ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1043
OEM: MAHALLIY KORXONALAR UCHUN XALQARO BOZORGA KIRISHNING
SAMARALI YO'LI
Baymuxamedova Gulnoza Fattaxovna
Toshkent kimyo-
texnologiya institute katta o‘qituvchisi.
Email:
gulnozabojmuhamedova@gmail.com
https://orcid.org/0009-0008-0345-0003
Berdiqulov Suhrob Berdiqul o‘g‘li
Sanoat muhandisligi va menejmenti fakulteti, 23-63 MT guruh talabasi.
Toshkent kimyo-texnologiya instituti
Email:
https://orcid.org/0009-0001-2281-3200
https://doi.org/10.5281/zenodo.15707789
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O‘zbekistondagi mahalliy ishlab chiqaruvchilarning
xalqaro bozorga chiqish jarayonida duch kelayotgan asosiy muammolari
—
resurs
yetishmovchiligi, raqobatbardoshlik darajasining pastligi, eksport salohiyatining cheklangani
—
chuqur tahlil qilinadi. Shu muammolar yechimi sifatida maqolada
OEM (Original
Equipment Manufacturer)
strategiyasi ilgari suriladi va uning amaliy imkoniyatlari ochib
beriladi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, mahalliy kompaniyalar OEM modeliga o‘tish orqali
xalqaro bozorda faol ishtirok etish, investitsiya jalb qilish va ishlab chiqarish hajmini oshirish
imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu bilan birga, maqolada strategiyani muvaffaqiyatli joriy etish
uchun zarur bo‘lgan muhit, siyosiy yondashuv va tizimli yondashuvlar ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar
: OEM strategiyasi, mahalliy brend, xalqaro bozor, eksport salohiyati,
original uskunalar ishlab chiqaruvchisi, O'zbekistonda ishlab chiqarish, xususiy markalash,
brending, xalqaro hamkorlik, iqtisodiy barqarorlik, tashqi savdo, sanoatni rivojlantirish,
raqobatbardoshlik, Artel kompaniyasi, markali mahsulotlar.
Bugungi global iqtisodiyotda brendning xalqaro miqyosda tanilishi korxonaning
muvaffaqiyat kalitiga aylanmoqda. Shu bilan birga, ko‘plab rivojlanayotgan davlatlarda —
xususan, O‘zbekistonda —
mahalliy ishlab chiqaruvchilarning xalqaro bozorga mustaqil chiqish
imkoniyatlari hali to‘liq shakllanmagan. Bu esa, ularni zamonaviy va moslashuvchan
strategiyalarni joriy etishga undamoqda. Shunday strategiyalardan biri
—
OEM (Original
Equipment Manufacturer)
modeli bo‘lib, u xorijiy brendlarning o‘z mahsulotlarini boshqa
mamlakatlarda ishlab chiqarishini anglatadi.
O‘zbekiston misolida, Samsung kompaniyasining Artel zavodlaridan foydalanib, o‘z
mahsulotlarini ishlab chiqarishi OEM modelining aniq namunasidir. Bu yondashuv bir tomondan
xalqaro brendga ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish va mintaqaviy bozorlarga yaqinlashish
imkonini bersa, ikkinchi tomondan mahalliy ishlab chiqaruvchi uchun zamonaviy texnologiyalar
bilan ishlash, ishlab chiqarish ko‘lamini kengaytirish hamda xizmat ko‘rsatish madaniyatini
oshirish imkoniyatini yaratadi.
Mazkur maqolada O‘zbekistonda OEM strategiyasining real imkoniyatlari, uning
iqtisodiy samaradorligi va mahalliy korxonalar uchun yaratadigan istiqbollari chuqur tahlil
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1044
qilinadi. Shuningdek, global brendlarning bu modeli orqali mamlakatimiz sanoatiga qanday ta’sir
ko‘rsatayotgani ham nazariy va amaliy nuqtai nazardan yoritiladi.
