ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
765
O‘ZBEKISTON REPUBLIKASINING GLOBAL TRANSPORT LOGISTICAL
TARMOQLARIGA INTEGRATSIYASINI CHUQURLASHTIRISH VA MILLIY
TRANSPORT TIZIMINING SALOHIYATINI OSHIRISH
Imomova Marjona Ermahmat qizi
Termiz davlat universiteti yuridik fakulteti talabalari.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15678230
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O`zbekistonda olib borilayotgan ishlar va global
logistikada qilingan ishlarning natijasi va qay tarzda qilinish tartibi, xalqaro tajribada yashil
logistika haqida va O`zbekitonda amalga oshirish usullari haqida gap boradi.
Kalit so`zlar:
Logistika, Yashillik, Avto magistiral Kavkaz davlatlari, Ekologiya,
Tehnalogiyalar
.
Logistika to
’liq holda iste’molchi uchun ishlaydi, chunki logistikaning asosiy maqsadi
yuklar va yo‘lovchilarni belgilangan muddatda, belgilangan hajmda, belgilangan joyga eng kam
mehnat va moddiy resurslarni sarflagan holda yetkazib berish hamda har xil toifadagi
yo‘lovchilarning tashishga bo‘lgan talabini to‘liq qondirishdan iborat.
2030-yil uchun qabul qilingan taraqqiyot strategiyasida quydagilar maqsad qilib olingan:
Respublika hududi orqali o'tadigan tranzit yuk oqimini 16 million tonnagacha oshirish
ko‘zda tutilgan.
Hozirgi kunda b u ko`rsatkich 16 millon tonnani emas balki 1,521,2 milon
tronnani tasdhkil etib o`z tarixida eng yuqori natijani qayt edi, Agar shu yo`sinda daavom etsa
O`zbekistoning logistika sohasidagi retingi yuqorilanadi.
Yo‘lovchi hamda yuk tashish xizmatlarining hajmini uch baravarga ko‘paytirish, 56 ming
kilometr avtomobil yo‘llarini barpo etish va ta’mirlash asosiy maqsad sifatida belgilangan va bu
yo‘nalishda amaliy ishlar olib borilmoqda. qilinayotlgan ishlar misolida O`zbekistonni shiomoliy
yo`nalishida A380 magistral yo`li O`zbekistnni Qozog`iston va Yevropa bilan bog`laydigan
yo`lning 240 km qismi qaytadan rewkanstruksiya qilindi va foydalanishga topshirildi. Bu
O`zbekistoning afto transport logistika salohiyatini yuqori darajaga chiqarishga xizmat
qilayabdi.
Hozirgi kunda yurtimizda logistika markazlari o`z faoliyatini olib bormoqda.Qonun
ijrosini taminlash maqsadida bu borada bir qancha ishlar amalga oshirilib kelmoqda,shu
jumladan hozirgi kunda umumiy hisobda
o’zbekistonda
10800 ta logistika mchjlari mavjud.
Shundan hozirgi kunda 26 ta mchj xalqaro yetqazib berish ishlarini olib bormoqda bunda fura.
Man trak va tirillerlar dur.bundan tashqari respublikaning ichki hududlarida ham yuklarni
yetkazib berish yaxshi rivojlanmoqda
Transport-logistika markazlari har qanday turdagi transport orqali kirib keluvchi va
chiqariluvchi yuklarni qabul qilib olish, omborlarga joylashtirish, saqlash, ularni qayta ishlash,
qadoqlash va taqsimlash xizmatlarini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu markazlar transport
vositalarini saqlash hamda ularga texnik xizmat ko‘rsatish faoliyatini ham amalga oshiradi.
1
https://lex.uz/ru/
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
766
Transport-logistika markazlari bojxona, logistika, fitosanitariya, veterinariya, sanitariya-
epidemiologiya, ekologiya, sertifikatlashtirish kabi xizmatlar bilan bir qatorda, yuklarni eksport-
import qilishda qonunchilik bilan taqiqlanmagan boshqa xizmat turlarini ham to‘liq taqdim etishi
mumkin.
Maxsulotlarni eksport va importini yuqoriga ko`tarish maqsadida chegara hududida
karantin zonalari tashkil etilayabdi,bu logistika tarmog`ida maxsulotlarni tez va sifati saqlangan
holda olib borib berish va bojxona tekshiruvlarning kamayishiga ijobiy tasir ko`rsatayabdi.
