojlanishi: Talabalar ishonchli manbalarni aniqlash,
axborotning ishonchliligini baholash va uning kontekstini tushunishda yaxshilanadi.
Mustaqil o‘rganish: Talabalar axborot izlash, tahlil qilish va sintez qilish
ko‘nikmalarini rivojlantirgach, mustaqil o‘rganishga yaxshiroq tayyor bo‘ladilar [4].
Akademik yutuqlar: Axborot resurslaridan samarali foydalanish fanlarni
yaxshiroq tushunishga va o‘quv yutuqlarini yaxshilashga yordam beradi.
Zamonaviy axborot texnologiyalari talabalarning axborot iste’moli madaniyatini
shakllantirishda katta rol o‘ynaydi. Internetning keng tarqalishi bilan talabalar o‘quv
jarayonlarini qo‘llab-quvvatlaydigan ko‘plab onlayn resurslarga ega.
Misol uchun: Elektron kutubxonalar (masalan, Google Scholar, JSTOR, va
CyberLeninka) talabalar uchun ilmiy materiallar taqdim etadi. Onlayn kurslar va
vebinarlar (masalan, Coursera, edX) talabalarga auditoriyadan tashqari o‘rganish
imkonini beradi, yangi ko‘nikmalar va axborotlarni olish imkonini yaratadi. Sun’iy
intellekt vositalari (masalan, ChatGPT, Grammarly) talabalarga akademik yozishni
yaxshilash va materialni samarali tahlil qilishda yordam beradi.
Talabalarga axborot iste’moli madaniyatini rivojlantirishda quyidagi usullarni
qo‘llash mumkin:
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish: Ta’lim muassasalari talabalarni tanqidiy
fikrlashga yo‘naltiradigan mashqlar va topshiriqlarni o‘z ichiga olgan darslar tashkil
qilishi mumkin [3].
Axborot resurslaridan foydalanishni o‘rgatish: Talabalarga axborot resurslarini
qanday topish, baholash va samarali ishlatishni o‘rgatish muhim. Bu uchun maxsus
seminarlar va o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish mumkin.
Akademik halollikni rag‘batlantirish: Talabalarga plagiat, to‘g‘ri iqtibos keltirish
va axborotni etik foydalanish haqida ta’lim berish axborot iste’moli madaniyatini
shakllantirishda muhim omil bo‘ladi.
Metodika tahlili.
Talabalarning o‘quv faoliyatida axborot iste’moli madaniyatini
shakllantirish bo‘yicha metodik tahlil ushbu jarayonni samarali amalga oshirish uchun
qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan yondashuvlarni ko‘rib chiqadi. Ushbu tahlilda turli
metodologik asoslar, yondashuvlar va strategiyalar tahlil qilinadi.
Tahlil va sintez
. Axborot iste’moli madaniyatining nazariy asoslarini aniqlash,
mavjud ilmiy manbalarni o‘rganish va tahlil qilish orqali umumlashtirilgan xulosalar
chiqarish.
Eksperimental metod
. Axborot iste’moli madaniyatini rivojlantirishga
qaratilgan o‘quv dasturlarini sinovdan o‘tkazish va ularning samaradorligini baholash.
Axborot texnologiyalaridan foydalanish
. Elektron kutubxonalar, raqamli ta’lim
platformalari va sun’iy intellekt vositalaridan samarali foydalanishni o‘rgatish [3].
Xulosa.
Talabalarning o‘quv faoliyatida axborot iste’moli madaniyatini
shakllantirish zamonaviy ta’limning asosiy tarkibiy qismlaridan biridir. Axborotni
tahlil qilish, tanlash va qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantirish talabalarning tanqidiy
fikrlashini kuchaytiradi, mustaqil o‘rganishni qo‘llab-quvvatlaydi va akademik
yutuqlarni oshiradi. Axborot texnologiyalarining bu jarayondagi o‘rni inobatga olinishi
lozim, chunki ular talabalarga axborotni samarali topish va ishlatishda yordam beradi.
Ta’lim muassasalari o‘z darslari, o‘qitish usullari va axborot etikasini o‘rgatish orqali
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
51
talabalarni axborot iste’moli madaniyatiga moslashishga yordam berishlari kerak. Bu
jarayonni yanada takomillashtirish va rivojlantirish talabalar uchun muvaffaqiyatga
erishishda muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini
tasdiqlash to‘g‘risida. 2019-yil 5-oktabr.
2.
Taylaqov N.I. “Uzluqsiz ta’lim uchun informatika bo‘yicha yangi avlod o‘quv
adabiyotlarini yaratishning ilmiy-pedagogik asoslari.” – T.: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi, 2005.
3.
Zakirova F. va boshqalar. “Elektron o‘quv-metodik majmualar va ta’lim
resurslarini yaratish metodikasi.” – T.: O‘O‘MTV, 2010.
4.
G‘ulomova K. M. “Talim jarayonida axborot muhitini takomillashtirishda ilmiy-
ta’limiy resurslarning ahamiyati” // Toshkent Iqtisodiyot va Texnologiyalar
Universiteti, 2024.
5.
www.sciencedirect.com
6.
www.springer.com
7.
www.researchgate.net