Ushbu ishda, O‘zbekistonning mahalliy ishlab chiqaruvchi korxonalari uchun "OEM"
(Original Equipment Manufacturer) strategiyasining samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda bu
yondashuvning xalqaro bozorlarga chiqishdagi foydalari, mahsulot narxlarini pasaytirish,
logistika jarayonlarini soddalashtirish va xarajatlarni kamaytirish jihatlari ko‘rib chiqiladi.
Metodologiyaning asosiy yondashuvi taqqoslashga asoslanadi. Artel va Samsung
o‘rtasidagi "OEM" modelidagi hamkorlik orqali ushbu strategiyaning iqtisodiy va operatsion
samaradorligi tahlil qilinadi. Maqsad, bu usulning narxlarni pasaytirish va eksport salohiyatini
oshirishdagi rolini taqqoslash orqali ko‘rsatishdir.
OEM strategiyasi mahalliy ishlab chiqaruvchilarga juda katta imkoniyatlar yaratadi,
chunki bu model orqali ular ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirib, xarajatlarni
kamaytirish va sifatni yaxshilash bilan birga, global bozorga chiqish imkoniyatini oshiradilar.
Mahalliy korxonalar, OEM asosida xalqaro brendlar bilan hamkorlikda ishlash orqali,
yangi bozorlarni zabt etish va iqtisodiy samaradorlikni ta'minlash yo‘lida muhim qadamlar
qo‘yishi mumkin.
Bu strategiyaning afzalliklari quyidagilardan iborat:
1-jadval
Asosiy foyda
Izoh
Ishlab chiqarish xarajatlarini
kamaytirish
OEM modelida mahalliy kompaniyalar, dunyo
bo‘yicha yetakchi brendlar bilan birgalikda ishlab
chiqarish orqali resurslarni samarali taqsimlaydi va
xarajatlarni qisqartiradi.
Mahsulot sifatini yaxshilash
Global
kompaniyalar
bilan
integratsiyalashuv,
mahalliy ishlab chiqaruvchilarga ilg‘or texnologiyalar
va yuqori sifatli ishlab chiqarish jarayonlarini
o‘zlashtirish imkonini beradi.
Eksport imkoniyatlarini
kengaytirish
OEM asosidagi hamkorlik mahalliy mahsulotlarni
nafaqat ichki bozorda, balki xalqaro bozorlar uchun
ham raqobatbardosh qilish imkonini yaratadi.
Raqobatbardoshlikni oshirish
Mahsulotning narxi va sifatini global bozorga
moslashtirish
orqali
mahalliy
kompaniyalar
raqobatbardoshligini oshiradi, yangi iste'molchilarni
jalb qiladi.
Ushbu maqolada tadqiqot obyekti sifatida
Samsung Electronics
kompaniyasi tanlandi.
Sababi, aynan ushbu kompaniya OEM modeli orqali ishlab chiqarishni mahalliy ishlab
chiqaruvchilar bilan samarali tashkil etib, xalqaro bozordagi o‘z mavqeini yanada
mustahkamlashga erishgan yirik korxonalardan biridir.
Samsung Electronics
1969-
yilda Janubiy Koreyada tashkil topgan bo‘lib, hozirda dunyo
miqyosida elektronika, maishiy texnika, telekommunikatsiya va yarimo‘tkazgichlar sohasida
yetakchilardan biri hisoblanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1045
Kompaniya global miqyosdagi ishlab chiqarish zanjiriga ega bo‘lib, mahsulotlarini
yuzlab mamlakatlarga eksport qiladi. OEM modeli asosida olib borilgan hamkorliklar orqali
Samsung ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, mahsulotlarni bozorlarga tez yetkazish va
mahalliy bozorlar talablariga moslashtirishda katta muvaffaqiyatlarga erishgan.
