O‘QUV – MASHG‘ULOT GURUHI FUTBOLCHILARNING KUCH SIFATINI RIVOJLANTIRISHGA OID VOSITA VA USULLARNI TADBIQ QILISH SAMADORLIGI

1016

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

O‘QUV –

MASHG‘ULOT GURUHI FUTBOLCHILARNING KUCH SIFATINI

RIVOJLANTIRISHGA OID VOSITA VA USULLARNI TADBIQ QILISH

SAMADORLIGI

S.S.Abduqahhorov

O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport

universiteti tayanch doktoranti

Email:

Saidbokhir@mail.ru

https://doi.org/10.5281/zenodo.15688142

Annotatsiya.

Ushbu maqolada o‘quv mashg‘ulot guruhi futbolchilarining kuch jismoniy

sifatini rivojlantirishga qaratilgan anketa so‘rovnomasi natijalari yoritilgan. Bu maqolada
yoritilgan ma’lumotlar asosida murabbiylar va mutaxassislar o‘quv mashg‘ulotlarni samarali
tashkil etishga oid ma’lumotlarga ega bo‘lishadi.

Kalit so‘zlar

:

anketa, amaliyot, akademiya, sport, usul, jismoniy, mashg‘ulot.

Аннотация.

В статье представлены результаты анкетирования, направленного

на развитие силовых и физических качеств футболистов учебно

-

тренировочной группы.

На основе информации, изложенной в этой статье, тренеры и специалисты получат
знания о том, как эффективно организовывать учебные занятия.

Ключевые слова:

анкета, практика, академия, спорт, метод, физическая,

подготовка.

Abstract.

The article presents the results of a survey aimed at developing the strength

and physical qualities of football players in the training group. Based on the information
presented in this article, coaches and specialists will gain knowledge on how to effectively
organize training sessions.

Keywords:

survey, practice, academy, sport, method, physical, training.

Dolzarbligi.

Bugunga kelib, dunyoda futbol sport turi jadal rivojlanib bormoqda. Bizning

yurtimizda ham sportning ushbu turiga katta e’tibor berilmoqda. Yurtboshimiz tomonidan
chiqarilayotgan futbol boʻyicha qaror va farmonlar ijrosini taʼminlash maqsadida futbol

akademiyalarida tahsil oluvchi futbolchilarning har tomonlama integral tayyorgarligini oshirish
va futbolchilarni musobaqaga sifatli tayyorlash, ularning jismoniy sifatlarini oshirish dolzarb
muammolardan hisoblanadi. Yosh futbolchilarimizning Osiyo va jahon miqyosidagi

musobaqalardagi ishtirokini tahlil qilishda, futbolchilarimizning oʻyinning soʻnggi

daqiqalarigacha maydonda kurash olib borishlari va texnik-taktik harakatlarni samarali

bajarishlarida kuch jismoniy sifatining namoyon boʻlishida ayrim xato va kamchiliklar

kuzatilmoqda. Mutaxassislar oldida turgan dolzarb masalalardan biri, futbolchilarning kuch

jismoniy sifati va toʻpga zarba berish boʻyicha tahlillar olib borish, eksperimental tajribalar
oʻtkazishga ehtiyoj sezilmoqda.

Ishning maqsadi.

Futbol akademiyalarida faoliyat olib boruvchi mutaxassislarining fikr

muloxazalarini o‘rganish asosida kuch jsmoniy sifatini takomiilashtirish bo‘yicha taklif va

tavsiyalar ishlab chiqish.

Tadqiqot vazifalari.

-

yosh futbolchilarning kuch jismoniy sifatini rivojlantitish bo‘yicha uslubiy manbalarni

tahlil qilish.

-

Anketa so‘rovnomasi bo‘yicha mutaxassislarining fikr muloxazalarini o‘rganish asosida

kuch jsmoniy sifatini takomiilashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqish.

1017

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

Tadqiqot obekti:

O‘zbekiston Respublikasi futbol akademiyalari murabbiylarining

faoliyat jarayoni.

Tadqiqot usullari:

Anketa so‘rovnomasi, pedagogik tahlil, matematik statistik usul.

