1408
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
SPORT TAKOMILLASHUV GURUHIDAGI BRASS USULIDA SUZUVCHILARNING
TEXNIK TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISH
Ametov. S
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti Nukus filiali o‘qtuvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15762020
Annotatsiya. Ushbu maqolada sport takomillashuv bosqichidagi suzuvchilar uchun brass
usulida suzish texnikasini takomillashtirish metodikasi yoritilgan. Brass texnikasining asosiy
elementlari, ularni o‘rgatish bosqichlari hamda mashg‘ulotlar jarayonida qo‘llaniladigan
maxsus mashqlar tahlil qilinadi. Shuningdek, metodikaning amaliy samaradorligi tajriba
asosida ko‘rsatib berilgan.
Kalit so‘zlar: suzish, brass usuli, sport takomillashuvi, texnik tayyorgarlik, metodika,
mashg‘ulot.
Аннотация. В данной статье освещена методика совершенствования техники
плавания брассом для пловцов на этапе спортивного совершенствования.
Проанализированы основные элементы техники брасса, этапы их обучения, а
также специальные упражнения, применяемые в процессе тренировок. Также на основе
эксперимента показана практическая эффективность методики.
Ключевые слова: плавание, брасс, спортивное совершенствование, техническая
подготовка, методика, тренировка.
Abstract. This article highlights the methodology for improving breaststroke technique
for swimmers at the stage of sports improvement. The main elements of the brass technique, the
stages of their training, as well as special exercises used in the training process are analyzed.
Also, the practical effectiveness of the methodology is shown on the basis of experience.
Keywords: swimming, breaststroke, sports improvement, technical training, methodology,
training.
Kirish.
Suzish sportining barcha usullari orasida brass (qo‘l va oyoq harakatlari
muvofiqligi asosida yuzaga keladigan usul) texnikasi o‘ziga xos murakkabligi va o‘ziga xos
ritmik harakatlari bilan ajralib turadi. Sportchilarni takomillashtirish bosqichida brass texnikasini
mukammallashtirish ularning musobaqaviy natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli
texnik tayyorgarlikni optimallashtirishga xizmat qiladigan metodik yondashuvlarni ishlab chiqish
dolzarb hisoblanadi.
Dolzarbligi. Brass usulining texnik asoslari.
Brass usulida quyidagi asosiy texnik elementlar mavjud:
Qo‘l harakatlari (suvni "itish" va qayta boshlang‘ich holatga qaytish fazalari)
Oyoq harakatlari ("qurbaqa" usulidagi turtish)
Nafas olish va ritm (nafasni chiqarish va olish vaqtining sinxronligi)
Tana holati (gorizontal va gidrodinamik optimal holatni saqlash)
Gavda holati
. “Brass” usulida ko’krakda suzganda gavda suv yuziga nisbatan gorizontal
holatga yaqin, yuqori qismi ozgina ko’tarilgan bo’ladi. Oyoqlarning uchi cho’zilgan va
jipslashgan, qo’llar cho’zilgan, barmoqlar birlashgan va yuzi bilan pastga qaragan bo’ladi.
Suzuvchining bunday holati kirishuv harakatida eng qulay o’quvchanlik shakli
hisoblanadi. Buni dastlabki holat, deb qabul qilinadi.
1409
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Harakatlar bilan nafasning moslashuvi. “
Brass” usulida ko’krakda suzganda qo’l va
oyoq harakatlari hamda nafas moslashuvini aniqroq tasavvur qilish uchun harakatlarni fazalarga
bo’lib o’rganish maqsadga muvofiq.
Birinchi faza
. Dastlabki holatdan qo’l eshish harakatini boshlaydi, shu bilan bir paytda
bosh suvdan ko’tariladi va nafas olishga kirishiladi. Eshish oxirida oyoqlar bukilib, tayyorgarlik
harakati bajariladi.
Ikkinchi faza.
Qo’llar gavda yo’nalishida tayyorgarlik harakatini bajaradi, bunda bosh
suvga botadi. Qo’llar bilan bir paytda oyoq ozroq kechikib tayyorgarlik harakatini tugallaydi.
Uchinchi faza.
Faza boshida qo’l dastlabki holatga qaytadi va rostlanadi, oyoq eshishni
bajaradi. Butun faza davomida nafas chiqariladi. Eshish tugagandan so’ng suzuvchi choz’ilgan
holda boshini yuzi bilan suvga qilib inersiya yordamida sirpanadi. Tez suzilgandasur’at oshishi
hisobiga sirpanish kamayadi. Keyingi yillarda jahonning bir qator suzuvchilari brassda yangi
variant - harakatlar va nafas mosligini qo’llay boshladilar.
Nafas.