O‘zbekistonda esa
Samsung va Artel
o‘rtasidagi OEM asosidagi hamkorlik
2019-yildan
boshlab yo‘lga qo‘yilgan
. Ushbu hamkorlik doirasida aynan
muzlatgichlar va boshqa maishiy
texnikalar
O‘zbekistonda ishlab chiqarila boshlagan bo‘lib, ishlab chiqarish
2019-yilning
ikkinchi yarmidan boshlab faol amalga oshirilgan
.
Tahlil jarayonida konkret misol sifatida sovutgich mahsuloti tanlandi va barcha
tadqiqotlar aynan shu mahsulot doirasida olib boriladi. Sovutgichlarning tannarxiga OEM
modelidan avvalgi bosqichda ta’sir etgan iqtisodiy va tashkiliy omillarni chuqurroq tushunish
uchun, 1-jadvalda
sovutgichlarning narxlari va ishlab chiqarish jarayonidagi o'zgarishlarni tahlil
qilamiz.
2014
–2018 yillar: OEM oldidan sovutgichlar importi bo‘yicha tahliliy 2
- jadval:
2-jadval
Yil
Yetkazib
berish shakli
Mahsulot
manbai
O‘rtacha
narx
(USD)
Asosiy omillar va izohlar
2014
Tayyor
mahsulot
importi
Janubiy Koreya
$410
Bojxona to‘lovlari, yuqori
logistik xarajatlar, valyuta
kursining keskin farqi narxni
oshirgan
2015
Tayyor
mahsulot
importi
Janubiy Koreya
$405
Tashqi iqtisodiy bosimlar
yumshagan, biroq hali ham
yuqori tannarx
2016
Tayyor
mahsulot
importi
Janubiy Koreya
$398
OEM modeliga o‘tish bo‘yicha
ilk muzokaralar boshlangan;
import hajmi barqaror
2017
Tayyor
mahsulot
importi
Janubiy Koreya
/ Xitoy
$390
Import manbalari biroz
diversifikatsiya qilingan, narxda
sezilarli o‘zgarish yo‘q
2018
Tayyor
mahsulot
importi
Janubiy Koreya
/ Xitoy
$375
Artel bilan OEM shartnomasi
arafasida, narxda pasayish sezila
boshlagan
2014
–
2018-
yillar oralig‘ida O‘zbekistonga Samsung brendi ostida import qilingan
sovutgichlar yuqori narxlarda sotilgan. Bunga asosan bojxona to‘lovlari, xalqaro logistika
xarajatlari, va valyuta kurslaridagi beqarorlik sabab bo‘lgan. Narxdagi sekin pasayish
tendensiyasi 2016
–2018 yillarda kuzatiladi, bu davr OEM modeliga o‘tish borasidagi dastlabki
muzokaralar va bozor islohotlari bilan bog‘liq.
1
va
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1046
Shuningdek, import manbalarining Xitoy bilan kengaytirilishi ham tannarxga bosqichma-
bosqich ta’sir qilgan. Bu jarayonlarni tushunish, OEM modelining keyinchalik qanday afzalliklar
berganini yanada aniqroq tahlil qilish imkonini beradi.
OEM shartnomasi asosida Samsung va Artel o‘rtasida yo‘lga qo‘yilgan hamkorlikdan
so‘ng, sovutgich mahsulotlarining tannarxida sezilarli o‘zgarishlar kuzatildi. Quyidagi 3
-
jadvalda 2019-yildan keyingi davrda ushbu hamkorlik natijasida mahsulot narxining qanday
shakllangani, yetkazib berish shakllaridagi farqlar va tannarxga ta’sir qiluvchi asosiy omillar
yoritib berilgan. Bu holat OEM modelining real iqtisodiy samarasini ko‘rsatadi.
