KÓRKEM ÓNER ARQALÍ OQÍWSHÍLARDÍ ESTETIKALÍQ TÁRBIYALAWDA DÓGEREKLERDIŃ TUTQAN ORNÍ

284

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

KÓRKEM ÓNER ARQALÍ OQÍWSHÍLARDÍ ESTETIKALÍQ TÁRBIYALAWDA

DÓGEREKLERDIŃ TUTQAN ORNÍ

Sarsenbaeva Ulzada

Yunus Rajabiy atındaǵı ÓzMMKÓI “Dástan atqarıwshılıq” kafedrası

(baqsıshılıq hám dástanshılıq) tálim jónelisi 4

-kurs student.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15635253

Annotaciya.

Bul maqalada kórkem ónerdiń oqıwshılarǵa tásiri hámde kiyingi jılları

Húrmetli Prezidentimizdiń oqıwshı

-

jaslarǵá bolǵan itibarı, kórkem óner boyınsha ótkerilip

atırǵan tańlawlar, sonıń menen birge oqıw orınlarında shólkemlestirilgen dógerekler, olardıń
repertuarları haqqında sóz etligen.

Gilt sózi:

Kórkem óner, muzıka, dógerek, tańlawlar, repertuarlar, oqıwshılar, bayramlar,

festivallar.

РОЛЬ КЛУБОВ В ЭСТЕТИЧЕСКОМ ВОСПИТАНИИ УЧАЩИХСЯ СРЕДСТВАМИ

ИСКУССТВА

Аннотация.

В данной статье рассматривается влияние искусства на учащихся и

внимание нашего уважаемого Президента к учащейся молодежи в последние годы,
проводимые конкурсы в области искусства, а также кружки, организованные в учебных
заведениях, и их репертуары.

Ключевое слово:

Искусство, музыка, кружок, конкурсы, репертуары, ученики,

праздники, фестивали.

THE ROLE OF CLUBS IN THE AESTHETIC EDUCATION OF STUDENTS

THROUGH ART

Abstract.

This article discusses the impact of art on students and our esteemed

President's attention to student youth in recent years, ongoing competitions in the field of art, as
well as the clubs organized in educational institutions and their repertoires.

Key words:

Art, music, club, competitions, repertoires, students, holidays, festivals.

Oqıwshılardı estetikalıq tárbiyalaw hár tárepleme garmonikalıq rawajlanǵan hám

bárkamal shaxs bolıp jetilisiwinde muǵallimlerge úlken juwapkershilikli wazıypa qoyılǵan. Bul
wazıypanı tabıslı ámelge asırıwdıń áhmiyetli qurallarınan biri

-

kórkem óner.

Búgingi kúnde biziń oqıwshılarımızdı estetikalıq tárbiyalawda kórkem ónerdiń bar

imkaniyatlarınan paydalanılmaqta. Bunıń dálili bolıp, hár jılı ótkeriletuǵın: “Nawrız bayramı”,
“Ilham sháshmeleri”, “balalar hám jas óspirimler ushın bárkamal áwlad” tańlawları, “Bozataw
festivalı”, “Baqsılar festivalı”, “Ǵárezsizlik bayramı”, “Hasıl bayram”ımızda kóriwimiz
múmkin.

Muzıka kórkem óneri jas áwladlarımızdıń sezimlerine emocionallıq tásir kórsetedi, ózine

tán kórkem obrazlar arqalı hár qıylı ruwxıy jaǵday hám keypiyatlardı sáwlelendiredi. Yaǵnıy,
barlıq oqıwshılardı muzıka kórkem ónerine tartıw, ideyalıq dúnyasın hár tárepleme jetilistiriw
názerde tutıladı.

Keleshek áwladlarımızdıń hár tárepleme jetik hám bárkamal bolıp jetilisiwi ushın joqarı

kórkem talǵam hám mádeniy kónlikpe payda etiw, bulardı álbette ruwxıy

-

ádep

-

ikramlılıq

pazıyletlerdi tárbiyasız ámelge asırıp bolmaydı. Sonıń ushın da biziń Qaraqalpaqstan
Respublikasına saparında Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoev tárepinen jaslardı ruwxıy

-

ádep

-

ikramlılıq, mádeniy

-

estetikalıq tárbiyalawǵa úlken áhmiyet hám itibar beriliwi haqqında ayrıqsha

itibar qarattı.

