33
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA AYOLLAR KOSMETIKASIGA OID TERMINLAR
TADQIQI
Xo’jamqulova Safarxol Xo’jamqul qizi
Nizomova Mohinur Baratbayevna
f.f.fd.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15592506
Annotatsiya. Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida ayollar kosmetikasiga oid
terminlarning lingvistik tahlili olib borilgan. Kosmetika sohasi zamonaviy jamiyatda o‘zining
ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy ahamiyati bilan ajralib turadi. Ushbu sohaga oid terminlarning
o‘zbek tiliga kirib kelishi, o‘zlashuvi, tarjimasi va qo‘llanish holatlari, shuningdek ularning
semantik xususiyatlari mazkur tadqiqot doirasida o‘rganiladi. Ingliz tilidan o‘zbek tiliga o‘tgan
atamalar morfologik va semantik jihatdan tahlil qilinadi, mavjud tarjima muammolari ham
ko‘rsatib o‘tiladi. Shu asosda ushbu terminologiyani standartlashtirish zarurati asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar: kosmetika, terminologiya, ingliz tili, o‘zbek tili, tarjima, o‘zlashma so‘zlar,
semantika, lingvistika.
Matbuot, ommaviy axborot vositalari va ayniqsa internet vositalarining rivojlanishi
natijasida go‘zallik, moda va kosmetikaga oid terminlarning kundalik tilga tobora ko‘proq kirib
kelishi kuzatilmoqda. Xususan, ingliz tili go‘zallik sanoati va kosmetika mahsulotlari ishlab
chiqarishda yetakchi til bo‘lib, uning terminlari turli tillarga, jumladan o‘zbek tiliga ham faol
o‘zlashmoqda. Shunday sharoitda ushbu atamalarning o‘zbek tilida qanday qo‘llanilayotgani,
ular qanday shaklda qabul qilinayotgani, ularning tarjima qilishdagi muammolari va semantik
mosligi masalalari dolzarb bo‘lib bormoqda. Inglizcha kosmetika terminlarining o‘zbek tilida
qo‘llanish shakllari muayyan tizim va standartlarga asoslanmagan bo‘lib, bu holat ayrim
chalkashliklarga, terminlarning turlicha qo‘llanishiga olib kelmoqda.
Kosmetik terminlar tarkibida asosan mahsulot nomlari (foundation, concealer,
highlighter, toner, mascara), ulardan foydalanish usullari (blending, contouring, exfoliating)
hamda natijalarni ifodalovchi sifatlar (matte, glossy, radiant, waterproof) mavjud. Bu atamalar
bevosita ingliz tilida yaratilgan bo‘lib, xalqaro bozorda keng tarqalgan. Ularning bir qismi rus tili
orqali, yana bir qismi bevosita ingliz tilidan o‘zbek tiliga o‘zlashgan. Masalan, lipstick —
pomada, mascara — tush, foundation — tonal krem, eyeliner — ko‘z qalam kabi variantlar
tilimizda faol qo‘llanmoqda. Biroq ayrim atamalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilinmaydi, balki
aynan inglizcha shaklida ishlatilmoqda: primer, concealer, highlighter kabi. Bu holat, bir
tomondan, global til ta’sirining tabiiy oqibati bo‘lsa, boshqa tomondan, ularning o‘zbekcha
muqobillarining shakllanmaganligi yoki keng tan olinmaganligi bilan bog‘liq.
