“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
228
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANLARINI O‘QITISHDA ZAMONAVIY
INNOVATSION METODLARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI
Raximov Sh.I.
O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar
universiteti o‘qituvchisi (shohruxraximov092@gmail.com)
Annotatsiya:
Mazkur maqolada axborot texnologiyalari fanlarini o‘qitishda
zamonaviy innovatsion metodlardan foydalanishning ahamiyati, bu metodlarning
asosiy turlari, afzalliklari va dars jarayonidagi tatbiqi ko‘rib chiqiladi. O‘quvchilarning
faolligi, mustaqil ta’limi, amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiluvchi
pedagogik yondashuvlar tahlil qilinadi. Innovatsion metodlarning AT fanlarini
o‘rganishga qo‘shgan hissasi asoslab beriladi.
XI asrda axborot texnologiyalari (AT) nafaqat iqtisodiyot, tibbiyot, muhandislik,
balki ta’lim tizimining ham ajralmas qismiga aylandi. Ayniqsa, AT fanlarini o‘qitish
jarayoni tobora murakkablashib, o‘quvchilarning yangiliklarga ochiqligi, kreativ
yondashuvi va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishni talab qilmoqda.
Shu sababli zamonaviy pedagogik yondashuvlar, innovatsion metodlar va raqamli
vositalar AT fanlarining o‘quv jarayonida keng qo‘llanilmoqda. Mazkur maqolada
ushbu metodlarning afzalliklari, amaliy tatbiqlari va ularning ta’lim sifatiga ta’siri
tahlil qilinadi.
Axborot texnologiyalari — bu doimiy o‘zgarishdagi soha. Shunday ekan, ushbu
yo‘nalish bo‘yicha bilim berishda ham an’anaviy yondashuvlar yetarli bo‘lmay
qolmoqda. Innovatsion metodlar yordamida o‘quv jarayoniga interaktivlik,
moslashuvchanlik, tahliliy fikrlash va amaliy muammolarni hal qilish kabi elementlar
kiritiladi.
1. Loyihalarga asoslangan o‘qitish (Project-Based Learning — PBL):
Talabalar yoki o‘quvchilar real muammolarni hal qilishga yo‘naltirilgan loyihalar
ustida ishlaydilar. Masalan, veb-sayt yaratish, mobil ilova ishlab chiqish, sun’iy
intellektga asoslangan algoritm yozish kabilar orqali nafaqat texnik ko‘nikmalar, balki
hamkorlik, mas’uliyat va ijodiy yondashuv rivojlanadi.
2. Flipped classroom (teskari sinf) modeli:
O‘qituvchi darsni ma’ruza qilish o‘rniga, o‘quvchilarga darsdan oldin
videodarslar, maqolalar yoki simulyatsiyalarni uyda o‘rganish uchun beradi. Dars
vaqtida esa muhokama, amaliy mashqlar, kod yozish, loyihalarni tahlil qilish bilan
shug‘ullaniladi. Bu metod AT fanlari uchun ayniqsa foydali, chunki vaqtni kod yozish
va sinovga ajratish mumkin.
3. O‘yinlashtirish (Gamification):
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
229
AT fanlarini o‘rganishda qiziqishni oshirish maqsadida o‘yin elementlari, reyting
tizimi, badge (yutuq belgisi), bosqichma-bosqich yutuqlar joriy qilinadi. Masalan,
"CodeCombat", "Scratch", "Kahoot!", "Quizizz" kabi platformalar o‘quvchilarning
motivatsiyasini oshiradi.
4. Simulyatsiya va vizualizatsiya texnologiyalari:
Murakkab algoritmlarni tushunishda simulyatsiya dasturlari (masalan,
Visualgo.net, Algolist, Python Tutor) orqali amaliy vizual tahlillar o'tkazish
osonlashadi. Bu metodlar ATda mavjud murakkab jarayonlarni o‘quvchi ongida
jonlantiradi.
5. Masofaviy va aralash o‘qitish (Blended Learning):
Zamonaviy texnologiyalar yordamida ta’lim an’anaviy va onlayn formatni
birlashtirgan holda olib boriladi. Bu ayniqsa pandemiyadan keyingi davrda muhim
ahamiyat kasb etdi. Platformalar — Google Classroom, Moodle, Microsoft Teams,
Zoom, Coursera — o‘quv jarayonini yanada ochiq va fleksibil qiladi.
AT fanlarida innovatsion metodlarning afzalliklari
Mustaqil ta’limni rivojlantirish: Innovatsion metodlar orqali o‘quvchilar
o‘zlashtirayotgan bilimlarni faqat o‘qituvchi yordamida emas, balki mustaqil ravishda
ham chuqurlashtirish imkoniga ega bo‘ladilar.