3-jadval
2019
–
2023-yillar: OEM asosidagi ishlab chiqarish davri (Artel
–
Samsung hamkorligi
asosida)
Yil
Yetkazib
berish shakli
Mahsulot
manbai
O‘rtacha
narx (USD)
Asosiy izohlar
2019
OEM asosida
yig‘ilgan
O‘zbekiston
(Artel)
$355
Mahalliy yig‘ish
boshlangan, import
qismen saqlangan
2020
OEM (to‘liq
yig‘ish)
O‘zbekiston
$320
Komponentlar import
qilinib, ichki bozorda
yig‘ildi
2021
OEM (ko‘proq
mahalliy)
O‘zbekiston
$288
Mahalliylashtirish
darajasi oshdi, tannarx
pasaydi
2022
OEM (mahalliy
yetkazib
beruvchilar
bilan)
O‘zbekiston
$262
Ichki ta’minotchilar
ulushi oshgan, valyuta
riski kamaygan
2019-
yilda OEM modeli asosida ishlab chiqarish endigina boshlangan bo‘lib, muzlatgich
mahsulotlarining o‘rtacha narxi $355 ni tashkil qilgan. 2022
-
yilga kelib esa bu ko‘rsatkich $262
gacha kamaydi. Bu davr oralig‘idagi pasayish quyidagicha hisoblanadi:
Tannarx pasayishi miqdori:
392-262= 93 $
Foizda ifodasi:
Shunday qilib, 2019-yildan 2022-
yilgacha bo‘lgan 4 yil ichida muzlatgich
mahsulotlarining o‘rtacha tannarxi 26.2% ga kamaygan. Bu OEM modelining ishlab chiqarish
samaradorligini oshirgani, mahalliy komponentlar ulushining ko‘paygani va tashqi omillardan
(masalan, bojxona va valyuta riski) himoyalanish natijasi sifatida baholanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1047
Gepoteza
OEM modeli asosida mahalliy ishlab chiqarishning bosqichma-bosqich joriy etilishi,
muzlatgich mahsulotlarining o‘rtacha narxini keskin pasayishiga olib keldi. 2014
-yildan 2018-
yilgacha bo‘lgan davrda Janubiy Koreyadan tayyor mahsulot import qilinib, o‘rtacha narx $410–
$390 oralig‘ida bo‘lgan (1
-
jadval). Bu esa bojxona to‘lovlari, logistika va valyuta o‘zgarishlari
hisobiga narxning yuqori bo‘lishiga sabab bo‘lgan.
Biroq 2019-
yildan boshlab Artel kompaniyasi bilan Samsung o‘rtasidagi OEM asosidagi
hamkorlik boshlanganidan so‘ng, har yili narxlarda sezilarli pasayish kuzatildi (2
-jadval). 2019-
yilda $355 bo‘lgan o‘rtacha narx, 2022
-
yilga kelib $262 gacha kamaydi. Bu to‘rt yil ichida $93
(ya’ni 26.2%) miqdorida pasayish deganidir.
Ushbu farqni 2018-yildagi $390 narx bilan taqqoslaganda ham, 28.7% miqdorida
arzonlashuv yuzaga kelgan. Bu holat OEM modeli orqali mahalliylashtirish va ichki yig‘ishbilan
izohlanadi.
Yuqoridagi ikki jadval tahlili shuni ko‘rsatadiki, OEM asosidagi ishlab chiqarish nafaqat
O‘zbekiston iste’molchilariga foyda bergan, balki Samsung kompaniyasining ishlab chiqarish va
yetkazib berish xarajatlarini ham keskin kamaytirgan.
Agar 100,000 dona muzlatgich yetkazib berilgan deb faraz qilinsa, har bir birlikda 93$
tejash orqali yiliga 9,300,000$ miqdorida xarajat kamaytirilgan
. Bu mablag‘ning bir qismi
Samsung foydasiga, bir qismi esa iste’molchilarga qulay narxlarda mahsulot yetkazish orqali
mahalliy bozorda raqobat ustunligini mustahkamlashga xizmat qilgan desak bumolag’a
bo’lmaydi.
