Authors

  • Shaxnoza Turayeva

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.science-research.100981

Keywords:

Ernest Heminguey biografiya adabiy tahlil Amerika adabiyoti biografik yondashuv hayot va ijod.

Abstract

Ushbu maqola Amerika adabiyotining yirik vakili Ernest Heminguey ijodini o'rganishda uning hayot yo'lining tutgan o'rni va ahamiyatini tahlil qiladi. Maqolada yozuvchining shaxsiy tajribasi, hayotiy voqealari va biografik faktlarining uning badiiy asarlariga qanday ta'sir ko'rsatganligi ko'rib chiqiladi. Shuningdek, biografik yondashuv orqali Heminguey prozasining o'ziga xos xususiyatlari, uslubiy jihatları va mavzuviy yo'nalishlari ochib beriladi.

background image


May, 2025-Yil

952

ERNEST HEMINGUEY ASARLARINI O’RGANISHDA ADIB BIOGRAFIYASINING

O’RNI

Shaxnoza Turayeva

Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti tayanch

doktoranti.

Toshkent, O‘zbekiston.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15568002

Annotatsiya. Ushbu maqola Amerika adabiyotining yirik vakili Ernest Heminguey

ijodini o'rganishda uning hayot yo'lining tutgan o'rni va ahamiyatini tahlil qiladi. Maqolada
yozuvchining shaxsiy tajribasi, hayotiy voqealari va biografik faktlarining uning badiiy
asarlariga qanday ta'sir ko'rsatganligi ko'rib chiqiladi. Shuningdek, biografik yondashuv
orqali Heminguey prozasining o'ziga xos xususiyatlari, uslubiy jihatları va mavzuviy
yo'nalishlari ochib beriladi.

Kalit so'zlar: Ernest Heminguey, biografiya, adabiy tahlil, Amerika adabiyoti, biografik

yondashuv, hayot va ijod.

THE ROLE OF THE WRITER’S BIOGRAPHY IN THE STUDY OF ERNEST

HEMINGWAY'S WORKS

Abstract. This article analyzes the role and significance of the life path of Ernest

Hemingway, a major representative of American literature, in the study of his work. The
sarticle examines how the writer's personal experience, life events, and biographical facts
influenced his works of art. The work reveals the specific features, stylistic aspects, and
thematic directions of Hemingway's prose through a biographical approach. The study proves
that the writer's biography is of great importance for a full understanding of his creative
heritage.

Keywords: Ernest Hemingway, biography, literary analysis, American literature,

biographical approach, life and work.


KIRISH

XX asr Amerika adabiyotida alohida o'rin tutgan Ernest Miller Heminguey (1899-1961)

nafaqat o'zining noyob yozuv uslubi, balki hayotining dramatik voqealari bilan ham keng
tanilgan. Uning ijodini o'rganishda biografik yondashuv alohida ahamiyat kasb etadi, chunki
yozuvchining shaxsiy tajribasi va hayotiy voqealari uning asarlarida bevosita aks etgan

1

.

Heminguey ijodini tadqiq etuvchi olimlar uzoq vaqtdan beri yozuvchining hayoti va

ijodi o'rtasidagi zich bog'liqlikni ta'kidlab kelmoqdalar. Uning romanlarida va hikoyalarida aks
etgan voqealar ko'pincha avtobiografik xarakterga ega bo'lib, adibning shaxsiy kechinmalari va
tajribalari asosida yaratilgan

2

.

Ushbu maqolaning maqsadi Heminguey asarlarini to'la va chuqur tushunish uchun

uning biografiyasini o'rganishning qanchalik zarurligini isbotlash hamda adib hayotining ijodiy
jarayonlarga ta'sirini aniqlashdan iborat.

1

Baker, Carlos. "Ernest Hemingway: A Life Story". New York: Charles Scribner's Sons, 1969, p. 45.

2

Reynolds, Michael. "Hemingway: The Paris Years". Oxford: Basil Blackwell, 1989, p. 78.


background image


May, 2025-Yil

953

ASOSIY QISM
Adib hayot yoʻlining uning ijodga ta'siri

Ernest Heminguey 1899-yil 21-iyulda Oak Park shahridagi (Illinoys shtati) o'rta sinf

oilasida tug'ilgan. Otasi Klarens Edmund Heminguey shifokor, onasi Greys Hall Heminguey
musiqa o'qituvchisi edi

3

. Bolalik yillari va oilaviy muhit yozuvchining kelajakdagi ijodiy

yo'nalishiga katta ta'sir ko'rsatdi.