285

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

Respublikamızda

házirgi

kúnde

ásirese

kórkem

háweskerlik

dógeregi

shólkemlestirilmegen birde

-

bir shólkem hám mákeme bolmasa kerek. Yunus Rajabiy atındaǵı

ózbek milliy muzıka kórkem óneri institutı janında da kópten berli kórkem háweskerlik
dógerekleri shólkemlestirilip islep kelmekte. Studentlerimiz bul dógereklerge belsene qatnasıp,
óz sheberlik hám qábiletlerin arttırıp kelmekte. Institutımızdıń barlıq dógerekleri ishinde “Dástan
atqarıwshılıǵı” kafedrasında qaraqalpaq tálim jónelisindegi baqsılarımız ushın “Sayra duwtar”
ansambl dógeregi, Xarezm baqsıshılıq tálim jónelisi ushın “Awezxan” dógeregi, Surxandáriya,
Qashqadáriya baqsıları tálim jónelisleri ushın “Alpamıs” dógerekleri júrgizilip kelinbekte.
Bunnan tısqarı hár bir fakultetimiz janında kishi dógerekler shólkemlestirilgen.

Máselen: duwtarshılar ansambli, maqomshılar ansambli hám saz áspab ansamblleri de

shólkemlestirilip jaqsı jolģa qoyilgan. Olardıń repertuarına tómendegi shıǵarmalar kirgizilgen.

Mısalı:

“Sayra duwtar” ansambline “Igalay”, “Gulpaq”, “Keńes”, “Muxalles”tiń túrleri,

“Nazlı”, “Xawjar”, “Qızlar úyge kir”, “Suw serper”, “Bozataw”, “Duwtarım meniń”, I.YUsupov
sózi, J.Shamuratov namasına “Watan táriypi”, “Yaǵlı báhár”, “Nalish”tin túrleri, “Muwsa”
naması, “Miń tumen”, “Nar iydirgen”, “Qaradáli”, “Jarǵanat”, “Torǵay naması”, “Qara jorǵa”,
“Shernazar naması”, “Ziywarjan”, “Ilme sultan”, Ansambl ushin: “Segoh”, maqamınıń qosimsha
bólimine kirgizilgen “Suwara”, “Dugoh Xusain II”, “Dugoh Xusain IV”, “Dugok Xusain V”,
“Dugoh Xusain VI”, Buzruk maqamınan “Qashqarcha rok”, “Ufori rok” bólimlerin dógerek
ustazları hám aǵzaları qatnasında shıǵarmalardı yoshlı, kewilli atqarıp atıǵanınıń guwsı bolamız.

Ansambller repertuarına kirgizilgen shıǵarmalar “Qırmandáli” dástanı bólimleri

“Qırmandáli”, “Bázirgen”, hámde “Ǵárip ashıq”, “Yusup

-

Axmet” sıyaqlı dástanlar kirgizilgen.

Bunday shólkemlestirilgen kórkem óner hám háweskerlik dógerekleri oqıwshılardı estetikalıq
tárbiyalawda tiykarǵı faktor bolıp, ol ózine tán bir dóretiwshilik mektep bolıp kelmekte. Sebebi
bul jámáátlerde ápiwayılıqtan quramalılıqqa, yaǵnıy qánigelikke shekem barıp jetedi.

Joqarıda atap ótkenimizdey barlıq ótkerilip atırǵan dógerek sol tiykarda jaslardı doslıqqa,

birlikke, tatıwlıqqa baǵdarlaytuǵın festivallar, kórik tańlawlar oqıwshılarımız arasında unamlı
tásir kórsetpekte. Bul tańlawlardı ótkeriwdiń tiykarǵı maqseti oqıwshılardıń joqarı ruwxıy

-

mádeniy

-

kórkem talǵamın, atqarıw sheberligin ósiriw hám mádeniy qádiriyatımızdı biliw

kónlikpesin qáliplestiriw bolıp tabıladı.

