“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
193
TALIS TOPSHIRIQLAR DORASIDA TUZILGAN
TOPSHIRIQLARDAN NAMUNALAR
Jalolova Pokiza Muzaffarovna
Shahrisabz Davlat Pedagogika Instituti
“Pedagogika” kafedrasi
professori v.b., pedagogika fanlari doktori (DSc), ilmiy rahbar
Turayev Ziyavutdin Oʻktamxonovich
Shahrisabz davlat pedagogika institute
“Matematika va ta’limda axborot texnologiyalari” kafedrasi oʻqituvchisi
e-mail: torayevziyovuddin6@gmail.com
Norova Dilobar Baxromovna
Shahrisabz davlat pedagogika institute
Pedagogika fakulteti,“Matematika va informatika”yoʻnalishi talabasi
e-mail:
Annotatsiya.
Ushbu maqolada xalqaro miqyosda tan olingan TALIS tadqiqoti
doirasida ishlab chiqilgan topshiriqlarning tahlili, ularning didaktik yo‘nalishlari,
milliy ta’lim tizimiga moslashuv darajasi va O‘zbekistondagi amaliy qo‘llanilish
holatlari o‘rganilgan. Maqola xalqaro standartlar va o‘zbek pedagogikasi o‘rtasidagi
uzviy bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan. Tadqiqot asosida o‘qituvchilarning
professionallik darajasini baholashga xizmat qiluvchi topshiriqlarning namunaviy
xususiyatlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar
: TALIS, o‘qituvchilik malakasi, topshiriq, baholash, xalqaro
tadqiqot, pedagogik kompetensiya, ta’lim sifatini oshirish.
Kirish.
Bugungi kunda ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha har bir davlat o‘zining
milliy strategiyasini ishlab chiqayotgan bo‘lsa-da, xalqaro tadqiqotlar va baholash
tizimlarining roli tobora ortib bormoqda. Shular qatorida, OECD tomonidan tashkil
etilgan TALIS (Teaching and Learning International Survey) tadqiqoti alohida
ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqot o‘qituvchilarning kasbiy faolligi, dars berish
metodlari, o‘quvchilar bilan muloqoti, baholash madaniyati kabi ko‘plab yo‘nalishlarni
qamrab oladi.ushbu tadqiqot 6 yilda oʻtkaziladi.
O‘zbekiston 2018-yilda birinchi marta TALIS tadqiqotida ishtirok etdi. Bu
ishtirok nafaqat xalqaro baholash tizimida o‘z o‘rnini aniqlash, balki ichki ta’lim
tizimidagi muammo va ustuvor yo‘nalishlarni belgilash imkonini berdi. Xuddi shu yili
TALIS xalqaro boholash tadqaotlarida 48 ta davlat qatnashgan boʻlib, natijalari 2020yl
iyun oyida e’lon qilingan.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
194
O‘zbekistonda
o‘qituvchilarning
kasbiy
tayyorgarligi
doirasida
bu
topshiriqlarning mazmuni, shakli va samaradorligini o‘rganish dolzarb masala
hisoblanadi. Ayniqsa, ta’lim sifatiga bevosita ta’sir qiluvchi omil sifatida
o‘qituvchining o‘z faoliyatini tahlil qilishi, baholashi va takomillashtirishi juda muhim.
Umuman olganda, TALIS tadqiqotlarini mamlakatimizda oʻtkazish boʻyicha bir
necha yillardan buyon hamkorlik qilib kelmoqdamiz. Shunday ekan biz uchun bu tizim
begona emas. Xususan, soʻnggi yillarda umumtaʼlim maktablari milliy reytingini
aniqlashda ham mazkur tizimga moslashtirilgan soʻrovnomalardan muntazam tarzda
foydalanib kelyapmiz. Bu orqali qator yutuq va kamchiliklarimizni mamlakat
miqyosida aniqlab kelmoqdamiz.
