2025
JUNE
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 6
81
O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIDA LINGVOPOETIK IZLANISHLAR: SHAROF
RASHIDOV IJODI MISOLIDA
G‘ayratova Gulzoda San’at qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti
O’zbek tili va adabiyoti mutaxassisligi 2-kurs magistri
Mirxanova Gulandom Rustamovna
Buxoro davlat pedagogika instituti f.f.f.d. (PhD), dotsenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15606049
Annotatsiya. Mazkur tezisda o‘zbek tilshunosligida lingvopoetik izlanishlarning bugungi
holati Sharof Rashidovning badiiy asarlari misolida tahlil etiladi. Adibning poetik ifoda
vositalaridan foydalanish uslubi, obrazli til, stilistik vositalarning o‘rni va ularning o‘zbek adabiy
tilining badiiy salohiyatini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan.
Kalit so‘zlar: lingvopoetika, obraz, stilistik vosita, obrazli til, badiiy matn, poetik tafakkur,
metafora, badiiy ifoda.
Аннотация.
В
диссертации
анализируется
современное
состояние
лингвопоэтических исследований в узбекском языкознании на примере литературного
творчества Шарофа Рашидова. Освещены особенности использования писателем
поэтических средств выражения, образного языка, роль стилистических приемов и их
значение в повышении художественного потенциала узбекского литературного языка.
Ключевые слова: лингвопоэтика, образ, стилистический прием, образный язык,
художественный текст, поэтическая мысль, метафора, художественное выражение.
Abstract. This thesis analyzes the current state of linguopoetic research in Uzbek
linguistics using the example of Sharof Rashidov's literary works. The writer's style of using poetic
means of expression, the role of figurative language, stylistic means and their importance in
increasing the artistic potential of the Uzbek literary language are highlighted.
Keywords: linguopoetics, image, stylistic means, figurative language, literary text, poetic
thought, metaphor, artistic expression.
Lingvopoetika – til va adabiyotning tutash nuqtasida joylashgan, badiiy matnni tilshunoslik
mezonlari asosida o‘rganadigan soha. O‘zbek adabiyotida bu yo‘nalish XX asr ikkinchi yarmidan
boshlab shakllanib, bugungi kunda adabiy matnni tahlil qilishning zamonaviy va chuqur
metodlaridan biri sifatida e’tirof etiladi. Sharof Rashidovning badiiy ijodi bu borada o‘rganishga
arzigulik manbadir.
2025
JUNE
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 6
82
Sharof Rashidov o‘z ijodini shoir sifatida boshlagan. Uning ilk yirik asari — “Chegarachi”
dostoni (1937), urush yillaridagi badiiy talqinlar — “Mening nafratim” (1945), “Qahrim” (1945)
to‘plamlari, urushdan keyingi yurt mehnatini tasvirlagan “G‘oliblar” (1951, 1972), “Bo‘rondan
kuchli” (1958), “Buyuk to‘lqin” (1964) romanlari, “Kashmir qo‘shig‘i” (1956) lirik-qissasi uning
poetik tafakkurining yorqin namunalaridir.
Rashidov asarlarida metafora, epitet, parallelizm, ritorik savol, xalq maqollari va iboralar
keng qo‘llaniladi. Masalan, “Bo‘rondan kuchli” romanida urushdan keyingi qiyinchiliklarga
bardosh berayotgan xalqning ma’naviy kuchi poetik obrazlar orqali yuksak badiiylik bilan
ifodalanadi. “Kashmir qo‘shig‘i”da esa hind xalqining ozodlik kurashi tasvirlanar ekan, Rashidov
poetik uslubda xalq dardini milliy va global kontekstda ifodalaydi.
Adib ijodida lingvopoetik jihatdan ahamiyatli bo‘lgan jihatlardan biri — badiiylik bilan
g‘oyaviylikning birligidir. Bu esa sovet davri adabiyotining umumiy tendensiyalarini anglash va
ularni zamonaviy tahlil mezonlari orqali o‘rganishga imkon beradi. Sharof Rashidov ijodini
lingvopoetik nuqtayi nazardan o‘rganish orqali quyidagi ilmiy natijalarga erishildi:
1. Rashidov poetik tafakkurga ega adib sifatida o‘zbek tilining badiiy ifoda imkoniyatlarini
kengaytirdi;
2. Uning asarlarida lingvopoetik vositalarning (metafora, epitet, sintaktik parallelizm)
ko‘pligi obrazlilik darajasini oshiradi;
3. Lingvopoetika nazariyasi asosida Rashidov nasri va she’riyati badiiy tilda milliylik va
zamonaviylik uyg‘unligini ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Мирханова, Г. (2024). СИНОНИМ СЎЗЛАР ЎҚУВ ЛУҒАТИ.
Development of
pedagogical technologies in modern sciences
,
3
(1), 76-80.
2.
Mирханова, Г. (2022). СИНОНИМ СЎЗЛАР ЎҚУВ ЛУҒАТИНИНГ УМУМИЙ
ТУЗИЛИШИ.
Yosh Tadqiqotchi Jurnali
,
1
(2), 172-178.
3.
Rustamovna, M. G. (2020). Rus tilshunosligida sinonim sozlar oquv lugatlarining tadrijiy
rivojlanishi.
Oriental Art and Culture
, (III), 326-329.