Mazkur maqolada o‘rganilgan OEM modeli asosidagi hamkorlik, ayniqsa, Artel va
Samsung kompaniyalari o‘rtasidagi sheriklik, xalqaro biznesda brend va ishlab chiqarish
o‘rtasidagi rolining qanchalik muhimligini ko‘rsatib berdi. Bu holatda Artel kompaniyasi faqat
ishlab chiqarish funksiyasini bajargan bo‘lsa, Samsung kompaniyasi esa o‘zining kuchli brendi,
marketing siyosati va global strategiyasi orqali mahsulotlarni xalqaro bozorga yo‘naltirishni
boshqargan. Ya’ni, Artel zavodlari Samsung uchun ishlab chiqarish bazasiga aylangan, biroq
mahsulotlar Samsung brendi ostida, uning standartlari va bozor strategiyasiga muvofiq sotuvga
chiqarilgan.
Shu orqali Artel nafaqat ishlab chiqarish quvvatlaridan to‘liq foydalanish imkoniyatiga
ega bo‘ldi, balki tajriba almashish, texnologik standartlarni o‘zlashtirish va bozorda ishonchli
hamkor maqomini mustahkamlash kabi foydalarni ham qo‘lga kiritdi. OEM modeli orqali Artel
xorijiy bozorlarga bilvosita kirish imkoniyatini topdi, bu esa uning rivojlanish sur’atiga ijobiy
ta’sir ko‘rsatdi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bunday yondashuv, ayniqsa, geosiyosiy jihatdan
ichki bozorga qaram yoki xalqaro transport yo‘llaridan uzoqda joylashgan davlatlar uchun ayni
muddao hisoblanadi. Xususan, O‘zbekistonning geografik joylashuvi sababli ko‘plab mahalliy
kompaniyalar eksportda logistika va transport muammolariga duch kelmoqda. Shuning uchun
OEM strategiyasi ularga tayyor bozorlarga tezroq kirish va xalqaro brendlar orqali o‘zini
namoyon qilish imkonini beradi.
2
Muallif tomonidan 1- va 2-
jadval ma’lumotlariga tayanib hisoblangan tahlil.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1048
Shu asosda, tavsiya etamizki, xalqaro bozorga chiqishni istayotgan mahalliy ishlab
chiqaruvchilar OEM modelini puxta tahlil qilgan holda, tajribali xorijiy brendlar yoki o‘sha
mahsulot yo‘nalishida eng ilg‘or ishlab chiqaruvchilar bilan strategik hamkorlik aloqalarini
yo‘lga qo‘yishsin. Hamkor korxona yirik brend bo‘lishi shart emas —
asosiy e’tibor uning
texnologik tajribasi, ishlab chiqarish sifati va bozorga kirish imkoniyatlariga qaratilishi lozim.
Bu nafaqat moliyaviy foyda keltiradi, balki texnologik o‘sish, malakali ish kuchi rivoji va
bozor ishtirokchisiga aylanishga ham xizmat qiladi. Buning isboti sifatida Artel va Samsung
hamkorligi misolida tahlil qilingan ma’lumotlar asos bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Baymukhamedova Gulnoza Fattakhovna: Improvement of marketing technologies in
enterprises of the food industry. (2025). Western European Journal of Historical Events and
Social Science, 3(02), 77-79.
2.
Baymukhamedova Gulnoza Fattakhovna: Korxonaning raqobatbardoshligini oshirishda
marketingning roli // “TADQIQODLAR” jahon ilmiy
-
metodik jurnal №2 (56). 224
-227
3.
Г.Ф.
Баймухамедова
Инновационная маркетинговая деятельность, как фактор
развития конкуренции промышленности // Science and innovation, 2024 №3. ст. 204
-
205
4.
Baymukhamedova Gulnaz Fattakhovna: Marketing innovations in the bakery industry in
the conditions of formation of sustainable competitiveness // Vol. 12 No. 06 (2023): ASIA
PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW
5.
Baymukhamedova Gulnaz Fattakhovna: The role of small business and private
entrepreneurship in economic development // Vol. 11 No. 03 (2022): ASIA PACIFIC
JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW
