ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
171
AKADEMIK LITSEY TALABALARINING KIMYO FANI BO‘YICHA
KOMPETENTLIGINI OSHIRISH USULLARI
Shermatova Zilolaxon Musallamovna
Farg‘ona davlat universiteti akademik litseyi “Tabiiy fanlar” kafedrasi kimyo fani o’qituvchisi,
“Shuhrat” medali sohibasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15625052
Annotatsiya.
Ushbu maqola akademik litseylarida kimyo fani bo‘yicha talabalar
kompetentligini oshirishga qaratilgan samarali usullarni ko‘rib chiqadi. Maqolada interaktiv
ta’lim metodlari, amaliy mashg‘ulotlarning ahamiyati va zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish kabi yondashuvlar tahlil qilinadi. O‘zbekiston ta’lim tizimining o‘ziga xos
xususiyatlari hisobga olinib, ushbu usullar mahalliy sharoitlarga moslashtirilgan. Maqola
pedagoglar va ta’lim muassasalari uchun foydali manba bo‘lib, talabalarning kimyo faniga
qiziqishini oshirish va ularning ilmiy salohiyatini yuksaltirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
kimyo ta’limi, akademik litsey, kompetentlik, interaktiv metodlar,
O‘zbekiston ta’lim tizimi.
Abstract.
This article explores effective methods for enhancing the chemistry competence
of students in academic lyceums in Uzbekistan. It analyzes approaches such as interactive
teaching methods, the importance of practical exercises, and the use of modern technologies.
Taking into account the specific features of the Uzbekistan education system, these
methods are adapted to local conditions. The article serves as a valuable resource for educators
and educational institutions, aiming to increase students’ interest in chemistry and strengthen
their scientific potential.
Keywords:
chemistry education, academic lyceum, competence, interactive methods,
Uzbekistan education system.
Аннотация.
Данная статья рассматривает эффективные методы повышения
компетентности учащихся академических лицеев Узбекистана по предмету химия. В
статье анализируются такие подходы, как интерактивные методы обучения, значение
практических занятий и использование современных технологий. С учетом особенностей
образовательной системы Узбекистана эти методы адаптированы к местным
условиям. Статья является ценным ресурсом для педагогов и образовательных
учреждений, способствуя повышению интереса учащихся к химии и укреплению их
научного потенциала.
Ключевые слова:
химическое образование, академический лицей, компетентность,
интерактивные методы, образовательная система Узбекистана.
O‘zbekiston Respublikasining ta’lim tizimida akademik litseylar yuqori malakali
mutaxassislar tayyorlashda muhim o‘rin tutadi. Kimyo fani talabalarning ilmiy dunyoqarashini
shakllantirishda va kelajakdagi kasbiy faoliyatida asosiy fanlardan biridir. Biroq, ko‘plab
talabalar kimyo fanini murakkab deb hisoblaydi va undagi mavzularni o‘zlashtirishda
qiyinchiliklarga duch keladi. Shu sababli, kimyo fani bo‘yicha talabalarning kompetentligini
oshirish dolzarb masaladir. Ushbu maqola ushbu masalani O‘zbekiston ta’lim tizimi doirasida
ko‘rib chiqadi va samarali usullarni taklif qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
172
1. Interaktiv ta’lim metodlari
Kimyo fanini o‘qitishda interaktiv metodlardan foydalanish talabalarning qiziqishini
oshirishda muhim ahamiyatga ega. Quyida asosiy interaktiv usullar keltiriladi:
Muammoli ta’lim usuli:
Bu usul talabalarga real hayotdagi muammolarni kimyo
bilimlari yordamida hal qilish imkonini beradi. Masalan, talabalar guruhlarda ishlab, suvni
tozalash jarayonlarini kimyoviy nuqtai nazardan tahlil qilishlari mumkin. Bu orqali ular fan bilan
amaliy hayot o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunadilar.
Case Study (holatni o‘rganish):
Ushbu usul talabalarga kimyoviy moddalar yoki
jarayonlar bilan bog‘liq aniq holatlarni ko‘rib chiqish imkonini beradi. O‘zbekiston sharoitida
mahalliy kimyo sanoati misollaridan foydalanish, masalan, mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish
jarayonlarini tahlil qilish orqali ushbu usul yanada qiziqarli bo‘ladi.
Munozara va guruh ishi:
Talabalar o‘rtasida munozaralar tashkil qilish orqali ularning
tanqidiy fikrlash va kimyoviy tushunchalarni chuqur tahlil qilish ko‘nikmalari rivojlanadi.
2. Amaliy mashg‘ulotlarning ahamiyati
Kimyo fanida amaliy mashg‘ulotlar nazariy bilimlarni mustahkamlashda muhim rol
o‘ynaydi. O‘zbekiston akademik litseylarida laboratoriya ishlariga alohida e’tibor qaratish lozim.
Quyidagi yondashuvlar samarali hisoblanadi:
Laboratoriya tajribalari:
Oddiy kimyoviy reaksiyalarni o‘tkazish, masalan, kislota va
ishqor o‘zaro ta’sirini kuzatish orqali talabalar nazariy bilimlarni amalda qo‘llashni o‘rganadilar.
