“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
208
TARBIYA VA OʻQITISH UYGʻUNLIGIDA TAʼLIMGA
ZAMONAVIY YONDASHUV
Narziqulova Nigora Botir qizi
Hamid Olimjon va Zulfiya nomidagi ijod maktabi tarbiyachisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada tarbiya va oʻqitish jarayonining oʻzaro
uygʻunligi va bu uygʻunlik asosida taʼlimga zamonaviy yondashuvlarning ahamiyati
yoritilgan. Ta’lim tizimidagi integrativ, kompetensiyaviy va shaxsga yo‘naltirilgan
yondashuvlar orqali o‘quvchilarda bilim olish bilan birga axloqiy, ijtimoiy va estetik
qadriyatlarni shakllantirishning dolzarb jihatlari tahlil qilingan. Maqolada ilg‘or xorijiy
va mahalliy tajribalar, shuningdek, ta’limda tarbiyaning o‘rni bo‘yicha metodologik
qarashlar ko‘rib chiqiladi.
Kalit soʻzlar:
Tarbiya, oʻqitish, uygʻunlik, zamonaviy yondashuv, integratsiya,
kompetensiyaviy yondashuv, shaxsga yoʻnaltirilgan taʼlim.
Zamonaviy ta’lim jarayonida faqatgina bilim berish emas, balki shaxsni har
tomonlama kamol toptirish, uni axloqiy, ijtimoiy va estetik jihatdan tarbiyalash ham
ustuvor maqsadlardan biridir. Tarbiya va oʻqitishning uygʻunligi — bu faqat pedagogik
muammolarni hal etish emas, balki jamiyatning ijtimoiy barqarorligini ta’minlovchi
asosiy omil hisoblanadi. Bugungi globallashuv sharoitida ta’limga yondashuvlar
yangilanib, kompetensiyaviy, shaxsga yo‘naltirilgan va STEAM kabi zamonaviy
yondashuvlar keng qo‘llanilmoqda. Mazkur maqolada ana shu yondashuvlar doirasida
tarbiya va o‘qitish uyg‘unligining o‘rni va samaradorligi tahlil qilinadi.
Tarbiya va oʻqitish uygʻunligida taʼlimga zamonaviy yondashuv masalasi oʻzbek
taʼlim tizimida dolzarb hisoblanadi. Bu yondashuv taʼlim jarayonida tarbiyaviy va
oʻquv jarayonlarini muvozanatlashtirish, zamonaviy texnologiyalar va pedagogik
innovatsiyalarni joriy etish orqali talabalarning har tomonlama rivojlanishini
taʼminlashni koʻzlaydi. Quyida asosiy jihatlarni koʻrib chiqamiz:
Tarbiya va oʻqitish uygʻunligi
- Tarbiya shaxsni axloqiy, maʼnaviy va ijtimoiy jihatdan shakllantirishga
qaratilgan boʻlsa, oʻqitish bilim va koʻnikmalarni egallashga xizmat qiladi.
- Zamonaviy yondashuvda bu ikki komponent bir-birini toʻldiradi: tarbiya oʻquv
jarayonida axloqiy qadriyatlar va masʼuliyatni singdirish orqali mustahkamlanadi,
oʻqitish esa talabalarni hayotiy va kasbiy muvaffaqiyatga tayyorlaydi.
- Masalan, oʻquv dasturlariga jamoaviy loyihalar, axloqiy dilemmalar yechimi
yoki ijtimoiy masʼuliyatni rivojlantiruvchi mashgʻulotlar kiritilishi mumkin.
Zamonaviy yondashuvning asosiy xususiyatlari
- Raqamli texnologiyalardan foydalanish:
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
209
- Onlayn platformalar (masalan, Moodle, Google Classroom) va interaktiv dars
vositalari (Kahoot, Quizlet) oʻquv jarayonini yanada qiziqarli va samarali qiladi.
- Virtual haqiqat (VR) va sunʼiy intellekt (AI) asosidagi dasturlar talabalarga real
hayotiy vaziyatlarni simulyatsiya qilish imkonini beradi.
- Shaxsga yoʻnaltirilgan taʼlim:
- Har bir oʻquvchining individual ehtiyojlari va qobiliyatlariga moslashtirilgan
taʼlim dasturlari.
- Differensial oʻqitish usullari orqali har xil darajadagi talabalarga mos
yondashuv.
- STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics):
- Fanlararo yondashuv orqali talabalarda ijodkorlik, tanqidiy fikrlash va
muammolarni hal qilish koʻnikmalarini rivojlantirish.
- Masalan, robototexnika yoki dasturlash boʻyicha loyihalar orqali amaliy
bilimlar berish.
- Soft skills rivojlantirish:
- Jamoada ishlash, kommunikatsiya, liderlik va emotsional intellekt kabi
koʻnikmalarni rivojlantirishga eʼtibor.
- Bu tarbiyaviy jihatni kuchaytiradi va talabalarni ijtimoiy hayotga tayyorlaydi.
Oʻzbekistonda zamonaviy yondashuvning joriy etilishi
- Davlat siyosati: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-2021 yillarga
moʻljallangan taʼlim tizimini isloh qilish dasturlari zamonaviy taʼlim usullarini joriy
etishga yoʻnaltirilgan.
- Masalan, maktablarda “Zamonaviy maktab” loyihasi orqali interaktiv taxtalar
va raqamli resurslar joriy qilinmoqda.
- Xalqaro tajriba integratsiyasi: Finlyandiya, Singapur va Janubiy Koreya kabi
davlatlarning taʼlim modellaridan foydalanish.