Ushbu tadqiqotning xalqaro miqyosda oʻtkazilishi esa mamlakatimizdagi taʼlim
tizimini obyektiv baholab, muammo va kamchiliklarimizni boshqa mamlakatlar bilan
solishtirishimizga va kelgusidagi rejalarimizni yana-da aniqroq belgilab olishimizga
xizmat qiladi.
"TALIS tadqiqoti oʻqituvchilar va maktab direktorlari oʻrtasida olinadigan
soʻrovnomalar orqali taʼlim muassasasidagi boshqaruv muhiti baholanadi.
Unda tasodifiylik asosida tanlab olinadigan oʻrtacha 200 ta taʼlim muassasasi,
4000 nafar oʻqituvchi va 200 nafar maktab direktori qatnashishi koʻzda tutilgan.
Xalqaro tadqiqotlar natijalarining oʻzaro integratsiyasini taʼminlash va olinadigan
tahlillarning qamrovini kengaytirish maqsadida PISA tadqiqoti oʻtkaziladigan
maktablar bilan bogʻliq holda amalga oshirish imkoniyatlari ham mavjud.
Tadqiqotning maqsadi taʼlim muassasalaridagi ahvolni, oʻqituvchilarning faoliyatidagi
muammolarni tizimli tahlil qilib, natijalarni individual tarzda emas, balki
reprezentativlik tamoyili asosida davlatlar va xalqaro miqyosda solishtirma tahlillar
olib boriladi.
Shuningdek, 2024-yildagi tadqiqotlarda OECD tomonidan faqatgina maktab
oʻqituvchi va direktorlari emas, balki uning qamrov darajasini maktabgacha va oliy
taʼlim tizimiga ham taʼminlash imkoniyatlari yaratilgan. Bundan tashqari,
oʻqituvchilarning pedagogik salohiyatini ham baholash modullari tanlov asosida
kiritilganligi tadqiqotning yangi davriyligidagi oʻziga xosliklarda biridir, lekin bu
ishtirokchi davlatlarning tanloviga bogʻliq" — deyiladi OECD vakilining taqdimotida.
Inspeksiya va OECD oʻrtasida boʻlib oʻtgan navbatdagi uchrashuv tadqiqotda
ishtirok etish yoʻnalishlari va modellari borasida olib borilgan muhokamalarning
mantiqiy davomi boʻlib, tomonlar oʻrtasidagi shartnoma loyihasini ishlab chiqish
boʻyicha kelishuvga erishildi.
Shuningdek, muhokamalar yakuniga koʻra, koʻtarilgan masalalar boʻyicha
amalga oshiriladigan ishlar yuzasidan hamkorlik muntazam davom ettiriladi.
Maʼlumot uchun, Shanxayda TALIS-2013 natijalariga koʻra oʻqituvchilar oylik
maoshi 10 foizga oshirilgan. Avstraliyada oʻqituvchilarni oliy taʼlimdan keyingi
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
195
tayyorgarligi boʻyicha yangi dasturlar joriy etilgan, professional standartlar
yangilangan. Italiyada “Yaxshi maktab” loyihasi doirasida oʻqituvchilar malakasini
oshirish uchun qoʻshimcha mablagʻ ajratilib, oʻqituvchilarga haq toʻlash tizimiga
oʻzgartirish
TALIS tadqiqotining maqsadi — ishtirokchi mamlakatlarga samarali oʻqitish va
oʻrganish uchun shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan taʼlim siyosatini ishlab chiqishda
yangi ustuvor yoʻnalishlarni koʻrib chiqish va aniqlash.
Metodologiyada tadqiqot metodikasi quyidagi asosiy bosqichlarga tayanadi.
Tadqiqot usullarini koʻrib oʻtamiz.
• Kontent-tahlil: TALIS topshiriqlaridagi muammoli vaziyatlar, o‘qituvchi roli,
baholash mezonlari tahlil qilindi.
• Sifatli tadqiqot (case-study): O‘zbekistonning bir necha umumta’lim
maktablarida foydalanilgan topshiriqlar asosida o‘rganildi.