Xalqaro transport-
logistika markazlari O‘zbekiston Respublikasi bojxona hududi orqali
harakatlanadigan yuklar hamda transport vositalariga oid jarayonlarni amalga oshirish bilan
shug‘ullanadi.shu jumladan O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq transport
nazoratini, shu bilan birga bojxona va chegara operatsiyalarini amalga oshirish uchun
mo‘ljallangandir.
Avtomobil transporti iqlim o‘zgarishiga yo‘l o‘tkazish va yuqori yukni transport qilish
bilan ta’sir o‘tkazsada, bu transport turi texnologik innovatsiyalar orqali o‘zgarishlarga
tayyorlanmoqda. Ma’lumotlar avtomobil transporti sohasida iqlim o‘zgarishiga qarshi
kurashishda zamonaviy innovatsion yechimlarning joriy etilayotganini isbotlaydi.
Butun dunyoda global ob- havoning yomonlashi sababli logistikas sohasidagi yuk
mashinalari avya qatnovlardagi samaliyotlar va dengiz trasportidagi kemalar o`zidan sezilarli
zararli gazlarni chiqarmoqda bu O`zbekiston uchun ham juida zararli va jarayon shu tarizda
davom
etsa
trasport
logistikasi
rivojlanish
o`rniga
ko`proq
orqaga
qaytish
kuzatiladi.O`zbekistonda ham yashil logistika siyposatini olib kirish kerak.
Yashil logistika bu logistika jarayonlarini raqamli texnologiyalar orqali takomillashtirib,
iste’molchilarga mahsulotlarni eng kam xarajatlar bilan, kelishilgan vaqtda yetkazib berish va bu
jarayonda atrof-
muhitga bo‘ladigan salbiy ta’sirni iloji boricha kamaytirishni ko‘zda tutadi.
Ya’ni, bu uslubda buyurtma tez, iqtisodiy va ekologik jihatdan bezarar shaklda
yetkazilishi kerak. Bu tizim chiqindilarni samarali boshqarish, utilizatsiya qilish, qadoqlash,
qayta ishlash, energiya sarfini kamaytirish kabi yo‘nalishlarni qamrab oladi. Barcha bu ishlar
logistika sohasini zamonaviylashtirish va raqamlashirish orqali amalga oshiriladi. Ekologik
talablarga javob beradigan logistika tizimida asosan uchta tamoyil ustuvor hisoblanadi
—
iqtisodiy manfaat, ijtimoiy barqarorlik va ekologik xavfsizlik. Mahsulotni yetkazish jarayonida
tabiatga minimal ta’sir ko‘rsatish bilan birga, iqtisodiy samaradorlikka erishish muhim.
Qadoqlashda joy tejash, xomashyoni qayta ishlash imkonini ko‘rib chiqish kabi omillar
ham inobatga olinadi. Umuman, barcha bosqichlar ekologik toza va sifatli mahsulotni
iste’molchiga tezkor yetkazib berishga qaratilgan bo‘ladi. Bu jarayonlarda raqamli
texnologiyalar va zamonaviy uskunalar katta ahamiyatga ega
O`tkazilgan tatqiqotlarga ko`ra Ozbekistonda yashil loigistikani joriy etsa quydagi
yutuqlarga erishish kutilmoqda.
1.Atrof-
muhitga ta’sirini kamaytirish
Ekologik xavfsiz transportga o‘tish karbonat angidrid chiqindilarini sezilarli darajada
qisqartiradi.
2
https://lex.uz/docs/
3
https://yuz.uz/news/“Янги Ўзбекистон” газетасининг 06.04.23 й, 66
-
сони
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
767
Marshrutlarni samarali rejalashtirish va alternativ yoqilg‘i turlaridan foydalanishga
qaratilgan logistika jarayonlari havoning tozaligi va sog‘lom tabiatga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Uzoq muddatda bu chora-tadbirlar global iqlim muammolarini yumshatishda muhim rol
o‘ynaydi.
2.Uzoq muddatli iqtisodiy foyda
Yashil logistika tamoyillarini qo‘llash, masalan, elektr transport vositalari yoki ekologik
texnologiyalarga sarmoya kiritish, dastlabki bosqichda xarajatlarni talab qilishi mumkin. Biroq,
uzoq muddatda bu yo‘nalish yoqilg‘i iste’molini kamaytirish va texnik xizmat xarajatlarini
qisqartirish orqali korxonalar uchun moliyaviy jihatdan foydali bo‘ladi.
3.Normativ talablarga moslashuvchanlik
Jahon miqyosida hukumatlar chiqindilarni kamaytirishga oid qat’iy me’yorlarni joriy
etmoqda. Yashil transportdan foydalanish orqali tashkilotlar ushbu ekologik talablarni
bajaribgina qolmay, balki muqobil jazolardan saqlanib, barqaror rivojlanish maqsadlariga o‘z
hissasini qo‘shadi.