- Mahalliy xususiyatlar: Oʻzbek xalqining milliy qadriyatlariga asoslangan
tarbiyaviy yondashuvni zamonaviy taʼlim bilan uygʻunlashtirish. Masalan,
“Maʼnaviyat va maʼrifat” dasturlari orqali yoshlarda vatanparvarlik va axloqiy
qadriyatlar shakllantiriladi.
Qiyinchiliklar va yechimlar
- Qiyinchiliklar:
- Moliyaviy resurslarning cheklanganligi va infratuzilmaning yetarli darajada
rivojlanmaganligi.
- Oʻqituvchilarning zamonaviy usullarga yetarli darajada tayyor emasligi.
- Anʼanaviy taʼlim usullariga ortiqcha sadoqat.
- Yechimlar:
- Oʻqituvchilarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish kurslarini kengaytirish.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
210
- Xususiy sektor va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik orqali moliyaviy
yordam jalb qilish.
- Taʼlim muassasalarida innovatsion laboratoriyalar va inkubatorlar tashkil etish.
Amaliy misollar
- Toshkentdagi IT Park: Yoshlarni dasturlash va innovatsion loyihalarga jalb
qilish orqali zamonaviy taʼlim va tarbiyani uygʻunlashtirish.
- Maktablarda “Al-Xorazmiy avlodlari” loyihasi: Matematika va informatika
boʻyicha musobaqalar orqali talabalarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish.
- Mahalla tashabbuslari: Mahalliy jamoalar orqali yoshlarga axloqiy tarbiya
berish va ularni ijtimoiy faollikka undash.
Tarbiya va oʻqitishning uygʻunligi zamonaviy taʼlimning asosiy kalitidir.
Oʻzbekistonda bu yondashuvni rivojlantirish uchun raqamli texnologiyalar, shaxsga
yoʻnaltirilgan taʼlim va milliy qadriyatlarning integratsiyasi muhim ahamiyatga ega.
Davlat, xususiy sektor va jamoatchilikning hamkorligi orqali ushbu yondashuvni
yanada samarali qilish mumkin.
Olingan natijalar asosida quyidagilarni muhokama qilish mumkin: zamonaviy
ta’lim faqat axborot uzatish emas, balki shaxs tarbiyasi bilan chambarchas bog‘liq.
Tarbiya elementlarining o‘qitish jarayoniga singdirilishi o‘quvchilarning ijtimoiy
kompetensiyalarini oshiradi. Ammo bu uchun o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligi,
dars jarayonini rejalashtirishdagi kreativlik va rahbariyatning qo‘llab-quvvatlovi talab
etiladi. Tarbiya va o‘qitish uyg‘unligi darsdan tashqari faoliyatlar, klub va loyiha
ishlari orqali ham mustahkamlanishi lozim.
Xulosa
Xulosa: Tarbiya va o‘qitishning uyg‘unligi zamonaviy ta’limning poydevori
hisoblanadi. Bu ikki tushunchaning ajralmasligi o‘quvchilarni nafaqat bilimli, balki
axloqiy, ijtimoiy faol shaxs sifatida shakllantirish imkonini beradi. Shaxsga
yo‘naltirilgan, kompetensiyaviy va integrativ yondashuvlar bu jarayonning
samaradorligini oshiradi.
Har bir dars rejasida tarbiyaviy maqsadlar alohida belgilanishi kerak.
O‘qituvchilar uchun "ta’limda tarbiya" bo‘yicha muntazam malaka oshirish
kurslari tashkil etilsin.
CLIL, STEAM, Case-study kabi integratsiyalashgan metodlar umumiy o‘rta
ta’limda keng qo‘llanilsin.
Tarbiya va o‘qitish uyg‘unligini baholovchi indikatorlar ishlab chiqilsin.
Fanlararo loyihalarda ijtimoiy-ma’naviy qadriyatlar bilan bog‘liq mavzular keng
yoritilsin.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-82, Issue-2, May -2025
211
Adabiyotlar:
1.
Sh.Mirziyoev. “Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz”. Toshkent –“O‘zbekiston” - 2016.56
2.
Sh.Mirziyoev. “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak ”. Toshkent –
“O‘zbekiston” -2017.104 b.
3.
2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor
yo’nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi. O‘zbekiston Respublikasi
prezidentining 2017-yil 7 fevraldagi PF-4947 sonli Farmoni
4.
Pedagogik jarayonlarni tashkil etish va boshqarish, sifat va samaradorligini
oshirish
texnologiyalari.T.Turg'unov,
L.A.Maqsudova,
H.M.Tojiboyeva,
G.M.Nazirova, M.A.Umaraliyeva: Toshkent – 2014
5.
Tizimli yondashuv asosida bo‘lajak boshlang’ich sinf o‘qituvchilari ta’lim
jarayonini tashkil etish metodikasi// Sh.O‘ktamova magistrlik dissertatsiyasi.
Jizzax 2022 y.
6.
To‘raqulov X.A., Xasanboyev J., Usmonov N. O‘., Alqarov I.Sh., To‘raqulov
O.X. Ilmiy tadqiqot asoslari. O‘quv qo‘llanma.- T:Fan va texnologiya. 2011
7.
Novikov A.M. Yangi davrdagi rus ta'limi: meros paradokslari, rivojlanish
vektorlari. Moskva, Egves Publ., 2000.
8.
Novikov A.M. Metodologiya uchebnoy deyatel'nosti [Metodikai ta'lim faoliyati].
Moskva, Egves Publ., 2005