Amaliy ko‘nikmalarning shakllanishi: AT fanlarida ko‘nikmalar muhim o‘rin
tutadi. Loyihaviy metodlar, laboratoriya ishlari, kod yozish va real hayotdagi
masalalarni hal qilish orqali bu ko‘nikmalar rivojlanadi.
Yuqori motivatsiya va ishtirok: O‘yinlashtirish, interaktivlik, texnologik
yangiliklar bilan tanishish o‘quvchilarning ishtirok darajasini oshiradi.
Yaxshi kommunikatsiya va hamkorlik: Guruhda ishlash, loyiha taqdimotlari,
onlayn forumlarda ishtirok etish orqali o‘quvchilar o‘z fikrlarini aniq ifoda etishni
o‘rganadilar.
Bozor talablariga mos kadrlar tayyorlash: Innovatsion metodlar real texnologik
jarayonlarga moslashgan, moslashuvchan va o‘z ustida ishlashga qodir kadrlar
yetishtirishga xizmat qiladi.
Qiyinchiliklar va tavsiyalar
Albatta, har qanday innovatsion yondashuvda bo‘lgani kabi, AT fanlarini
o‘qitishda ham ayrim qiyinchiliklar mavjud:
Texnik baza muammolari: Ba’zi ta’lim muassasalarida zamonaviy
texnologiyalarning yetishmasligi dars sifatiga salbiy ta’sir qiladi.
O‘qituvchilarning tayyorgarlik darajasi: Innovatsion metodlardan foydalana olish
uchun o‘qituvchining o‘zi ham doimiy o‘rganish, yangi platformalar bilan ishlay olish
qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak.
O‘quvchilarni nazorat qilish: Masofaviy yoki aralash formatda dars olib borishda
o‘quvchilarni faolligini kuzatish va baholash murakkab bo‘lishi mumkin.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
230
Shu bois, quyidagi tavsiyalarni berish mumkin:
O‘qituvchilar uchun innovatsion pedagogik texnologiyalar bo‘yicha muntazam
malaka oshirish kurslarini tashkil etish.
O‘quvchilarni baholashda loyiha natijalari, amaliy topshiriqlar, portfolio kabi
indikatorlardan foydalanish.
Texnologik infratuzilmani kuchaytirish, zamonaviy kompyuterlar, internet
tarmog‘i, dasturiy vositalar bilan ta’minlash.
Axborot texnologiyalari fanlarini o‘qitishda innovatsion metodlardan foydalanish
nafaqat ta’lim jarayonini boyitadi, balki yosh avlodni mustaqil fikrlaydigan, kreativ,
raqobatbardosh va zamonaviy talablarni tushunadigan mutaxassis sifatida
shakllantiradi. An’anaviy yondashuvlar bilan cheklanib qolmasdan, ilg‘or pedagogik
texnologiyalarni amaliyotga tatbiq etish orqali ta’lim tizimining sifatini sezilarli
darajada oshirish mumkin. Innovatsion metodlar yordamida o‘quvchi darsda faqat
tinglovchi emas, balki faol ishtirokchi, tadqiqotchi va yangilik yaratuvchiga aylanishi
mumkin. Shu bilan birga, o‘qituvchi roli ham o‘zgarib, bilim beruvchi emas, balki
yo‘naltiruvchi va murabbiyga aylanadi. Bu esa zamonaviy ta’limning eng asosiy
talabidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sh. I. Raximov (2023). Axborot texnologiyalarining jurnalistika sohasidagi o ‘rni.
Conferences
2.
Sh. I. Raximov (2024). Media va dizayndagi zamonaviy tendensiyalarni o‘rganish.
Research and implementation. Tom-2. Nomer-6. 185-188-b
3.
Jonassen, D.H., Howland, J., Marra, R.M., & Crismond, D. (2008). Meaningful
Learning with Technology. Pearson.
4.
Mishra, P., & Koehler, M.J. (2006). "Technological Pedagogical Content
Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge." Teachers College Record.
5.
Bell, S. (2010). "Project-Based Learning for the 21st Century: Skills for the
Future." The Clearing House.
6.
UNESCO IITE (2019). Digital Pedagogy for Teachers. https://iite.unesco.org
7.
Brame, C. J. (2013). Flipping the classroom. Vanderbilt University Center for
Teaching.
8.
Groff, J. (2013). Technology-rich innovative learning environments. OECD
Working Paper.
9.
Code.org, Scratch, Visualgo.net — O‘quv resurslari va platformalari.
10.
Moodle.org, Google Classroom, Microsoft Teams — Ta’lim platformalari haqida
ma’lumotlar.