Biz ushbu maqolada Toshkent futbol akademiyasi va Namangan futbol akademiyasi

futbolchilarining kuch jismoniy sifatini rivojlantirish vosita va usullarining yoritilishi, muammoli

jihatlar, kuch jismoniy sifatini takomillashtirish boʻyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishga
qaratilgan anketa soʻrovnomasi oʻtkazdik. Ushbu soʻrovnomada jami 50 nafar futbol
mutaxassislari ishtirok etib, ularning anketa soʻrovnomasiga bergan javoblari asosida kuch
sifatini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi.

Olingan natijalar tahlili.

Ilmiy adabiyotlar tahliliga ko‘ra olingan xu

losalar asosida

hozirgi kunda faoliyat olib borayotgan murabbiylarning ham fikr-

mulohazalarini o‘rganishga

ehtiyoj sezildi. Bu narsa futbolchilarning kuch-jismoniy sifatini oshirish va takomillashtirishda

hozirgi kunda o‘quv

-

mashg‘ulot jarayoni tashkil etishda murabbiylarni qiynayotgan savollar va

mazkur yo‘nalishda amalga oshirilishi lozim bo‘lgan yo‘nalishlarni belgilab olish uchun zarurat

tug‘iladi.

Demak, ushbu anketa 10 ta savoldan

iborat bo‘lib, dastlabki savol

(1.1 rasm)

“Futbolda jismoniy tayyorgarlikni aniqlovchi
testlar yetarlicha ishlab chiqilganmi?” degan
savolga so‘raluvchilarning 70.4% ha, ishlab

chiqilgan deya javob berishgan. 29.6%

so‘raluvchilar

esa

yetarlicha

ishlab

chiqilmaganligini ta’kidlashgan. Bu savoldan
olingan javoblar bo‘yicha ushbu xulosani
ta’kidlash mumkinki, testlar mavjud, lekin 30%

ortiq

mutaxassislarning

yetarlicha

ishlab

chiqilmagan deyishlarining asosiy sababi bu
testlash

jarayoni

eski

usulda

amalga

oshirilayotganligi, ya’ni testlash jarayonida

yangi zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash darajasi pastligi va o‘sha yangi zamonaviy biron bir
tayyorgarlik turini izchil o‘rganish imkonini beruvchi testlar yetarli emasligini nazarda tutgan

holda ushbu javoblarni berishganligi ma’lum
bo‘ldi.

Ikkinchi savol bo‘yicha, ya’ni “Siz

amaliyotda jismoniy tayyorgarlik darajasini

aniqlovchi testlardan amalda foydalanasizmi?”

degan savolga mutaxassislarning 70.4% ga yaqin
qismi ha deb javob berishgan. 29.6%

mutaxassislar esa yo‘q deb javob berishgan. Bu
o‘z

-

o‘zidan ma’lumki, jismoniy tayyorgarlik

darajasini aniqlovchi testlardan asosan o‘sha
futbol to‘garaklarida va o‘sha shaxsiy klublarda

ishlovchi murabbiylar asosan shu javobni
berishgan. Davlat futbol akademiyalari va sport

maktablarida bu narsa qat’iy belgilanganligi va

o‘sha testlardan foydalanishlari ta’kidlab o‘tilgan. Bu savol bo‘yicha ham olingan natijalarda

1.1 rasm

1.2 rasm

1018

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

o‘sha jismoniy tayyorgarlik bo‘yicha testlar mavjudligi, lekin sobiq ittifoq

davrida ishlab

chiqilgan testlar ekanligi ko‘rsatildi. Bunga asosan, futbol rivojlantiradigan davlatlar olib
borayotgan testlash, ya’ni zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda testlash jarayonini
amalga

oshirish

muhim

omil

ekanligini

ta’kidlab

o‘tishgan.

(1.2

rasm)

Uchinchi (1.3 rasm) savol bo‘yicha siz faoliyat olib borayotgan jamoalarda testlash

bo‘yicha innovatsion vositalar mavjudmi? degan savolga mutaxassislarning 48.1% “ha” va
51.9% “yo‘q” deya javob berishgan. Bu savolga olingan natijalar o‘z

-

o‘zidan ma'lum. Chunki

zamonaviy texnologiyalarni o‘quv

-

mashg‘ulot jarayoniga tatbiq qilish bo‘yicha o‘ziga xos

muammo mavjud murabbiylarning ta’kidlashiga ko‘ra, ushbu texnologiyalar juda qimmat turishi

sababli barcha futbolchilarning tayyorgarlik jarayoniga tatbiq qilish imkoniyati hozircha mavjud
emas. Lekin hozirgi kunda asta-

sekin futbol bo‘yicha chiqarilayotgan qarorlar, farmonlar asosida

innovatsion texnologiyalarni futbolga jalb qilish bo‘yicha o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda.