4. Kengaytirilgan brend tasviri
Zamonaviy xaridorlar ekologik mas’uliyatga katta e’tibor qaratishmoqda.Yashil
logistikaga ustuvor ahamiyat beradigan kompaniyalar mijozlarning sodiqligini oshiradilar,
chunki barqarorlik mas'uliyatli biznes amaliyotlarining aksi sifatida qaraladi. Bu faqat yaxshilik
qilish haqida emas; bu mijozlar qadriyatlari bilan rezonanslash va brendingizni farqlash haqida.
Xalqaro tajribalarga ko`ra Ozarbayjon Turkiya Guruziya va boshqa yevropa mamlakatlari
yashil logistikani qaqbul qilgan, bu samarali fpoyda berib kelmoqda.
Ozorbayjonda yashil logistika konsepseyalari temir yo’l tarnsportiga alohida e’tibor
qaratgan holda joriy etilmoqda. Bu yondashuv ekologik ta’sirini kamaytirish va barqaror
rivojlanishni ta’minlashga qaratilgan.
Gruziyada USAID tom,onidanm moliyalashtirilgan ,,Yashil transport va logistika
dasturi’’ amalga oshirilmoqda. Bu dastur transport tizimini modernizatsiya qilish va ekologik
ta’sirini kamaytirishga qaratilgan.
Turkiyada Ekol Logistics kompaniyasi ,, Yashil logistika sertifikati’’ ni olgan birinchi
kompaniya bo’lib, bu sertifikat ekologik barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan amaliyotlarni
tasdiqlaydi.
Takliflar:Yuqorida sanab o`tilgan Kavkaz orti davlatlari kabi yuk mashinalari va barcha
transport vositalari elektr quvvatlash tizimiga o`tgan. O`zbekistonda ham yashil logistikaga
bosqichma bosqich o`tilsa ekologiyada sezilarli o`zgarishlar boshlanadi ,va raqamli
texnologiyalarga yangi uskunalar jalb etiladi.
Xulosa: O‘zbekistonning global transport
-logistika tizimiga integratsiyalashuvi mamlakat
iqtisodiyotini rivojlantirish va xalqaro savdoni kengaytirish uchun muhim ahamiyatga ega.
4
https://zeorouteplanner.com/uz/y
5
https://www.researchgate.net/publication/389938197_Green_Logistics_Perspectives_in_Azerbaijan
6
https://www.highergov.com/contract-forecast/usaid-green-transportation-and-logistics-program-1071648/
7
https://www.ekol.com/en/ekol-becomes-the-first-company-to-receive-a-green-logistics-certificate-for-its-
sustainable-business-practices-in-turkey/
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
768
Maqolada ta’kidlanganidek, logistika sohasini takomillashtirish, infratuzilmani
modernizatsiya qilish, tranzit yuklarni tashish hajmini oshirish, transport-logistika markazlarini
tashkil etish va “yashil logistika” tamoyillarini joriy etish O‘zbekistonning raqobatbardoshligini
oshiradi va mintaqaviy hamda xalqaro iqtisodiy aloqalarni mustahkamlaydi.
Xususan, Jahon bankining Logistika samaradorligi indeksida mamlakat o‘rnini
yaxshilash, eksport yuklarini tashish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish va transport-logistika
sohasiga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish dolzarb masalalardir. Shu bilan birga, avtomobil
transportining iqlim o‘zgarishiga salbiy ta’sirini kamaytirish maqsadida “yashil logistika”
tamoyillarini joriy etish va xalqaro tajribalarni o‘rganish muhim ahamiyatga ega.
REFERENCES
1.
Transportation: A Supply Chain Perspective" - John J. Coyle, Robert A. Novack, Brian
Gibson, and Edward J
2.
2."Logistics & Transportation: Design and planning" - John J. Coyle, Robert A. Novack,
and Brian Gibson
3.
Green Logistics: Improving the Environmental Sustainability of Logistics" - Alan
McKinnon, Michael Browne, Anthony Whiteing, and Maja Piecy
4.
https://lex.uz/uz/docs/-6600413
5.
https://lex.uz/docs/-5563039
6.
7.
https://www.researchgate.net/publication/389938197_Green_Logistics_Perspectives_in_A
zerbaijan
8.
https://www.highergov.com/contract-forecast/usaid-green-transportation-and-logistics-
program-1071648/.
