OQITIWSHI KOMPETENCIYASINIŃ MAZMUNI

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

1051

OQITIWSHI KOMPETENCIYASINIŃ MAZMUNI

Kallibekova Zaripa Uzakbay kizi

Nókis Mámleketlik Pedagogikalıq Institutı Pedagogika hám psixologiya baǵdarı

Magistratura bólimi 2

-

basqısh student.

Ayzada Embergenova

Ilimiy basshi. P.i.f.d. (Phd).

https://doi.org/10.5281/zenodo.15715326

Annotaciya.

Bul maqalada klass jámáátin basqarıwda oqıtıwshı kompetenciyasınıń

mazmunı, quramlıq bólimleri hám ámeliy áhmieti kórsetilgen. Atap aytqanda, pedagogikalıq,
psixologiyalıq, kommunikativlik hám informaciyalıq

-

kommunikaciyalıq kompetenciyalardıń

klastaǵı sociallıq

-

psixologiyalıq ortalıqqa kórsetetuģın tásiri analizlengen. Oqıtıwshınıń kásiplik

potencialı, onıń liderlik pazıyletleri, klass ishindegi qatnasıqlardı tártipke salıwdaǵı roli
zamanagóy ilimiy kózqaraslar tiykarında ashıp berilgen. Sonday

-

aq, maqalada Ózbekstan

Respublikasında ámelge asırılıp atırǵan bilimlendiriw reformaları konteksinde oqıtıwshılardıń
kompetenciyalıq dárejesin rawajlandırıw jolları kórip shıǵılǵan. Izertlew nátiyjeleri klass
jámáátin basqarıwda kompetentli muģallim jetekshi faktor ekenligin tastıyıqlaydı.

Gilt sózler

: Klass jámááti, muģallim kompetenciyası, pedagogikalıq jantasıw,

kommunikativlik kónlikpeler, sociallıq

-

psixologiyalıq ortalıq, liderlik, refleksiya, zamanagóy

bilimlendiriw, psixologiyalıq kompetenciya, sanlı t

exnologiya.

СОДЕРЖАНИЕ КОМПЕТЕНЦИИ УЧИТЕЛЯ

Аннотация.

В данной статье освещены содержание, компоненты и практическое

значение компетентности учителя в управлении классным коллективом. В частности,
проанализировано влияние педагогических, психологических, коммуникативных и
информационно

-

коммуникативных компетенций на социально

-

психологическую среду в

классе. Профессиональный потенциал учителя, его лидерские качества, роль в
регулировании внутриклассных отношений раскрываются на основе современных
научных подходов. Также в статье рассматриваются пути развития уровня
компетентности учителей в контексте образовательных реформ, осуществляемых в
Республике Узбекистан. Результаты исследования подтверждают, что компетентный
учитель является ведущим фактором в управлении классным коллективом.

Ключевые слова

: классный коллектив, компетентность учителя, педагогический

подход, коммуникативные навыки, социально

-

психологическая среда, лидерство,

рефлексия, современное образование, психологическая компетентность, цифровые
технологии.

CONTENT OF TEACHER COMPETENCE

Abstract.

This article highlights the content, components, and practical significance of

teacher competence in managing the classroom collective. In particular, the influence of
pedagogical, psychological, communicative, and information and communication competencies
on the socio-psychological environment in the classroom was analyzed. Based on modern
scientific approaches, the professional potential of the teacher, his leadership qualities, and his
role in regulating intra-classroom relationships are revealed. The article also examines ways to
develop the level of teacher competence in the context of educational reforms being implemented
in the Republic of Uzbekistan. The research results confirm that a competent teacher is a leading
factor in managing the classroom collective.

Keywords:

classroom team, teacher competence, pedagogical approach, communicative

skills, socio-psychological environment, leadership, reflection, modern education, psychological
competence, digital technology.

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

1052

Zamanagóy bilimlendiriw sistemasında oqıtıwshınıń roli tek bilim beriw menen

sheklenbeydi. Ol sociallıq ortalıqta iskerlik júrgiziwshi klass jámáátin qáliplestiriwshi,
basqarıwshı hám rawajlandırıwshı oraylıq shaxs sıpatında qaraladı. Sonıń ushın da oqıtıwshı
kompetenciyasınıń mazmunı, onı rawajlandırıw strategiyaları hám klass jámáátin nátiyjeli
basqarıwda áhmiyeti búgingi kúnde áhmietli ilimiy

-

pedagogikalıq máselelerden biri esaplanadı.

