ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1123
KASB-
HUNARGA YO’NALTIRISH: BARQAROR TARAQQIYOTNING
RIVOJLANISH KALITI
Begaliyeva Mohinur Mirzohid qizi
Andijon viloyati Asaka tumani 34-IDUM amaliyotchi psixologi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15716057
Annotatsiya
.
O’quvchilarda kasbiy ongni shakllantirish,
mehnat bozorining talablariga
mos kadrlar tayyorlash va ijtimoiy-
iqtisodiy barqarorikni ta’minlashda kasb
-hunarga
yo’naltirishning ahamiyati yoritilib beriladi.
Bu maqola o’quvchilar bilan kasb
-hunarga
yo’naltirishning yangi shakllari,
usullari va vositalarini samarali tashkil etish yo’llari haqida
ma’lumot beradi.
O’quvchilarni kasb
-
hunarga yo’naltirishdan maqsad o’sib kelayotgan yosh
avlodni ongli ravishda kasb tanlashga tayyorlash orqali ularning kelajakdagi muvaffaqiyatli
faoliyati va jamiyatda barqaror taraqqiyotga erishishlariga ko’maklashishdir.
Kalit so’zlar
:
Kasb-
hunarga yo’naltirish, kasb tanlash,
ilg’or texnologiyalar, onlayn
platformalar.
Bugungi kunda O’zbekistonda bo’lg’usi mutaxassislarni kasbiy tayyorlash,kasb
-hunar
oldiga qo’yiladigan talablarga mutanosib insonlar qilib shakllantirish davlat ahamiyatiga molik
muammo bo’lib hisoblanadi.Barqaror taraqqiyot deganda,hozirgi va kelajak avlodlarning
ehtiyojlarini ta’minlay oladigan,ijtimoiy,iqtisodiy va ekologik jihatdan muvozanatli rivojlanish
tushuniladi.Kasb-
hunarga yo’naltirish aynan shu omillarni inobatga olgan holda amalga
oshirilsa,u barqaror taraqqiyotga bevosita xizmat qiladi.
Kasb tanlash-har bir inson hayotidagi eng muhim tanlovlardan biri.Kasb- nafaqat
daromad manbayi,balki umrining asosiy qismi sarflanadigan foaliyat hamdir. Bu qarorni to’g’ri
qabul qilish uchun o’quvchi o’zini anglashi,ichki dunyosi,qiziqishlari,ijtimoiy muhiti,salomatligi
to’g’ri kelishi va real imkoniyatlarini to’g’ri baholay olishi kerak.Shuning uchun bunday
ma’suliyatli qaror qabul qilishda faqatgina atrofdagilarning tavsiyasiga tayanish emas,tahlilning
boshqa muqobil variantlarini ham qo’llash kerak.
Kasbga yo’naltirish psixologiyasi bo’yicha mutaxassis Azizxon Bahodirov bu borada
shunday tavsiyalar bergan.”O’zingizda qaysi kasbga moyillik va qiziqish yuqori ekanini
psixologik testlar orqali birlamchi bosqichda aniqlab olishingiz mumkin.Faqatgina bunda onlayn
platformalarda duch kelgan testga emas,soha mutaxassislari ishlab chiqqan professional
testlarga tayanish kerak.Shuni esda tutish kerakki,test natijalariga “hukm”deb qarash kerak
emas.Ular faqatgina moyillik yo’nalishini belgilab beradi”.
O’quvchilarni kasb
-
hunarga yo’naltirishda ilg’or texnologiyalarni qo’llash
-ularni kasb
tanlashida ongli qaror qabul qilishga,
amaliy ko’nikma va qiziqishlarini aniqlashga,
zamonaviy
mehnt bozoriga tayyor bo’lishiga xizmat qiladi.
Bu jarayonda foydalanilayotgan ilg’or
texnologiyalarga quyidagilar misol bo’la oladi.
1.Raqamli kasbiy diognostika platformalari
O’quvchilar qiziqishi,
qobiliyati va psixotipiga qarab kasblarni aniqlashda onlayn
testlar,so’rovnomalar va algoritmik tahlil tizimlaridan foydalaniladi.
-MyFuture, Truity, 123test,
ProfOrientator kabi platformalar orqali kasbiy yo’nalish
aniqlanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1124
2.Virtual haqiqat (VR) va kengaytirilgan haqiqat (AR)texnologiyalari
O’quvchilar VR ko’zoynaklar yordamida turli kasblarning ish muhitini virtual tarzda
ko’rib,
amaliyotga yaqin tajriba orttirishadi. Masalan, virtual muhandislik labaratoriyalari,
jarrohlik amaliyotlari yoki sanoat liniyalarida ishlash modullari.
3.Simulyatorlar va interaktiv mashg’ulotlar
Mashinasozlik, elektrotexnika, tibbiyot, kimyo,
qurilish va boshqa yo’nalishlar bo’yicha
interaktiv simulyatsiya dasturlari orqali o’quvchilar ish jarayonini mashq qilishi mumkin.3D
modellashtirish,
robotexnika va avtomatlashtirigan boshqaruv tizimlari asosida o’qitish.