• Ekspert suhbatlari: Ta’lim muassasalari metodistlari bilan suhbatalar orqali
amaliy mulohazalar olindi.
Manba bazasilari quydagicha tartibda boʻladi.
• O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan e’lon qilingan
hisobotlar;
• TALIS 2018 xalqaro hisobotlari (OECD);
• Mahalliy pedagogik jurnallar: “Ta’lim muammolari”, “Yangi pedagogika”,
“Pedagogik innovatsiyalar”.
O‘rganilgan topshiriqlar haqida qisqacha aytib oʻtamiz.
• O‘qituvchining sinfdagi muammoli vaziyatga munosabati;
• Baholash usullarini tanlash;
• O‘quvchining qobiliyatini rivojlantirish strategiyalari.
Natijalar. TALIS topshiriqlarining asosiy yo‘nalishlari tahlil qilingan
topshiriqlarda quyidagi asosiy komponentlar mavjud:
• Analitik fikrlash: Har bir topshiriq o‘qituvchidan sinfdagi real vaziyatni tahlil
qilish, muammo ildizini aniqlash va yechim taklif qilishni talab qiladi.
• Baholash malakasi: O‘qituvchining o‘quvchini formatif va summativ usullar
bilan qanday baholashiga e’tibor qaratilgan.
• Metodik yondashuv: O‘qituvchi darsda qo‘llashi mumkin bo‘lgan metodlar va
ularning samaradorligini asoslab berishi kerak.
O‘zbekistonlik o‘qituvchilarning yondashuvi
• O‘qituvchilarning ko‘pchiligi muammoli vaziyatlarni aniqlashda yaxshi
ko‘rsatkichlarga ega;
• Ammo metod tanlash va baholash mezonlarini asoslashda muayyan
qiyinchiliklar mavjud (Karimov, 2021);
• Ustozlar amaliy masalalarga ko‘proq tayangan holda ishlashga moyil.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
196
Munozara.
TALIS topshiriqlari nafaqat o‘qituvchining hozirgi malaka darajasini
baholaydi, balki uning rivojlanish ehtiyojlarini ham aniqlashga xizmat qiladi.
O‘zbekistonda bu topshiriqlarni joriy qilish quyidagi imkoniyatlarni beradi:
• Kasbiy rivojlanish yo‘nalishlarini aniqlash;
• Ta’lim standartlarini xalqaro darajaga moslashtirish;
• Ilmiy-pedagogik faoliyatga yo‘naltirish.
Biroq, ayrim muammolar mavjud:
• Mahalliy sharoitda xalqaro topshiriqlarning to‘liq moslashmasligi;
• O‘qituvchilarning axborot va kommunikatsion texnologiyalarga tayangan holda
fikr yurita olmaslig
• Baholash mezonlarining yetarli tushuntirilmaganligi (To‘xtayev, 2023)
Xulosa va tavsiyalar
. O‘zbekistonda TALIS topshiriqlarini tatbiq etish ta’lim
tizimini tubdan takomillashtirish uchun katta imkoniyat yaratadi. Ushbu topshiriqlar
orqali:
• O‘qituvchilarning tanqidiy va reflektiv fikrlash ko‘nikmalari rivojlanadi;
• Ular o‘z kasbiy faoliyatini baholay oladi va rivojlanish strategiyasini tuzadi;
• O‘quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashtirilgan metodlar ishlab
chiqiladi.
Tavsiyalar: TALIS topshiriqlarini milliy metodik qo‘llanmalarga kiritish.
O‘qituvchilarni xalqaro baholash tizimi asosida muntazam tayyorlash. Pedagogik
oliygohlarda TALIS asosida kurslar tashkil etish. Maxsus seminar va amaliy
mashg‘ulotlar orqali topshiriqlarni to‘g‘ri tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullayeva N. (2020). TALIS tadqiqoti va O‘zbekistonda uning amaliy
natijalari. “Ta’lim muammolari” jurnali, №3.
2.