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń atap ótkenindey: "Jańa

Ózbekstandı qurıwda eń úlken tayanıshımız bul

-

bilimli hám tárbiyalı áwladtı kamalǵa keltirip

atırǵan muǵallimler bolıp esaplanadı"1. Bul pikir oqıtıwshı shaxsına berilip atırǵan joqarı itibar
hám onıń jámiettegi ornın sáwlelendiredi.

Mugallim kompetenciyasının mazmuni: Oqıtıwshınıń kompetenciyası

-

bul onıń bilim,

kónlikpe hám jeke pazıyletleriniń jıyındısı bolıp, tálim

-

tárbiya procesinde tabıslı jumıs alıp

barıwǵa imkan beredi.

Búgingi kúnde bul kompetenciyalar tómendegi baǵdarlarda kórinedi:

Pedagogikalıq kompetenciya

-

bilimlendiriw mazmunın tereń biliw, metodika hám

didaktikalıq qurallardan nátiyjeli paydalanıw [2].

Psixologiyalıq kompetenciya

-

oqıwshılar psixologiyasın ańlaw, olardıń ishki dúnyasın

túsiniw, óz ara qatnasıqlarda individual jantasıwdı támiyinlew [3].

Kommunikativ kompetenciya -

nátiyjeli sóylesiw, til mádeniyatına ámel etiw, sociallıq

-

psixologiyalıq ortalıqqa tásir ótkeriw qábileti [4].

Informaciyalıq

-

kommunikaciyalıq kompetenciya

-

cifrlı texnologiyalardan paydalana

alıw, informaciya aǵımların basqarıw [5].

Refleksiv kompetenciya -

óz iskerligin analiz etiw, qátelerdi ańlap, keleshekte

jetilistiriwge umtiliw [6].

Bul kompetenciyalar muģallimniń klass jámáátin basqarıwdaģı tabısın belgileydi. Bul

jaǵdayda ol tek bilim beriwshi emes, al lider, shólkemlestiriwshi, psixolog, mentor hám
motivator rolin atqaradı. Klass komandası hám basqarıw procesi: Klass jámááti

-

bul óz ara

maqset birligi, turaqlı baylanıs hám iskerlik penen baylanısqan oqıwshılar toparı bolıp, bul topar
sociallıq struktura sıpatında qáliplesedi. Klass jámáátin basqariw degende, mugallimniń usi
toparda unamlı psixologiyalıq ortalıq jaratıw, oqıwshılardıń belsendi sociallıq rollerin belgilew,
olardıń óz ara qatnasıqların tártipke salıw hám motivaciyalıq belsendiligin arttırıw procesi
túsiniledi [7].

Muģallim klass jámáátin basqarıwda tómendegi funkciyalardı atqaradı

.

Shólkemlestiriwshilik

-funkcional

: oqıwshılardı jámáátke birlestiriw, rollerdi bólistiriw,

klass basshılıǵı procesin jolģa qoyiw;

Tárbiyalıq:

ádep

-

ikramlılıq qádiriyatlar, sociallıq normalar hám milliy

-ruwxiy

dástúrlerdi sińdiriw;

Kommunikativlik:

sóylesiw mádeniyatın qáliplestiriw, pikir

-talaslarga bagdarlaw;

Diagnostikalıq:

klastaǵı oqıwshılardıń psixologiyalıq jaǵdayı, óz ara qatnasıqları hám

motivaciya dárejesin bahalaw [8]. Búgingi kúnde mekteplerde sanlı texnologiyalar keńnen
engizilmekte. Bul bolsa klass jámáátin basqarıw usılların da jańalawdı talap etedi. Máselen,
elektron kúndelik, klass chatları, onlayn sorawnamalar járdeminde oqıwshılardıń sociallıq
belsendiligi monitoring etilmekte. Bul proceste muǵallim tek basshı yemes, al cifrlı qurallar
arqalı psixologiyalıq analizator wazıypasın da orınlay alıwı kerek [9]. Oqıtıwshı kompetentligin

