“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
7
SWIFT CONCURRENCY, ASYNC LET VA
TASK GROUP O‘RTASIDAGI FARQLAR
Cho‘lliyev Shoxrux Ibаdullаyevich
Muhаmmаd аl-Xorаzmiy nomidаgi
Toshkent Аxborot Texnologiyаlаri Universiteti
Annotatsiya:
Ushbu maqola Swift Concurrency-da tuzilgan parallel ishlar
(Structured Concurrency) – async let va Task Group o‘rtasidagi farqlarni tahlil qiladi.
Maqola ularning hayotiy tsikli, xatolarni boshqarish va ishlatishdagi nozik jihatlarni
misollar bilan ochib beradi. iOS dasturchilariga ushbu ikki mexanizmning qanday
ishlashi va qaysi holatlarda ulardan qaysi biri afzal ekanligini tushunishga yordam
berish maqsad qilingan. Xatolarni tarqatish (error propagation) va implicit bekor qilish
(cancellation) kabi muhim jihatlar alohida ko‘rib chiqiladi.
Swift Concurrency-da tuzilgan parallel ishlar, ya’ni async let va Task Group
haqida. Bu ikkisi bir xil maqsadda – bir nechta vazifani parallel ravishda bajarish uchun
ishlatilsa-da, ularning hayotiy sikli va xatti-harakatlari biroz farq qiladi. Ushbu
maqolada men ushbu farqlarni misollar bilan tushuntiraman va e’tibor berish kerak
bo‘lgan nozik holatlarni ko‘rsataman.
Async let nima?
async let yordamida siz bir nechta vazifani parallel ravishda boshlashingiz
mumkin. Masalan:
func fetchData() async {
async let birinchi = fetchPart1()
async let ikkinchi = fetchPart2()
async let uchinchi = fetchPart3()
let natija = await (birinchi, ikkinchi, uchinchi)
print(natija)
}
Bu yerda har bir async let yangi bola vazifa (child task) yaratadi. Bu vazifalar
parallel ravishda ishga tushadi va standart parallel ijrochi (default concurrent executor)
orqali bajariladi. async let nafaqat asinxron funksiyalar, balki sinxron funksiyalar yoki
oddiy ifodalar bilan ham ishlaydi:
async let son = 123
async let matn = "Salom, dunyo!"
async letning hayotiy tsikli u yaratilgan mahalliy doira (local scope) – masalan,
funksiya yoki do/catch bloki bilan bog‘liq. Agar bu doiradan chiqilsa, masalan, normal
yakunlansa yoki xato yuzaga kelsa, barcha async let vazifalari avtomatik ravishda
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
8
bekor qilinadi va kutib turiladi (implicitly cancelled and awaited). Agar siz ularni aniq
await qilmasangiz ham, doira oxirida bu jarayon avtomatik amalga oshiriladi.
E’tibor bering: async letda natijalarni await qilish tartibi ketma-ket bo‘ladi – tuple
ichidagi elementlar chapdan o‘ngga qarab kutib chiqiladi. Bu xatolarni boshqarishda
muhim rol o‘ynaydi, keyinroq bu haqda batafsilroq gaplashamiz.
Task Group nima?
Agar sizga dinamik sonli vazifalarni parallel ravishda boshqarish kerak bo‘lsa,
Task Groupdan foydalanasiz:
func fetchData(count: Int) async {
var natijalar = [String]()
await withTaskGroup(of: String.self) { guruh in
for indeks in 0..<count {
guruh.addTask {
await self.fetchPart(indeks)
}
}
for await natija in guruh {
natijalar.append(natija)
}
}
print(natijalar)
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
9
}
Task Groupning hayotiy tsikli withTaskGroup funksiyasi ichidagi yopiq blok
(closure) bilan bog‘liq. Agar blok normal yakunlansa va bola vazifalar await qilinmasa,
ular faqat kutib chiqiladi, lekin bekor qilinmaydi. Agar xato tufayli blokdan chiqilsa,
vazifalar bekor qilinadi va kutib chiqiladi.
Task Groupda natijalar “birinchi tugagan – birinchi qaytariladi” printsipi bo‘yicha
keladi, chunki u AsyncSequence sifatida ishlaydi. Bu async letdan farqli jihati.
Hayotiy tsiklning nozik holatlari
Keling, bu ikki mexanizmning hayotiy tsiklidagi farqlarni misollar bilan ko‘rib
chiqamiz.
Agar vazifalar await qilinmasa va doira normal yakunlansa
async let
: Doira normal yakunlansa, barcha bola vazifalar bekor qilinadi va kutib
chiqiladi. Masalan:
func tezkor() async {
print("tezkor boshlandi")
try await Task.sleep(nanoseconds: 5_000_000_000)
print("tezkor tugadi")
}
func sekin() async {
print("sekin boshlandi")
try await Task.sleep(nanoseconds: 10_000_000_000)
print("sekin tugadi")
}
func boshlash() async {
async let t = tezkor()
async let s = sekin()
print("doiradan chiqyapman")
}
Natija: “doiradan chiqyapman”dan keyin vazifalar teskari tartibda bekor qilinadi
– avval sekin, keyin tezkor.
Task Group
: Agar blok normal yakunlansa, vazifalar faqat kutib chiqiladi, lekin
bekor qilinmaydi:
await withTaskGroup(of: Void.self) { guruh in
guruh.addTask { await tezkor() }
guruh.addTask { await sekin() }
print("blokdan chiqyapman")
}
Natija: Vazifalar to‘liq bajarilguncha kutib turiladi.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
https://scientific-jl.com/ped
Volume-79, Issue-1, April -2025
10
Agar xato yuzaga kelsa va doira tark etilsa
async let
: Agar doirada xato yuzaga kelsa, vazifalar bekor qilinadi va kutib
chiqiladi. Masalan, agar tezkor va sekin xato tashlasa, lekin faqat bittasi await qilinsa,
ikkinchisi bekor qilinadi.
Task Group
: Xato yuzaga kelsa, vazifalar bekor qilinadi va kutib chiqiladi, lekin
tartib tasodifiy bo‘ladi.
Xatolarni boshqarishdagi farqlar
async letda xatolarni await qilish tartibi muhim. Masalan, agar birinchi vazifa xato
tashlasa, ikkinchisi await qilinmasdan bekor qilinadi. Task Groupda esa birinchi xato
tashlagan vazifa darhol qaytariladi, qolganlari esa bekor qilinishi mumkin.
Xulosa
Agar sizda xatolarni tez aniqlash va “fail fast” strategiyasi muhim bo‘lsa, Task
Group yaxshiroq tanlovdir, chunki uning xatolarni qaytarish tartibi aniqroq. async let
esa statik sonli vazifalar uchun qulay, lekin await tartibiga e’tibor berish kerak.
Swift Concurrency-ni o‘rganishda ushbu nozik jihatlarni hisobga oling. Amaliyot
bilan bu mexanizmlarni yaxshiroq tushunasiz!
Foydalanilgan adabiyotlar
:
1.
Apple Developer Documentation – Swift Concurrency bo‘yicha rasmiy hujjatlar.
2.
Swift Evolution – async let taklifi.
3.
WWDC sessiyalari – Structured Concurrency haqida ma’lumotlar.