Heminguey hayotidagi eng muhim bosqichlardan biri Birinchi jahon urushiga

qatnashishi bo'ldi. 1918-yilda u Italiyaning shimolida harbiy shifokor sifatida xizmat qildi va
og'ir yaralandi

4

. Bu tajriba uning "Alvido, qurol" (A Farewell to Arms, 1929) romanining asosi

bo'ldi. Urush davridagi kechinmalar va ko'rgan azob-uqubatlar Heminguey prozasining asosiy
mavzularidan birini - urush fojeasini - shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynadi.

Biografia va badiiy uslub o'rtasidagi bog'liqlik

Heminguey uslubining o'ziga xos jihatlari - qisqa, aniq jumlalar, sodda lug'at,

dialoglarning ustunligi - uning gazetachilik faoliyati bilan bevosita bog'liq

5

. 1920-yillarning

boshida u Kansas City Star gazetasida ishlagani ma'lum. Gazetachilik tajribasi unga aniq va
qisqa ifoda usulini o'rgatdi, bu keyinchalik uning badiiy asarlarining ajralmas qismiga aylandi.

Parij yillari (1921-1926) Heminguey ijodida alohida ahamiyat kasb etadi. Bu davrda u

"yo'qolgan avlod"ning vakillari - Gertrude Stein, Ezra Pound, Skott Fitzgerald kabi yozuvchilar
bilan yaqin muloqotda bo'ldi

6

. Parij muhiti va shu davrdagi kechinmalar uning "Quyosh

chiqadi" (The Sun Also Rises, 1926) romanining asosini tashkil etdi.

Biografik elementlarning asarlardagi aksi

Heminguey asarlarida avtobiografik elementlar deyarli barcha asarlarida uchraydi.

"Alvido, qurol" romanidagi Frederik Henry obrazi ko'p jihatdan yozuvchining o'zini eslatadi -
ikkalasi ham urushda yaralangan, ikkalasi ham hamshira bilan sevishgan

7

"Qo'ng'iroq kimning motamini chalayotir " (For Whom the Bell Tolls, 1940) romanini

yozishdan oldin Heminguey Ispaniya fuqarolar urushida (1936-1939) jurnalist sifatida
qatnashgan ekanligi ma'lum.

8

Bu tajriba romandagi voqealar va personajlarning hayotiyligini

ta'minlagan omillardan biri boʻlib hisoblanadi.

Tabiat va sport mavzularining biografik kelib chiqishi

Heminguey asarlarida tabiat tasviri va sport mavzulari muhim o'rin tutadi. Bu uning

bolalikdan boshlab ota bilan baliq tutish va ov qilishga qiziqishi bilan bog'liq

9

. "Chol va

dengiz" (The Old Man and the Sea, 1952) qissasi yozuvchining Kuba dengizida baliq tutish
tajribasi asosida yaratilgan.

3

Griffin, Peter. "Along with Youth: Hemingway, The Early Years". New York: Oxford University Press, 1985, p. 23.

4

Hemingway, Ernest. "Selected Letters 1917-1961". Ed. Carlos Baker. New York: Charles Scribner's Sons, 1981, p.

156.

5

Fenton, Charles A. "The Apprenticeship of Ernest Hemingway: The Early Years". New York: Farrar, Straus and

Young, 1954, p. 89.

6

Beach, Sylvia. "Shakespeare and Company". New York: Harcourt, Brace and Company, 1959, p. 201.

7

Young, Philip. "Ernest Hemingway: A Reconsideration". University Park: Pennsylvania State University Press,

1966, p. 134.

8

Meyers, Jeffrey. "Hemingway: A Biography". New York: Harper & Row, 1985, p. 298.

9

Sanford, Marcelline Hemingway. "At the Hemingways: A Family Portrait". Boston: Little, Brown and Company,

1962, p. 67.


background image


May, 2025-Yil

954

Yozuvchining buqa jangiga bo'lgan qiziqishi "Quyosh hiqadi" va "Peshindan keyingi

oʻlim" (Death in the Afternoon, 1932) asarlarida o'z aksini topgan. Heminguey bu sport turini
hayot va o'lim kurashi timsoli sifatida talqin etgan

10

.

Afrikaning yashil tepaliklari" (Green Hills of Africa, 1935) asari Heminguey

biografiyasining bevosita aks etgan noyob namunalaridan biridir. 1933-1934 yillarda yozuvchi
rafiqasi Pauline bilan birga Kenyada safari qilgan va bu tajriba asarning to'g'ridan-to'g'ri
manbai bo'lgan

11

. Kitobda Heminguey o'zini "yozuvchi" sifatida tasvirlaydi va haqiqiy

voqealarni badiiy shaklda qayta yaratadi. Yozuvchining o’zi "bu kitobda hech narsa o'ylab
topilmagan" deb ta'kidlagan

12

.Asarda yozuvchining safari davridagi kundalik hayoti, ov

jarayonlari, Afrika tabiatiga bo'lgan hayrati va mahalliy aholi bilan muloqoti batafsil
tasvirlangan. Heminguey bu asarda o'zining yozuvchilik san'ati haqidagi fikrlarini ham bayon
etgan, buni uning quyidagi fikrlari orqali bilib olish mumkin: "Yaxshi yozuvchi doimo
chinakam narsani yozishga harakat qilishi kerak"

13

. Afrika safari tajribasi uning kelajakdagi

"Kilimanjaro qorlari" (The Snows of Kilimanjaro, 1936) va "Makombening qisqa baxtli hayoti"
(The Short Happy Life of Francis Macomber, 1936) hikoyalarining ham asosini tashkil etdi.