4.Onlayn kasbiy yo’naltirish platformalari va vebinarlar
Coursera, Udemy, EdX, Udacity, inLearning, Duolingo, Memrise, Skill share, TEDed,
mindvalley, Alison, Khan Academy, Qizlar akademiyasi,
O’zbekiston oshpazlar uyushmasining
pazandachilik kurslari, Monomarkaz, Programmer uz,
Dasturchilar orqali o’quvchilar turli
yo’nalishlarda bepul yoki arzon narxlarda bilim olishadi.
Kasblar haqidagi vebinarlar, ekspertlar bilan jonli efirlar orqali real tajriba almashinuvi
o’quvchilarni to’g’ri kasbga yo’naltirishga yordam beradi.
O’quvchilarni kasb
-
hunarga yo’naltirish ishlarini samarali tashkil etishda ,ushbu
jarayonni ta’lim muassalarida amalga oshiruvchi o’qituvchilar,pedagog hodimlar hamda aholi
o’rtyasida(mahalla,ota
-ona)profilaktika ishlarini olib borish maqsadida hamkorlik ishlari amalga
oshirilmoqda.Kasblar bo’yicha birlamchi bilim,ko’nikmalarni shakllantirish uchun professional
tashxislash va kasb-
hunarga yo’naltirish bo’yicha respublikamizda”O’quvchilarni kasb
-hunarga
yo’naltirish va psixologik
-
pedagogik tashxis markazi”tashkil etilgan.Bu markaz O’zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarida ko’zda tutilgan jamiyat ehtiyoji va mehnat bozori
talablari asosida o’quvchilarning o’z qiziqishlari qobiliyatlari va sog’ligiga mos bo’lgan kasb
-
hunarlarni tanlashlariga ko’maklashadi.
Yangi O’zbekistonning 2022
-
2026 yillariga mo’jallangan taraqqiyot strategiyasida
umumta’lim maktablari kasb o’rganish istagidagi bitiruvchilarning davlat tomonidan kamida bir
kasbni egallashiga ko’maklashuvchi ntizimni joriy etish vazifasi belgilangan.Ana shu topshiriq
ijrosini ta’minlash maqsadida ko’rilayotgan chora
-
tadbirlar o’quvchilarning muayyan kasb
o’rganib,maxsus malakaga ega,
raqobatbardosh kadr bo’lib yetishishiga xizmat qiladi.
Zero,
iqtisodiyot barqarorligi,barcha sohalarda rivojlanagan davlatlar bilan bellasha olish ham mehnat
bozoridagi kadrlarning salohiyatiga bog’liq.Bunday kadrlar esa avvalo maktabda kamol topadi
va shaklllanadi.
Kasb-
hunarga yo’naltirishda o’quvchilarning ma’naviy
-axloqiy fazilatlari bilan birga ular
tanlayotgan sohaga layoqati qay darajada muvofiqligini aniqlash,bu borada fan
o’qituvchilari,sinf rahbarlari,ota
-
onalar va mahalla faollarining shaxsiy na’munasi va
hamkorligini mustahkamlash katta ahamiyat kasb etadi.Zero,to’g’ri va maqsadli kasb
-hunarga
yo’naltirilgan o’quvchi o’zi uchun shaxsiy rivojlnish poydevorini yaratadi va hayot yo’lini
belgilaydi,o’z salohiyatini ro’yobga chiqaradi,o’ziga ishonch,ma’suliyat hissi ortadi,hayotga
mehnatga tez moslashadi.Rivojlangan iqtisodiyotda kasb egalariga ehtiyoj katta- bu ijtimoiy
barqarorlik omili hisoblanadi.Kasb-
hunar egallagan yoshlar ichki va tashqi mehnat bozorida o’z
o’rnini topadi,ishsizlar soni kamayadi, natijada migratsiya ehtiyoji pasayadi.Har bir hunar egasi
-
bu millatimiz ustunidir.”Hunar
-
hunardan riziqing unar”deydi dono xalqimiz.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1125
O’quvchi maktabni tamomlagach,
uni to’g’ri yo’naltirish,
so’ng talab yuqori bo’lgan kasb
egasi bo’lishiga ko’maklashish uning kelgusi hayotida juda muhim ahamiyatga ega.
Prizindentimiz boshchiligida yoshlarning har tomonlama yetuk va barkamol bo’lib
yetishishlari uchun otalarcha g’amxo’rlik qilmoqda.
Maqsad ezgu va yagona-
Yangi O’zbekiston farzandlari hayot bilan hamnafas,
shijoatli,
bilimga chanqoq, halol va hayotga teran nigoh bilan boqa oladigan,
jamiyatda o’z o’rniga ega
bo’lgan insonlar bo’lib tarbiya topishiga erishishdir.
Mehnatkash yoshlar to’g’ri fikr,
ilg’or va
keng dunyoqarash bilan mamalakatni faol rivojlantiruvchi drayverga aylandi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O’zbekiston Respublikasi Tashxis markazi “O’quvchilarni kasb
-
hunarga yo’naltirish”
o’quv qo’llanmasi
2.
A.M.Mirzakarimov,Y.N.Abdug’afforova
“Kasbga
yo’naltirishning
zamonaviy
usullari”.PEDAGOGS internatioanal research journal 140
-145 b.
3.
”Innovatsiya,texnologiya va strategiya markazi” ning Maktab bitiruvchilarining ishga
joylashish imkoniyatlari bo’yicha qo’llanma
