“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
4
CHET TILLARINI O‘QITISHDA SUGGESTOPEDIYA METODINING
O‘RNI VA AHAMIYATI, AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI
Murodova Yorqinoy Tojiyevna
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va
aloqa harbiy instituti o’qituvchisi
Annotatsiya
: Suggestopediya metodi, bolgariyalik olim Georgiy Lozanov
tomonidan ishlab chiqilgan, chet tillarini o’rgatishda innovatsion yondashuv bo’lib,
o’quvchilarga qulay va tinchlantiruvchi muhit yaratishga qaratilgan psixologik va
emotsional texnikalardan foydalanishga asoslangan. Ushbu metod an’anaviy
metodlardan sezilarli darajada farq qiladi, chunki u intensiv o’rganish va qat’iy tartibga
solingan rejimga qaraganda, o’quv jarayonida emotsional va psixologik jihatlarga
ko’proq e’tibor qaratadi, bu esa ma’lumotni tezroq o’zlashtirishga va stressni
kamaytirishga yordam beradi. Ushbu maqolada suggestopediya metodining asosiy
tamoyillari, uning ijobiy va salbiy tomonlari, shuningdek, zamonaviy chet tillarini
o’rgatishdagi qo’llanilish sohalari ko’rib chiqiladi.
Kalit so’zlar:
Suggestopediya, o’quv metodikasi, chet tillarini o’rgatish,
psixologik yondashuv, tinchlanish, yodlash, pedagogika, Georgiy Lozanov, metodika,
o’qitish, psixologik to’siq.
Аннотация
:
Метод суггестопедии, разработанный болгарским ученым
Георгием Лозановым, представляет собой инновационный подход к обучению
иностранным
языкам,
который
основывается
на
использовании
психоэмоциональных техник, направленных на создание комфортной и
расслабленной атмосферы для студентов. Этот метод значительно отличается от
традиционных методов, ориентированных на интенсивное запоминание и
строгие дисциплинарные рамки. Существенное внимание уделяется
эмоциональной и психологической стороне обучения, что способствует более
быстрому усвоению материала и минимизации стресса. В данной статье
рассматриваются основные принципы суггестопедии, её положительные и
отрицательные стороны, а также области применения в современном обучении
языкам
Ключевые слова:
суггестопедия, метод обучения, иностранные языки,
психоэмоциональный подход, расслабление, запоминание, педагогика, Георгий
Лозанов, методика, обучение.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
5
Suggestopediya — bu bolgariyalik olim Georgiy Lozanov tomonidan 1970-
yillarda ishlab chiqilgan o’quv metodi bo’lib, u psixologik va emotsional texnikalardan
foydalanish
orqali
o’quvchilarning
ma’lumotni
o’zlashtirish
qobiliyatini
faollashtirishga asoslanadi. Ushbu metodning asosiy jihati shundaki, o’quv jarayonida
tinchlantiruvchi va qulay muhit yaratish, bu esa o’quvchilarning stressini
kamaytirishga va diqqatini oshiirshga yordam beradi, shuningdek, ma’lumotlarni sokin
muhitda o’zlashtirish imkonini
beradi.
Suggestopediya
metodining
o’ziga
xosligi
shundaki, u turli qabul qilish
usullarini birlashtirishga urg’u
beradi: eshitish, tasavvur qilish
va ong faoliyati. Bu barcha
sezgilarni
faollashtirishga
yordam
beradi,
bu
esa
ma’lumotni yaxshiroq yodlash
va o’zlashtirishga olib keladi.
Ushbu metod chet tillarini o’rgatishda faol qo’llaniladi, bu yerda o’quvchilar faqat
leksika va grammatika bilan tanishibgina qolmay, balki tinglash qobiliyatini va tilga
nisbatan intuitiv tushunishni ham rivojlantiradilar.
Suggestopediya metodining asosiy tamoyillari:
- tinchlanish va qulay muhit yaratish
- o’quv jarayoni shunday tashkil
qilinadiki, o’quvchilar tinchlanib, o’zlarini qulay his qilishlari mumkin. Bu sokin
musiqa, maxsus yorug’lik sharoitlari va deyarli teatr muhitini yaratish kabi
elementlarni o’z ichiga olishi mumkin;
- ikkilamchi o’zlashtirish jarayoni
– o’quv jarayoni ikki bosqichdan iborat
bo’ladi: yangi materialni tinchlanish holatida faol qabul qilish va keyin uni odatdagi,
yanada tanish rejimda takrorlash;
- musiqa va teatr elementlaridan faol foydalanish
- musiqa, ritm va teatr
o’yinlari o’quvchilarga tinchlantiruvchi va shu bilan birga stimulyator sifatida ta’sir
qiluvchi muhim elementlarga aylanadi;
- o’qituvchining rolini yo’riqchi va murabbiy sifatida ko’rish -
o’qituvchi
qat’iy murabbiy bo’lib qolmaydi, balki o’quvchilarni o’rgatishda turli vositalarni
ishlatib, kerakli muhitni yaratishda ularni boshqaradigan yo’riqchi bo’ladi.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
6
Suggestopediyaning maqsadi
tezda so‘zlashuv ko‘nikmalarini
rivojlantirishdir.
Metod
o‘quvchilardan
lug‘at
juftliklarining ulkan ro‘yxatini
o‘zlashtirishni
talab
qiladi.
