“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
114
10-SINF O‘ZBEK ONA TILI DARSLIGI BILAN FRANSIYANING
“FRANÇAIS LIVRE 10E UNIQUE” DARSLIGINING QIYOSIY TAHLILI
Rabonaqulov Shohjahon
Toshkent Davlat O‘zbek tili va
adabiyoti universiteti talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida foydalanilayotgan
10-sinf ona tili darsligi bilan Fransiyada qo‘llanilayotgan “Français Livre 10e Unique”
darsligi o‘rtasida qiyosiy tahlil o‘tkazilgan. Tahlilda darsliklarning tuzilishi, mazmuni,
metodik yondashuvi, til va madaniyat uyg‘unligi, baholash usullari kabi mezonlar asos
qilib olingan. Maqola davomida har ikki davlat ta’lim tizimidagi ustuvor yo‘nalishlar,
darsliklar orqali o‘quvchilarga berilayotgan bilim va ko‘nikmalar, shuningdek,
ularning yutuq va kamchiliklari chuqur tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
qiyosiy tahlil, ona tili darsligi, Français Livre 10e Unique, til
siyosati, metodika, madaniyat, kompetensiya, integratsiyalashgan ta’lim.
Darsliklar — nafaqat o‘quvchilar bilimini shakllantiruvchi, balki har bir xalqning
madaniy, lingvistik va pedagogik yondashuvlarini ifoda etuvchi asosiy vositadir.
O‘zbekiston va Fransiya kabi ikki turli madaniyatga ega davlatlarda yaratilgan 10-sinf
til faniga oid darsliklarni taqqoslash orqali nafaqat ta’limdagi yondashuvlar, balki
jamiyatning til va madaniyatga munosabati haqida ham qimmatli xulosalar chiqarish
mumkin.
O‘zbekiston darsligi an’anaviy strukturaga ega: fonetika, morfologiya, sintaksis,
uslubiyat kabi bo‘limlar ketma-ket yoritiladi. Har bir mavzudan so‘ng nazariy
bilimlarni mustahkamlovchi mashqlar va savollar beriladi. Darslikning asosiy
yo‘nalishi — grammatik bilimni chuqurlashtirish va savodxonlikni oshirish.Fransuz
darsligi esa integratsiyalashgan yondashuv asosida tuzilgan bo‘lib, u tilshunoslik,
adabiyot, madaniyatshunoslik va yozma ko‘nikmalarni bir tizimda uyg‘unlashtiradi.
Har bir bob adabiy matnlar, muhokamalar, ijtimoiy mavzular asosida shakllanib,
o‘quvchidan tanqidiy fikr va estetik bahoni talab qiladi.
Fransuz darsligidagi integratsiyalashgan metod o‘quvchini tildan tashqari
madaniyat, axloq va jamiyatga oid tushunchalar bilan tanishtiradi. UNESCO ta’lim
strategiyasida ham bu kabi yondashuv tavsiya etilgan (Candelier, 2012).
O‘zbek darsligi deduktiv yondashuv asosida tuzilgan: avval nazariya, so‘ngra
mashq. Bu tizim grammatikani mukammal o‘rgatadi, biroq ijodiy fikrlashni
sustlashtirishi mumkin.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
115
Bunga zid ravishda, Fransuz darsligi konstruktivistik metodikani qo‘llaydi.
O‘quvchilar amaliy faoliyat, loyihalar, matn tahlillari orqali tilni “yashab”
o‘rganadilar. Kompetensiyaviy yondashuv esa bilimni real hayotda qo‘llashga
yo‘naltirilgan.Harmer (2007) konstruktivistik yondashuvda o‘quvchi faol subyektga
aylanishini, darslik esa vosita sifatida xizmat qilishini ta’kidlaydi.
O‘zbek darsligida milliy madaniyat aks ettirilgan: maqollar, xalq og‘zaki ijodi,
she’riyat. Bu orqali o‘quvchi o‘z milliy qadriyatlariga hurmat bilan qarashni
o‘rganadi.Fransuz darsligida esa transmadaniy yondashuv ko‘zga tashlanadi.