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

1053

rawajlandırıw perspektivaları. Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2021

-

jıl 25

-

avgusttaǵı "Bilimlendiriw sapasın arttırıw boyınsha kompleksli is

-

ilajlar haqqında"ǵı qararında

oqıtıwshınıń kompetenciyasın rawajlandırıw tiykarǵı baǵdar sıpatında belgilengen [10]. Bunda
tómendegi ilajlar úlken áhmiyetke iye:

Kásiplik rawajlanıw ushın turaqlı tájiriybe arttırıw kurslar

Ilimiy-

metodikalıq oraylardıń jumısı arqalı ámeliy járdem kórsetiw.

Pedagogikalıq innovaciyalardı engiziw hám olardı bahalaw sistemasın jaratıw;

Muǵallimlerdiń jetiskenliklerin materiallıq hám ruwxıy xoshametlew.

Bunnan tısqarı, psixologiyalıq

-

pedagogikalıq tayarlıq dárejesi joqarı bolǵan muǵallimler

klasstaǵı sociallıq

-

psixologiyalıq ortalıqqa unamlı tásir kórsetip, hár bir oqıwshınıń jeke hám

sociallıq rawajlanıwına járdem beredi. Bul tárep házirgi kúnde "inklyuziv bilimlendiriw,"
"shaxsqa baǵdarlanǵan qatnas," "óz ara isenim ortalıǵın qáliplestiriw" sıyaqlı pedagogikalıq
koncepciyalar menen úzliksiz baylanıslı [11]. Juwmaqlap aytqanda, klass jámáátin basqarıwda
oqıtıwshınıń kompetenciyasın rawajlandırıw

-

bul tek ǵana bilimlendiriwdiń sapası emes, al

bilimlendiriw sistemasınıń sociallıq nátiyjeliligin arttırıw menen tıǵız baylanıslı. Kompetentli
muģallim

-

bul jámiyetke jetik shaxslardı tárbiyalay alatuģın, óz ústinde turaqlı isleytuģın,

zamanagóy texnologiyalardı iyelegen pedagog. Ol klass jámáátin tek ǵana basqarmaydı, al ol
jerde salamat sociallıq ortalıq, óz

-

ara húrmet hám isenim tiykarların jaratadı. Bul bolsa, óz

gezeginde, hár bir oqıwshınıń sociallasıwı, jetekshilik qábileti hám puqaralıq juwapkershiligin
rawajlandıradı.

Paydalanǵan ádebiyatlar

1.

Mirziyoyev Sh.M. “Yangi O‘zbekiston strategiyasi” –

T.: O‘zbekiston, 2022.

2.

Hasanboyeva O. “Pedagogik kompetensiya va zamonaviy o‘qituvchi” // Pedagogika va

psixologiya.

–

2023, №2.

3.

Abdujabborova G'. “Psixologik madaniyat va o‘qituvchilik faoliyati” –

T.: Fan va

texnologiya, 2021.

4.

Turaeva D. “Muloqot madaniyati va ta’limda kommunikativ yondashuv” // Ta’lim

islohotlari jurnali.

–

2022, №1.

5.

Karimov I. “Axborot texnologiyalarining ta’limga integratsiyasi” // Ilm va zamon.

-2021,

№3.

6.

Jumayeva M. “Refleksiya va uning pedagogik funksiyalari” –

Samarqand: Pedagog

nashriyoti, 2020.

7.

To‘xtayev N. “Sinf jamoasi va uning pedagogik boshqaruvi” –

Andijon: Ilm ziyo, 2023.

8.

Rustamova Z. “Bola shaxsini o‘rganishda sinf jamoasining roli” –

T.: 2022.

9.

Shodmonova D. “Ta’limda raqamli texnologiyalar va psixologik muhit” // O‘qituvchi

jurnali.

–

2023, №4.

10.

O‘zbekiston Respublikasi VM qarori №528 (25.08.2021 y.) –

www.lex.uz

11.

Nishonova S. “Inkluziv ta’lim va shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv” –

T.: Ilm, 2022.