Suggestopediya kursi 30 kun
davom etadi va o‘nta o‘quv
modullaridan iborat. Mashg‘ulotlar
haftada 6 kun kuniga 4 soatdan
o‘tkaziladi. Har bir modulning
diqqat markazida taxminan 1200 so‘zdan iborat dialog bo‘lib, unga lug‘at ro‘yxati va
grammatik sharhlar ilova qilingan. Dialoglar leksika va grammatika bo‘yicha
baholanadi. Har bir modulda ishlash shabloni mavjud. Modulni o‘rganish 3 kun davom
etadi: 1 kun - yarim kun, 2 kun - to‘liq kun, 3 kun - yarim kun. Yangi modul ustida
ishlashning birinchi kunida o‘qituvchi modul dialogining umumiy mazmunini
(strukturasini emas) muhokama qiladi
Suggestopediya metodining afzalliklari:
- stress va tashvishlarni bartaraf etish
– ko’plab o’quvchilar chet tillari bilan
bog’liq qo’rquv va tashvishlarni his qilishadi, bu esa o’quv jarayonini qiyinlashtirishi
mumkin. Suggestopediya ushbu to’siqlarni yengillashtiradi, chunki u o’quvchilar
uchun tinch va osuda muhit yaratadi;
- ma’lumotni tezroq yodlash va o’zlashtirish
- tinchlantiruvchi texnikalar va
musiqa elementlaridan foydalanish orqali ma’lumot tabiiy ravishda qabul qilinadi va
tezda yodlanadi;
- turli qabul qilish kanallarini stimulyatsiya qilish - u
shbu metod vizual,
eshitish va motor sezgilarini faollashtiradi, bu esa materialni yaxshiroq o’zlashtirishga
va o’quvchilarning qiziqishini oshirishga yordam beradi;
- ijodiy yondashuvni rivojlantirish - s
uggestopediya o’quvchilarga tilni real
hayotiy vaziyatlarda erkin va samarali ishlatish imkonini beradigan ijodiy yondashuvni
rivojlantirishga katta e’tibor beradi;
- o’quvchilarning motivatsiyasini va faolligini oshirish -
ushbu metod o’quv
jarayonini jozibali va qiziqarli o’tishiga qaratilgan, bu esa o’quvchilarda yuqori
motivatsiyani shakllantirishga yordam beradi.
Suggestopediyaning asosiy ahamiyati shundaki, u o‘quvchilarga chet tili yoki
ikkinchi tilni o‘rganishda muhim shaxsiy psixologik to‘siqlarni yengishga yordam
beradi
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-1, May -2025
7
Suggestopediya metodining salbiy tomonlari
Maxsus tayyorlangan o’qituvchilarni talab qilishi - u
shbu metod
o’qituvchidan nafaqat yuqori malakani, balki ijodiy yondashuvni ham talab qiladi. Bu
uni ta’lim muassasalarida joriy qilishni qiyinlashtirishi mumkin, chunki maxsus
tayyorlangan mutaxassislar yetishmaydi.
Ko’p vaqt va moddiy resurslarni talab qilishi - m
etodning muvaffaqiyatli
qo’llanilishi uchun maxsus muhit yaratish, musiqa, teatr elementlaridan foydalanish
talab qilinadi, bu esa sezilarli darajada moddiy va vaqt resurslarini talab qiladi.
Shaxsiy yondashuv zarurati -
metod har bir o’quvchiga mos kelmasligi
mumkin, chunki har bir inson samarali o’rgatish uchun turli sharoitlarni talab qiladi.
Ba’zi o’quvchilar emotsional va ijodiy elementlarni o’rganishga rag’batlantiruvchi
vosita sifatida qabul qilmasliklari mumkin.
Qo’llanilish sohasining cheklanganligi
- suggestopediya asosan chet tillarini
o’rgatishda samarali, boshqa fanlar uchun esa samarasi kamroq bo’lishi mumkin.
Natijalarni baholashdagi qiyinchiliklar –
an’anaviy o’quv metodlaridan farqli
o’laroq, suggestopediya natijalari obyektiv baholashga qiyin bo’ladi, chunki o’qish
jarayoni intuitiv va emotsional darajada kechadi.
Suggestopediya metodi pedagogika sohasida, ayniqsa chet tillarini o’rgatishda
muhim yutuqdir. U psixologiya, musiqa va teatr elementlarini birlashtirgan noyob
yondashuvni taqdim etadi, bu esa
o’qish jarayonini tabiiy va samarali
qiladi.
Ba’zi
cheklovlar
va
qo’llashdagi
qiyinchiliklarga
qaramay, ushbu metodni qo’llash
o’quvchilarning
til
o’rganish
sifatini
sezilarli
darajada
yaxshilashi va ularda motivatsiyani
oshirishi mumkin.
Umuman
olganda,
suggestopediya metodikasi — bu
nazariy o’rganish va ta’lim muassasalarida amaliy qo’llanilishi uchun e’tiborga loyiq
bo’lgan istiqbolli metod hisoblanadi. Usul haqida ko‘p yozilgan, ammo amaliyot
nuqtayi nazaridan jiddiy o‘rganish hali oldinda.
Adabiyotlar:
1. G. Lozanov. (2007). Суггестопедия: новые возможности в обучении и
воспитании
.
М.: Прогресс.
2. I. Dimova. (2011). Методы и технологии преподавания иностранных
языков в современных школах
.
СПб.: Издательство РГПУ.