Tarjima masalalariga to‘xtalar ekanmiz, ayrim atamalarning o‘zbek tiliga so‘zma-so‘z
o‘girilishi ma’noni to‘liq ifodalay olmaydi. Masalan, concealer so‘zi “yashiruvchi krem” deb
tarjima qilinadi, lekin bu vosita yuzdagi dog‘, ajin, qorong‘ulikni maskalovchi, estetika beruvchi
mahsulot ekanini hisobga olsak, bunday soddalashtirilgan tarjima uning funksional mazmunini
to‘liq aks ettirmaydi. Xuddi shunday, highlighter so‘zini “yorqinlashtiruvchi” deb atash ham
yetarli emas, chunki u yuzning ma’lum qismlarini ajratib ko‘rsatish va yuz strukturasi bilan
ishlash maqsadida qo‘llaniladi. Demak, ushbu terminlarni tarjima qilishda nafaqat semantik jihat,
balki madaniy kontekst va estetik tushunchalar ham hisobga olinishi kerak. Tilshunoslik nuqtai
nazaridan olib qaralganda, kosmetik terminlar o‘ziga xos semantik konnotatsiyaga ega. Ular
nafaqat mahsulotni ifodalaydi, balki foydalanuvchiga estetik go‘zallik, ishonch, zamonaviylik,
34
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
joziba kabi hissiy va madaniy qiymatlarni ham yetkazadi.
Masalan, illuminating foundation — “yorug‘lik beruvchi asos” degan tarjimaga ega
bo‘lishi mumkin, biroq u go‘zallik orqali porloqlik, salomatlik taassurotini ham beradi. Bu esa
bunday atamalarni tarjima qilishda so‘zning sirtqi ma’nosigina emas, balki uning ichki
konnotativ jihatlarini ham inobatga olish zarurligini ko‘rsatadi.
Amalda o‘zbek tilida bir mahsulot uchun bir nechta nomlarning mavjudligi, ularning
turlicha yozilishi va ishlatilishi kuzatiladi. Masalan, primer atamasi “asos kremi”, “makiyaj osti
vositasi”, “tayyorlovchi krem” kabi shakllarda ishlatiladi. Bu esa terminlarning rasmiy
standartga ega emasligidan dalolat beradi. Natijada, til birligi buziladi, iste’molchilar,
tarjimonlar, va mutaxassislar o‘rtasida tushunmovchiliklar paydo bo‘ladi. Shuning uchun
kosmetika terminologiyasini tartibga solish, ularni yagona me’yorga keltirish, rasmiy lug‘atlarga
kiritish va davlat til siyosati doirasida standartlashtirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi.
Shuningdek, so‘z yasalishi jihatidan ham o‘zbek tilining imkoniyatlaridan keng foydalanish
lozim. Masalan, inglizcha moisturizer so‘zi o‘rniga “namlantiruvchi vosita” deb so‘z yasash
orqali aniqlik kiritish mumkin. Bunday yondashuv nafaqat tilni soflashtiradi, balki yangi
terminlarni yaratishda o‘zbek tilining milliy xususiyatlarini saqlab qolishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, ingliz va o‘zbek tillarida ayollar kosmetikasiga oid terminlar
tilshunoslik uchun alohida tadqiqot obyektidir. Bu soha til rivojida ham, madaniy tafakkurning
aksida ham muhim rol o‘ynaydi. Inglizcha kosmetika terminlarini to‘g‘ri tarjima qilish, semantik
jihatdan tahlil etish, ularni o‘zbek tilining ichki tizimiga moslashtirish, eng asosiysi, ularni
me’yorlash va rasmiylashtirish orqali til birligini ta’minlash mumkin bo‘ladi. Bunday tadqiqotlar
esa, o‘z navbatida, ilmiy lug‘atlar tuzish, tarjima metodikasini takomillashtirish va til siyosatini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
Alisherov B. (2018). O‘zbek tilida soha terminlarining shakllanishi. Toshkent: Fan.
2.
Nurullayeva M. (2020). Inglizcha-o‘zbekcha tibbiyot va kosmetika atamalari lug‘ati.
Toshkent: Yangi asr avlodi.
3.
Saidova Z. (2023). “Zamonaviy terminlarning o‘zbek tilida qo‘llanishi”. Til va adabiyot
jurnali, №4.
4.
Oxford Learner’s Dictionary of Business and Technical Terms. (2022). Oxford
University Press.
5.
Cambridge Dictionary of Cosmetics and Beauty Terms. (2021). Cambridge University
Press.