Xavfsizlik qoidalariga rioya qilish:
Laboratoriya ishlarida xavfsizlik qoidalariga qat’iy
rioya qilish talab etiladi. Bu talabalarda mas’uliyat hissini shakllantiradi.
Arzon materiallardan foydalanish:
Resurslar cheklangan bo‘lsa, oddiy materiallar
(masalan, soda va sirka) yordamida tajribalar o‘tkazish talabalarda qiziqish uyg‘otadi va ta’lim
jarayonini tejamkor qiladi.
3. Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
Zamonaviy texnologiyalar kimyo ta’limida katta imkoniyatlar yaratadi. O‘zbekiston
akademik litseylarida ushbu texnologiyalardan foydalanish tobora kengaymoqda:
Virtual laboratoriyalar:
PhET simulyatsiyalari yoki ChemCollective kabi platformalar
talabalarga kimyoviy jarayonlarni vizual tarzda o‘rganish imkonini beradi. Bu, ayniqsa,
laboratoriya jihozlari yetishmaydigan muassasalarda foydalidir.
Mobil ilovalar va ta’lim platformalari:
“Bilimdon” kabi milliy ta’lim platformalarini
kimyo faniga moslashtirish orqali talabalar mustaqil ravishda bilimlarini sinab ko‘rishlari
mumkin.
3D modellar va animatsiyalar:
Molekulalar tuzilishi va kimyoviy reaksiyalarni 3D
formatda ko‘rsatish talabalarning mavzuni chuqur tushunishiga yordam beradi.
4. O‘zbekiston ta’lim tizimiga moslashtirish
O‘zbekiston ta’lim tizimida kimyo fanini o‘qitishda mahalliy xususiyatlarni hisobga olish
muhimdir. Masalan:
Mahalliy resurslardan foydalanish:
O‘zbekistonning kimyo sanoati (masalan, neft-
kimyo yoki o‘g‘it ishlab chiqarish) misollarini o‘quv jarayoniga kiritish talabalarda fan bilan
amaliy hayot o‘rtasidagi aloqani mustahkamlashga yordam beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
173
Milliy dasturlarga moslik:
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ta’lim
standartlariga muvofiq, kimyo dasturlari talabalarning kasbiy yo‘nalishlariga mos ravishda
tuzilishi kerak.
Pedagoglar malakasini oshirish:
O‘qituvchilarni interaktiv metodlar va zamonaviy
texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha doimiy ravishda o‘qitish talabalarning kompetentligini
oshirishda muhim omildir.
Xulosa
Akademik litsey talabalarining kimyo fani bo‘yicha kompetentligini oshirish uchun
interaktiv ta’lim metodlari, amaliy mashg‘ulotlar va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
muhim ahamiyatga ega. O‘zbekiston ta’lim tizimining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan
holda, ushbu usullar mahalliy sharoitlarga moslashtirilishi lozim. Pedagoglar va ta’lim
muassasalari ushbu yondashuvlarni qo‘llash orqali talabalarning kimyo faniga bo‘lgan
qiziqishini oshirishi va ularning ilmiy salohiyatini yuksaltirishi mumkin.
REFERENCES
1.
Ahmadaliyeva G. H. et al. YARIMO‘TKAZGICH MODDALAR VA ULARNING
XARAKTERISTIKALARI //Евразийский журнал академических исследований. –
2022. – Т. 2. – №. 1. – С. 91-93.
2.
Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF TEACHING
PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //American Journal of Philological Sciences. –
2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
3.
Yusubjanovna A. M. BIRINCHI TIBBIY YORDAMNING AHAMIYATI VA UNI
BAJARISHNING UMUMIY QOIDAIARI //PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC
RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 1.
4.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. YURAK ISHEMIK KASALLIKLARI VA ULARNI
OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY USULLARI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
5.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. BUYRAK TOSH KASALLIKLARINI HOSIL
BO'LISHIDA
GIPODINAMIYANING
TA'SIRI
//PRINCIPAL
ISSUES
OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
6.
Usmonov S., Alisherjonova F. INSON TANASIDA BO’LADIGAN ELEKTR
HODISALARI //Евразийский журнал академических исследований. – 2023. – Т. 3. –
№. 4 Part 2. – С. 200-203.
7.
Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF TEACHING
PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //American Journal of Philological Sciences. –
2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
8.
Usmonov S., Isroilov S. CHAQALOQLARDA QORIN DAM BO’LISHINING
SABABLARI, DAVOLASH USULLARI //Евразийский журнал академических
исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 4 Part 2. – С. 196-199.
9.
Isroil o'g'li X. M., Abdusubxon o’g’li U. S. GIPERTONIYA KELIB CHIQISHI
SABABLARI //INTERNATIONAL SCIENTIFIC-PRACTICAL CONFERENCE ON"
MODERN EDUCATION: PROBLEMS AND SOLUTIONS". – 2023. – Т. 2. – №. 5.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
174
10.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. BOLALARDA GASTROENTRITNING NAMOYON
BO’LISHI //INTERNATIONAL SCIENTIFIC-PRACTICAL CONFERENCE ON"
MODERN EDUCATION: PROBLEMS AND SOLUTIONS". – 2023. – Т. 2. – №. 5.