Frankofon dunyoga oid matnlar (Kanada, Afrika mamlakatlari) o‘quvchiga
madaniyatlararo muloqotni o‘rgatadi. Bu nafaqat til o‘rganishga, balki global
fikrlashga yo‘l ochadi.Candelier (2012) madaniyatlararo ta’limning asosiy mezoni
boshqalarni tushunish va qabul qilish madaniyati, deb ta’kidlaydi.
O‘zbek darsligida baholash asosan test, diktant, yozma ishlar bilan cheklanadi.
O‘quvchi ko‘proq passiv ijrochi rolini o‘ynaydi.Fransuz darsligida esa baholash
faoliyatga asoslangan: esse, rolli o‘yin, guruh loyihasi, og‘zaki taqdimot. Bu
o‘quvchini ijodiy, ishtirokchi va tahlilchi shaxs sifatida shakllantiradi.
XXI asr ko‘nikmalari ichida hamkorlik, muammoga yondashuv va muloqot
asosiy deb tan olingan (UNESCO Global Education Monitoring Report,
2021).O‘zbekiston va Fransiya darsliklari turli uslublar va yondashuvlarni aks ettiradi.
O‘zbek darsligi aniq va tizimli bo‘lsa, Fransuz darsligi ijodiy va integratsiyalashgan.
Har ikki yondashuvning kuchli jihatlarini uyg‘unlashtirish orqali, O‘zbekiston ta’limi
uchun yanada samarali darsliklar yaratish mumkin.
O‘zbek darsligiga madaniyatlararo komponent kiritishham ayni dolzarb
masaladir. Ayni rivojlanib borayotgan zamonada turli madaniyatlar uyg‘unligi
o‘quvchilar dunyoqarashinining kengayishiga zamindir.Shuningdek o‘zbek
darsliklaridagi baholashda ijodiy va og‘zaki topshiriqlarga ko‘proq o‘rin berish kerak.
Bu tafakkur va ongning rivojlanishi, bolalarda ijodkorlikning rivojlanishiga asos
bo‘ladi.
Matnlar orqali tanqidiy fikrlashni rivojlantirish ham o‘zbek darsligida endi
rivojlanib borayotgan bir usuldir. Buni keying yaratiladigan darsliklarda yanada
kengroq va chuqurroq tatbiq etish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Fransuz tajribasidan o‘rganib, kompetensiyaga asoslangan o‘quv yondashuvlarni
sinf sharoitiga moslashtirish bu darslik yaratishdagi bir katta qadam bo‘ladi.
Yuqoridagi tahlildan ko‘rinib turibdiki, O‘zbekiston va Fransiya darsliklarida
yondashuvlar turlicha bo‘lsa-da, har ikkisining o‘ziga xos afzalliklari mavjud. O‘zbek
darsligi an’anaviylik, grammatik chuqurlik va milliylikni saqlab qolgan bo‘lsa, Fransuz
darsligi zamonaviy, integratsiyalashgan va kompetensiyaga asoslangan yondashuvni
namoyon etadi. Kelgusida o‘zbek darsliklarini yanada takomillashtirishda Fransuz
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
116
tajribasini, xususan, integratsiyalashgan metodlarni o‘rganish va mahalliy sharoitga
moslashtirish foydali bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. Ona tili. 10-sinf darsligi. –
Toshkent: “O‘qituvchi”, 2022.
2. Ministère de l'Éducation nationale, de la Jeunesse et des Sports. Français Livre
10e Unique. – Paris: Hachette Éducation, 2022.
3. Karimov, I. Pedagogik texnologiyalar asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya,
2019.
4. Harmer, J. The Practice of English Language Teaching. – London: Longman,
2007.
5. Candelier, M. et al. Les langues vivantes à l’école: Approches plurielles des
langues et des cultures. – Strasbourg: Conseil de l’Europe, 2012.
6. Shoabdurahmonov, S. Ona tili va adabiyot ta’limining nazariy asoslari. –
Toshkent: “O‘zbekiston”, 2020.