4.
Rustamovna, M. G. (2024). Linguistic Form of Terms in Explanatory Dictionaries of the
Uzbek Language.
Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of Education
(2994-9521)
,
2
(6), 589-591.
5.
Mirxanova, G. (2021). Sinonim so'zlar o'quv lug'atining megaqurilishi: Sinonim so'zlar
o'quv lug'atining megaqurilishi.
Buxoro davlat pedagogika instituti jurnali
,
1
(1).
2025
JUNE
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 6
83
6.
Mirxanova, G. R. (2022). Stages of Enhancement of Synonym Dictionaries.
International
Journal of World Languages
,
2
(1).
7.
Rustamovna, M. G. (2023). Presenting synonyms in the explanatory dictionaries of the
Uzbek language.
8.
Mirxanova, G. R. (2021). EMERGENCE AND STAGE OF DEVELOPMENT OF FIRST
SYNONYM DICTIONARIES.
Scientific reports of Bukhara State University
,
5
(2), 96-
105.
9.
Mirxanova, G. R. (2023). SYNTACTIC ANALYSIS OF WORKS OF ART IN
ELEMENTARY SCHOOL TEXTBOOKS: METHODS AND APPLICATIONS.
10.
Мирханова, Г. Р., & Сафарова, О. М. (2019). УЧЕБНЫЕ СЛОВАРИ–СРЕДСТВО
ОБУЧЕНИЯ УЗБЕКСКОМУ ЯЗЫКУ.
Вестник магистратуры
, (6-5), 41.
11.
Rustamovna, M. G. Presenting synonyms in the explanatory dictionaries of the Uzbek.
12.
Rustamovna, M. G. EMERGENCE AND STAGE OF DEVELOPMENT OF FIRST
SYNONYM DICTIONARIES.
EMERGENCE
,
5
, 24-2021.
13.
DICTIONARIES, S. a teacher of the faculty of Primary education, BSU.
SCIENTIFIC
REPORTS OF BUKHARA STATE UNIVERSITY
, 96.
14.
Rustamovna, M. G. (2020). THE IMPORTANCE OF LEXICOGRAPHY IN THE
DEVELOPMENT OF EDUCATION.
В научный сборник вошли научные работы,
посвященные широкому кругу современных проблем науки и образования, вопросов
образовательных технологий 2020.-436 с.
, 165.
15.
Rustamovna, M. G. (2025). KONSEPTUAL YONDASHUV ASOSIDA TERMIN
TIZIMINI SHAKLLANTIRISH.
Hamkor konferensiyalar
,
1
(15), 20-22.
16.
Jabborova, M., & Safoyeva, S. (2024). THE IMAGE OF THE SUN IN EPIC WORKS.
Solution of social problems in management and economy
,
3
(4), 165-168.
17.
Valiyevna, J. M. (2024). The Artistic Perfection of Cosmic Images in the Works of Yusuf
Khos Hajib and Navoi.
Journal of Intellectual Property and Human Rights
,
3
(4), 153-158.
18.
Jabborova, M. (2024). MUMTOZ SHE’RIYATDA UCHRAYDIGAN OY, YULDUZ,
QUYOSH TIMSOLLARINING SHAXS QIYOFASIDA TIMSOLLANISHI.
Theoretical
aspects in the formation of pedagogical sciences
,
3
(1), 48-52.
19.
SHE’RIYATIDA, M. J. Z., & TIMSOLLARMUSHTARAKLIGI, I. I. V. K.
PEDAGOGICAL SCIENCES AND TEACHING METHODS.–2022.
Т
,
2
(18), 209-211.
2025
JUNE
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 6
84
20.
Eshqulova, G., Musurmonova, M., & Axmedova, D. B. (2022). Boshlang ‘ich sinf ona tili
darslarida nutqiy ko ‘nikmalarni rivojlantiruvchi o ‘quv topshiriqlarini ishlab chiqishning
ilmiy-metodik asoslari.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
,
1
(1А), 72-75.
21.
Qizi, S. M. A., & Axmedova, D. B. (2022). BOSHLANG ‘ICH SINF O
‘QUVCHILARINING
BILIM
EGALLASHGA
DOIR
QARASHLARINI
SHAKLLANTIRISHDA DIDAKTIK ASARLARNING O ‘RNI.
Talqin va tadqiqotlar
ilmiy-uslubiy jurnali
,
1
(1А), 43-46.
22.
Axmedova,
D.
(2021). СЕМАНТИЧЕСКАЯ СИСТЕМА СИСТЕМА И
МОДЕЛЬ.
COMPUTER LINGUISTICS: PROBLEMS, SOLUTIONS, PROSPECTS
,
1
(1).
23.
Ахмедова, Д. (2020). Семантик разметка тизимида тег гуруҳлари.
Oriental Art and
Culture
, (III), 440-444.
24.
Akhmedova, D. B. (2020). SET OF SEMANTIC TAGS FOR UZBEK LANGUAGE
UNITS: CONSTANTS AND OPERATOR CLASSIFIER.
Theoretical & Applied Science
,
(2), 177-179.
25.
Bahodirovna, D. A. (2020). SEMANTIC TAG CATEGORY IN CORPUS LINGUISTICS:
EXPERIENCE AND ANALYSIS.
Scientific reports of Bukhara State University
,
4
(1),
152-160.