To‘rtinchi (1.4 rasm) savol bo‘yicha olingan natijalar, innovatsion vositalardan foydalanish
ustuvor foyda asosida o‘quv

-

mashg‘ulot guruh futbolchilar kuch

-sifatini necha foizga

takomillashtirish mumkin degan savolga so‘raluvchilarning eng katta qismi, 75

-80% kuch-

sifatini rivojlantirish mumkin deya ta’kidlashgan. Ushbu savolning asosiy maqsadi shundaki,

kuch-sifatni rivojlantirishda futbolchilar asosan
trenjor moslamalarida va maydonda eski

an'anaviy usullar yordamida mashg‘ulot olib
borishadi. Bu usullar murabbiylar ta’kidlashi
bo‘yicha unchalik yuqori samara bermayapti.
Innovatsion texnologiyalarni qo‘llash, ya’ni

trenejyorlarda, kompyuterga axborot berish
moslamalari va yangi ishlab chiqilgan usullar
yordamida uni yetmish besh foizgacha kuch-
sifatini rivojlantirish mumkin degan fikrni
bildirishgan.

O‘quv

-

mashg‘ulot guruhi futbolchilarning

kuch-sifatini rivojlantirishga oid vositalarni
qaysi tayyorlov davrining qaysi bosqichida

qo‘llash samara beradi deb o‘ylaysiz? degan

1.3 rasm

1.4 rasm

1.5 rasm

1019

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

savolga so‘raluvchilarning 63% maxsus tayyorlov bosqichida amalga oshish kerak desa, 37%
so‘raluvchilar umum tayyorlov davrida deya fikr bildirishgan. (1.5 rasm) Bu savol bo‘yicha

olingan xulosa va natijalarga asoslanib murabbiylarning fikrlari shuni taqozo etmoqdaki, kuch-
sifatni rivojlantirishda maxsus tayyorlov davrida, oyoq kuchini rivojlantiruvchi vositalarni

o‘yindagi epizodlarga moslagan holda, berilayotgan vositalarni yakuniy qismi yoki boshlang‘ich
qismiga spesifik elementlarni qo‘shish orqali amalga oshirish katta samara beradi deya
ta’kidlashgan. 37% mutaxassislarning umum tayyorlov bosqichida ko‘proq kuc

h-sifatini

rivojlantirilsa, musobaqa faoliyati mobaynida bu narsa katta samara beradi deya fikr bildirishgan.

Xulosalar.

Olingan natijalardan maʼlum boʻldiki, futbol boʻyicha faoliyat olib

borayotgan mutaxassislar amaldagi futbolchilarni tayyorlash jarayonida qoʻllanilayotgan kuch

jismoniy sifatini rivojlantiruvchi va aniqlovchi testlar yetarli darajada ishlab chiqilmaganligini

taʼkidlab oʻtishgan va ularning ushbu testlardan foydalanish jarayonidagi innovatsion
texnologiyalarni qoʻllash boʻyicha deyarli texnologiyalar mavjud emasligi aniqlangan.
Mutaxassislarning fikrlariga koʻra, kuch sifatini aniqlashda, ayniqsa zarba kuchini aniqlashda
innovatsion toʻplardan foydalanishga ehtiyoj mavjud va ushbu texnologiya yordamida
futbolchilarning zarba kuchini aniqlash va toʻpni yoʻnalishi, zarba tezligi, jarima zarbalari,
standart vaziyatlarda toʻpni qay tarzda yoʻnaltirish, nishonga zarba berish aniqligini oshirishga
qaratilgan vositalarni qoʻllashga alohida eʼtibor qaratish lozimligi taʼkidlab oʻtildi. Kuch sifatini

rivojlantirishga qaratilgan vosita usullarini tayyorgarlik davrining maxsus tayyorlov bosqichida

koʻproq qoʻllash lozimligi va bunda oʻyin vaziyatlarini modellashtirishga qaratilgan epizodlarni
yaratish va futbolchilarning aynan yakunlovchi zarba aniqligini oshirish va zarba kuchini toʻgʻri
taqsimlagan holda oʻyin vaziyati xususiyatlari asosida toʻpning kerakli qismga zarba berish
holatlari boʻyicha vositalar kompleksini ishlab chiqishga qaratilgan tajribalar oʻtkazishga ehtiyoj