Shaxsiy munosabatlar va badiiy personajlar

Hemingueyning shaxsiy munosabatlari, turmush yoʻlidagi oʻzgarishlar, har bir nikohi

uning ijodiga o'z ta'sirini ko'rsatgan. Birinchi rafiqasi Hedli Richardson bilan munosabatlari
"Paris - moveable feast" (A Moveable Feast, 1964) kitobida batafsil tasvirlangan

14

.Uchinchi

rafiqasi Marta Gelhorn bilan urush yillarida birga bo'lishi "Qoʻngʻiroq kimning motamini
chalayotir " romanidagi Maria obrazining yaratilishiga ta'sir ko'rsatgan bo’lsa, to'rtinchi rafiqasi
Mary Welsh bilan bo'lgan hayoti "Chol va dengiz" povestining yozilishi davriga to'g'ri
keladi

15

.Bundan xulosa qilib aytish mumkinki, yozuvchi hayotidagi munosabatlar uning

asarlariga, yozish uslubiga oʻz ta'sirini oʻtkazmasdan qolmaydi.

Kasallik va ijodiy inqiroz

Heminguey hayotining so'nggi yillarida ruhiy va jismoniy kasalliklari uning ijodiga

salbiy ta'sir ko'rsatdi. 1950-yillarning oxirida yozuvchi depressiya va alkogolizmdan aziyat
chekdi

16

. Bu holat uning oxirgi asarlarining sifatiga ta'sir qildi va ijodiy qobiliyatining

susayishiga olib keldi.1961-yil 2-iyulda Heminguey o'z joniga qasd qildi. Bu fojiali voqea
uning ijodiy merosini yangicha qirradan baholashga majbur etdi. Ko'plab tanqidchilar uning
hayotining dramatik yakunini ijodiy inqirozning natijasi deb baholashadi

17

.

10

Mandel, Miriam B. "Reading Hemingway: The Facts in the Fictions". Metuchen, N.J.: Scarecrow Press,

1995, p. 245.

11

Hemingway, Ernest. "Green Hills of Africa". New York: Charles Scribner's Sons, 1935, foreword.

12

Shumway, Donald R. "Hemingway's Green Hills of Africa as Evolutionary Narrative." "The Hemingway

Review", vol. 15, no. 1, 1995, p. 57.

13

Mandel, Miriam B. "Reading Hemingway: The Facts in the Fictions". Metuchen, N.J.: Scarecrow Press,

1995, p. 245.

14

Diliberto, Gioia. "Paris Without End: The True Story of Hemingway's First Wife". New York:

HarperCollins, 2011, p. 187.

15

Kerr, Bernice. "The Hemingway Women". New York: W.W. Norton & Company, 1983, p. 432.

16

Lynn, Kenneth S. "Hemingway". New York: Simon and Schuster, 1987, p. 578.

17

Hotchner, A.E. "Papa Hemingway: A Personal Memoir". New York: Random House, 1966, p. 289.


background image


May, 2025-Yil

955


XULOSA

Ernest Heminguey ijodini o'rganishda biografik yondashuvning ahamiyati shubhasizdir.

Yozuvchining hayot tajribasi, shaxsiy kechinmalari va voqealari uning badiiy asarlarining
manbai bo'lib xizmat qilgan.

Urush tajribasi, gazetachilik faoliyati, sayohatlar, shaxsiy munosabatlar - bularning

barchasi Heminguey prozasining shaklanishida muhim rol o'ynagan. Biografik tahlil orqali biz
Heminguey asarlarining chuqur ma'nolarini, personajlarining psixologiyasini va yozuvchining
ijodiy metodlarini yanada yaxshi tushuna olamiz.

Uning "aysberg nazariyasi" - matnda ko'rinadigan qism butun ma'noning faqat

sakkizdan bir qismini tashkil etishi haqidagi g'oyasi ham yozuvchining hayotiy tajribasi bilan
chambarchas bog'liq.

Heminguey misolida ko'ramizki, yirik adibning biografiyasini o'rganmasdan turib,

uning ijodiy merosini to'la qamrab olish va baholash deyarli mumkin emas. Hayot va ijod
o'rtasidagi dialektik bog'liqlik adabiy tadqiqotlarning muhim tamoyillaridan biri sifatida
namoyon bo'ladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Baker, Carlos. "Ernest Hemingway: A Life Story". New York: Charles Scribner's Sons,
1969, p. 45.

2.

Reynolds, Michael. "Hemingway: The Paris Years". Oxford: Basil Blackwell, 1989, p.
78.

3.

Griffin, Peter. "Along with Youth: Hemingway, The Early Years". New York: Oxford
University Press, 1985, p. 23.

4.

Hemingway, Ernest. "Selected Letters 1917-1961". Ed. Carlos Baker. New York:
Charles Scribner's Sons, 1981, p. 156.

5.

Fenton, Charles A. "The Apprenticeship of Ernest Hemingway: The Early Years". New
York: Farrar, Straus and Young, 1954, p. 89.

6.

Beach, Sylvia. "Shakespeare and Company". New York: Harcourt, Brace and Company,
1959, p. 201.

7.

Young, Philip. "Ernest Hemingway: A Reconsideration". University Park: Pennsylvania
State University Press, 1966, p. 134.

8.

Meyers, Jeffrey. "Hemingway: A Biography". New York: Harper & Row, 1985, p. 298.

9.

Sanford, Marcelline Hemingway. "At the Hemingways: A Family Portrait". Boston:
Little, Brown and Company, 1962, p. 67.

10.

Hemingway, Ernest. "Green Hills of Africa". New York: Charles Scribner's Sons, 1935,
foreword.

11.

Shumway, Donald R. "Hemingway's Green Hills of Africa as Evolutionary Narrative."
"The Hemingway Review", vol. 15, no. 1, 1995, p. 57.

12.

Hemingway, Ernest. "Green Hills of Africa". New York: Charles Scribner's Sons, 1935,
p. 27.

13.

Mandel, Miriam B. "Reading Hemingway: The Facts in the Fictions". Metuchen, N.J.:
Scarecrow Press, 1995, p. 245.


background image


May, 2025-Yil

956

14.

Diliberto, Gioia. "Paris Without End: The True Story of Hemingway's First Wife". New
York: HarperCollins, 2011, p. 187.

15.

Kerr, Bernice. "The Hemingway Women". New York: W.W. Norton & Company,
1983, p. 432.

16.

Lynn, Kenneth S. "Hemingway". New York: Simon and Schuster, 1987, p. 578.

17.

Hotchner, A.E. "Papa Hemingway: A Personal Memoir". New York: Random House,
1966, p. 289.

References

Baker, Carlos. "Ernest Hemingway: A Life Story". New York: Charles Scribner's Sons, 1969, p. 45.

Reynolds, Michael. "Hemingway: The Paris Years". Oxford: Basil Blackwell, 1989, p. 78.

Griffin, Peter. "Along with Youth: Hemingway, The Early Years". New York: Oxford University Press, 1985, p. 23.

Hemingway, Ernest. "Selected Letters 1917-1961". Ed. Carlos Baker. New York: Charles Scribner's Sons, 1981, p. 156.

Fenton, Charles A. "The Apprenticeship of Ernest Hemingway: The Early Years". New York: Farrar, Straus and Young, 1954, p. 89.

Beach, Sylvia. "Shakespeare and Company". New York: Harcourt, Brace and Company, 1959, p. 201.

Young, Philip. "Ernest Hemingway: A Reconsideration". University Park: Pennsylvania State University Press, 1966, p. 134.

Meyers, Jeffrey. "Hemingway: A Biography". New York: Harper & Row, 1985, p. 298.

Sanford, Marcelline Hemingway. "At the Hemingways: A Family Portrait". Boston: Little, Brown and Company, 1962, p. 67.

Hemingway, Ernest. "Green Hills of Africa". New York: Charles Scribner's Sons, 1935, foreword.

Shumway, Donald R. "Hemingway's Green Hills of Africa as Evolutionary Narrative." "The Hemingway Review", vol. 15, no. 1, 1995, p. 57.

Hemingway, Ernest. "Green Hills of Africa". New York: Charles Scribner's Sons, 1935, p. 27.

Mandel, Miriam B. "Reading Hemingway: The Facts in the Fictions". Metuchen, N.J.: Scarecrow Press, 1995, p. 245.

Diliberto, Gioia. "Paris Without End: The True Story of Hemingway's First Wife". New York: HarperCollins, 2011, p. 187.

Kerr, Bernice. "The Hemingway Women". New York: W.W. Norton & Company, 1983, p. 432.

Lynn, Kenneth S. "Hemingway". New York: Simon and Schuster, 1987, p. 578.

Hotchner, A.E. "Papa Hemingway: A Personal Memoir". New York: Random House, 1966, p. 289.