Karimov Sh. (2021). Xalqaro ta’lim tadqiqotlari va O‘zbekiston ta’lim tizimi.
“Pedagogik innovatsiyalar”, №2.
3.
To‘xtayev M. (2023). TALIS topshiriqlarining milliy ta’limga moslashtirilishi.
“Yangi pedagogika”, №1.
4.
OECD. (2019). TALIS 2018 Results: Teachers and School Leaders as Lifelong
Learners. OECD Publishing.
5.
XTV (2021). O‘zbekiston Respublikasining xalqaro tadqiqotlarda ishtiroki
bo‘yicha hisobot. Toshkent: XTV Matbuot xizmati.
6.
Zaxiriddinova Shaxlo Zahiriddin qizi, Baxromovna, Norova Dilobar. "CHIZMA
GEOMETRIYASI. MARKAZIY VA PARALLEL PROYEKSIYALAR VA
ULARNING XOSSALARI." IMRAS 8.3 (2025): 91-95.
7.
Zaxiriddinova Shaxlo Zahiriddin qizi, Baxromovna, Norova Dilobar.
"YEVKLIDNING
“NEGIZLAR
ASARI”.
NOEVKLIDIY
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
197
GEOMETRIYANING VUJUDGA KELISHI. NI LOBACHEVSKIY VA
LOBACHEVSKIY AKSIOMASIDAN KELIB CHIQADIGAN HULOSA."
AMERICAN JOURNAL OF APPLIED MEDICAL SCIENCE3.2 (2025): 181-
185.
8.
Zaxiriddinova Shaxlo Zahiriddin qizi. “SKALYAR ARGUMENTLI VECTOR
FUNKSIYA. VEKTOR FUNKSIYANING HOSILASI.” EDUCATION
SCIENCE AND INNOVATIVE IDEAS IN THE WORD1.2. (2025): 69-71.
9.
Z. Tuychiyev, Sh. Zaxiriddinov, “DIFFERENSAL TENGLAMANI ANALITIK
VA UMUMIY YECHIMI”, “TABIIY FANLARNI FUNDAMENTAL VA
AMALIY MUAMMOLARI"
10.
DilobarXoshimova, Dilobar Norova. “TRIGONOMETRIYANI VUJUDGA
KELISHI,
RIVOJLANISHI
VA
TRIGONOMETRIK
IFODALARNI
HISOBLASH”. “XALQ TA’LIMI” ilmiy – metodik jurnali 6. (2024): 51-56.
11.
Turayev Ziyavutdin O‘ktamxonovich, Norova Dilobar.Baxromovna. “OCHIQ
DARSNI OʻTKAZISH TAFSILOTLARI VA MATEMATIKA FANIDA
OCHIQ DARS OʻTISH METODLARI.” International Journal of Education,
Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers.
13. 2. (2025): 428-432.
12.
Qodirov
Farrux
Ergash
oʻgʻli,
Norova
Dilobar
Bahromovna.
“AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING O‘ZIGA XOS JIHATLARI,
AXBOROTLASHGAN JAMIYATDA INSONNING TUTGAN O‘RNI.”
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY TADQIQOTLAR JURNAL. 1.2. (2024): 16-19.
13.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat, and Norova Dilobar Baxromovna. "APP
GYVER PLATFORMA IMKONIYATLARINI OʻRGANISH." Modern
education and development 17 (2025): 152-159.
14.
Norova Dilobar Bakhromovna. “PROBLEMS OF TEACHING AND
EDUCATING
CHILDREN
WITH
DISABILITIES
IN
INCLUSIVE
EDUCATION.” EDUCATION SCIENCE AND INNOVATIVE IDEAS IN THE
WORLD.2.1 (2025): 306-310.
15.
Sardor Ziyadullaev, Dilobar Norova. “THE COMPLEX NUMBERS AND
OPERATIONS ON THEM.” TRANSFORMING EDUCATION THROUGH
SCIENTIFIC DISCOVERY. 1.1 (2025):