Jámáátte oqıwshılar hám zawıq aladı, hám tamashagóyge zawıq baǵıshlaydı, yaǵnıy ózi

tásirlense, ekinshi tárepten ol zawıq berip tásirlendiredi. Bul jerde atqarıwshı

-

oqıwshılar óz

kórkem ónerin ustazlarǵa salıstıradı, izlenedi hám dóretiwshilik etedi.

Oqıtıw procesinde biz oqıwshılardıń kórkem ónerdiń hár qıylı túrleri boyınsha, yaǵnıy

ózleri unatqan túrleri boyınsha, bir

-

biri menen básekileskenligin, óz sheberligine tań qalarlıq

dárejede isenim payda etkenligin kóremiz.

Bul ótkerilip atırǵan ilajlardıń jáne bir jaqsı tárepi qaraqalpaq xalıq milliy kórkem ónerin,

yaǵnıy xalıq awızeki

-

milliy professional kórkem ónerin jetilistiriwge qosqan úlesi hám onı jaslar

arasında keńnen úgit

-

násiyatlaw jumıslarınıń alıp barılıp atırǵanında bolıp tabıladı. Qaraqalpaq

xalqı bay hám ájayıp ózgesheliklerge iye bolǵan dóretiwshi xalıq. Bul dóretiwshilikte xalıqtıń
turmısı, pikir yadı hám umtılısları sáwlelenedi. Xalıq júdá ájayıp namalardı

-

qosıqlardı awızsha

saqlap kelmekte. Bul xalqımızdıń ǵáziynelerin ásirler boyı áwladtan áwladqa ótip tegislenip,
jıltırap xalıqtıń turmıs sharayatlarınıń ózgeriwlerine qaray jańalanǵan halda, olardıń eń jaqsıları
biziń dáwirimizge shekem jetip kelmekte. Bunday shıǵarmalarımızdıń kópshiligi házirgi kúnde
de xalıqtıń muzıka turmısında óz ornın joǵaltpaǵan hám oqıwshı jaslarımızdı estetikalıq
tárbiyalawda úlken áhmiyetke iye.

286

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6

REFERENCES

1.

Moyanov

Í.

Qaraqalpaq xal

ı

q muz

ı

kas

ı

tiykar

ı

nda oq

ı

wsh

ı

-jaslard

ıń

ruwx

ı

y-

á

dep-

ikraml

ı

l

ı

q paz

ı

yletlerin q

á

liplestiriwdi

ń ó

zgeshelikleri: pedagogika ilimleri boy

ı

nsha

filosofiya doktor

ı (

PhD)... dis. - Tashkent, 2019. - 153 b.

2.

Jiyenbaevich M. I. The evolution of music pedagogy of the karakalpak people: Historical
and theoretical aspects //Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities.

–

2021.

–

Т. 11. –

№. 10. –

С. 27

-32.

3.

Jiyenbaevich M. I. Competence-based approach in higher musical and professional
education //ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal.

–

2022.

–

Т

. 12.

–

№. 4. –

С

. 42-47.

4.

Moyanov I. TRAINING AND DEVELOPMENT OF ART PERSONNEL //Modern
Science and Research.

–

2023.

–

Т

. 2.

–

№. 9. –

С

. 65-69.

5.

Jiyenbaevich M. I. COMPETENCE-BASED APPROACH IN HIGHER MUSICAL
AND PROFESSIONAL EDUCATION //PROMINENCE OF INFORMATION
BASES& MEDIA ASSESSMENTS IN THE POST CONFLICT MARKETING
ENVIORNMENT.

6.

Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ

-

НАЗАРИЙ

ЖИҲАТЛАРИ:

Моянов

Ыкласбай

Жийенбаевич

Ўзбекистон Давлат санъат вамаданият институти Нукус филиали,«халқ ижодиёти»
кафедраси в. в. б доценти. Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (

PhD)

//Образование и инновационные исследования международный научно

-

методический журнал. –

2021.

–

№.

5.

7.

Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ

-

НАЗАРИЙ

ЖИҲАТЛАРИ

//Образование

и

инновационные

исследования международный научно

-

методический журнал. –

2021.

–

№. 5.