Brass usulida ko’krakda suzganda nafas olish krol usulida ko’krakda suzgandagiga
qaraganda birmuncha oson bajariladi, chunki bu usulda boshni yon tomonlarga burmasdan nafas
olinadi. Nafas olish uchun bosh oldinga – yuqoriga ko’tariladi va og’iz suvdan chiqqanda nafas
olinadi. Keyin bosh yuz bilan suvga tushadi va nafas chiqarish boshlanadi. Nafas chiqarish
paytida bosh yuz bilan suvga peshonaning yuqori qismiga botiriladi.
Nafas chiqarish suv ichida og’iz orqali bajariladi. Qo’lning eshish harakati paytida nafas
olinib, qo’lning tayyorgarlik, oldinga harakati davomida navbatdagi eshish boshlaguncha nafas
chiqariladi. Nafas olishning umumiy suzish texnikasiga, ya’ni harakat koordinatsiyasiga ta’siri bor.
U gavdani qo’shimcha tebranishga olib keladi va o’z navbatida suzish tezligini pasaytiradi.
Shuning uchun nafas olishni to’g’ri yo’lga qo’yish umumiy harakatlar mosligi uchun juda
zarur. Nafas olish nafas chiqarishga qaraganda birmuncha tez bajariladi, uning davom etishi suzish
sur’atiga bog’liq.
2.
Texnik tayyorgarlikni takomillashtirish bosqichlari
Bosqich
Maqsad
Mashqlar turi
1-bosqich
Brass harakatlarini alohida
elementlarda to‘g‘ri bajarish
Qo‘l va oyoq harakatlarini alohida
o‘rganish (taxtachalar bilan)
2-bosqich
Harakatlarni uyg‘unlashtirish
Uskunalarsiz to‘liq tsiklni o‘rganish
3-bosqich
Harakatlarni avtomatlashtirish va
takomillashtirish
Masofali suzish (50-100 m) texnik
nazorat ostida
3. Maxsus mashqlar tavsiyasi
Taxtachalar yordamida faqat oyoq harakatlariga e’tibor berish
Qo‘l harakatlarini quruqlikda takrorlash (suyanchiqda)
3x50 metrli segmentlarda vaqt va texnika bo‘yicha tahlil
Suv ostida video yozuv asosida texnik xatolarni aniqlash va tuzatish
4. Amaliy tajriba (kichik-tadqiqot)
Toshkentdagi sport maktabining 14-16 yoshli suzuvchilaridan iborat 10 kishilik guruhda
8 haftalik metodik mashg‘ulotlar o‘tkazildi. Boshlang‘ich va yakuniy natijalar quyidagicha:
Ko‘rsatkich
Boshlanishda
8 haftadan so‘ng
O‘sish (%)
50 m brass vaqti (sek)
53.2
48.7
8.4%
Texnik xatolar soni (video
tahlil)
5.6
2.1
62%
1410
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Xulosa.
Sport takomillashuv guruhlarida brass usulida suzuvchilarning texnik
tayyorgarligini takomillashtirish metodikasi suzish jarayonining samaradorligini oshirishda
muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu metodika suzuvchilarning texnik harakatlarini mukammal
egallashi, ularning koordinatsiyasi va harakatlarning aniq bajarilishini ta’minlashga qaratilgan.
Metodik yondashuvda texnik xatolarni aniqlash, ularni tizimli ravishda bartaraf etish,
shuningdek, muskullarni kuchaytirish va chidamlilikni oshirish bo‘yicha kompleks mashqlarni
qo‘llash asosiy o‘rin tutadi. Natijada, suzuvchilarning texnik tayyorgarligi sezilarli darajada
yaxshilanib, sportdagi natijaviy ko‘rsatkichlari oshadi hamda jarohatlarga moyillik kamayadi.
Shu tariqa, brass usulida suzish texnikasini takomillashtirishga qaratilgan metodik
yondashuv sportchilarning malakasini oshirish va ularning jahon miqyosidagi musobaqalarda
muvaffaqiyatli ishtirok etishini ta’minlashda samarali vosita sifatida namoyon bo‘ladi.
Adabiyotlar:
1.
Erkinov Sh. “Suzish nazariyasi va metodikasi”. – Toshkent, 2020.
2.
FINA Training Guidelines – 2021.
3.
Muradov A. “Yosh suzuvchilarni tayyorlash metodikasi”. – Samarqand, 2019.
4.
Islamov I.S. Suzish nazariyasi va uslubiyati, Oʻquv qoʻllanma Toshkent 2021 yil
5.
Muminov F.M., Islamov I.S. Suzishni o’rgatish metodikasi, darslik, Chirchiq 2021
6.
Matnazarov X.Y., Ishimov B.A. Suzishni o’rgatish metrodikasi, o’quv qo’llanma,
Chirchiq 2021
7.
Korbut V.M., Islamov I.S. Suzish nazariyasi va uslubiyati Toshkent 2017