borligi aniqlangan. Bunda mutaxassislar yana futbolchilarning aynan kuch sifatini

rivojlantirishda fiziologik omillarni inobatga olish lozimligini taʼkidlaganliklari aynan

laboratoriya sharoitida futbolchilarning ushbu sifatini takomillashtirishga qaratilgan

eksperimental tajribalarni oʻtkazishga ehtiyoj borligi aniqlangan. Olingan natijalar asosida shuni
xulosa qilib taʼkidlash mumkinki, futbolchilarni tayyorlash jarayoniga zarba kuchini aniqlovchi

va tananing biomexanik holatini maqsadga muvofiq tarzga keltirishga qaratilgan tajribalarni

qoʻllash, vositalarni tadbiq etishga qaratilgan jarayonni tashkil etish zaruriy omil hisoblanadi. Bu

orqali futbolchilar maydonda bajaradigan texnik-taktik harakatlar samaradorligini oshirib,

musobaqa faoliyatiga ijobiy taʼsir koʻrsatishlari mumkin boʻladi.

REFERENCES

1.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning 2018 yil 16

- martdagi

“Futbolni rivojlantirish chora

-

tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ

-3610-sonli qarori. http://Lex.uz

2.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning 2019 yil 4 dekabrdagi
“O‘zbekistonda futbolni rivojlantirishni mutlaqo yangi bosqichga olib chiqish chora

-

tadbirlari to‘g‘risida”gi PF

-5887-

sonli farmoni. Xalq so‘zi gazetasi. 6

-dekabr 252-son.

3.

Акрамов Р.А., Тихинов В., Нуримов Р., Планирование и организация учебно

-

тренировочного просесса высоко квалифисированных футболистов. Метод.,
рекомендасии., Т, 1997,

-

54 с.

4.

Алиев М.Б. Исследование финала, показателей соревнователной деятелности юных
футболистов. В сб.науч.тезисов международной научно

-

практической конф.

1020

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

«Проблемы совершенствование системы подготовки высококвалифисированных
спортсменов олимпийским играм». Ташкент, 2006,

-

С. 17

-19.

5.

Арбузин, И.А. Классификация игровых ситуасий в футболе / И.А. Арбузин, В.А.
Блинов // Актуалные вопросы развития детского и юношеского футбола в городе
Омске: сб. ст. городской науч. практ. конф. СибГУФК.

-

Омск, 2006.

-

С.102

-108.

6.

Губа В. П. Показатели физического развития как основа модели юного футболиста
/ В.П.Губа, В.А.Левченков // Физическая култура

-

фактор укрепления здоровя,

профилактики и лечения заболеваний.

-

Смоленск, 1996.

-

С. 36

-37.

7.

Исеев Ш.Т. Курязов Р. Исползование инновасионных технологий при решении
педагогических проблем при занятиях физической културой и спортом. Материалы
науч.

-

практич. конфер. филиала МГУ им М.В. Ломоносова в Ташкенте. 2015.

-

С.187

-190.

8.

Исеев Ш.Т. Курязов Р. Сравнителный анализ тактических действий футболистов
высокой квалификасии. ФАН

-

СПОРТГА Илмий

-

назарий журнал №3. 2017. –

Ташкент. –

С. 50

-56.

9.

Pratas, J. The effect of situational variables on teams' performance in offensive sequences
ending in a shot on goal. A case Studs / J. Pratas, A. Volossovitch, AP. Ferreira // The
Open Sports Sciences Journal. - 2012. - P.193-199.

10.

Mero, A. Effects of muscle-tendon length on joint moment and powyer during sprint
starts / A. Mero, S. Kuitunen, M. Harland, H. Kyrolainen, P. Komi // Journal of Sports
Sciyencyes, February 2006. - 24(2). - R. 165-173.

11.

Stewart C. Winning Soccyer Drills //Atletic Journal, 1984. - N10. - P.24-

12.

Szilagi G. Strukture and organization of Youth Football //3-rd UYeFA Youth
Cjnferencye. - Viyenna, 1991. - P.

13.

Tenga, A. Developing a new method for team match performance analysis in professional
soccer and testing its reliability / A. Tenga, D. Kanstad, LT. Ronglan, R. Bahr //
International Journal of Performance Analysis of Sport. - 2009. - P. 8 - 25