1504
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
QO‘L JANGI SPORTIDA JANGOVAR TEXNIKA VA TAKTIKANI RIVOJLANTIRISH
USLUBIY YONDASHUVLARI
N. Nurmedov
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya
va sport universiteti Nukus filali.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15763513
Annotatsiya.
Ushbu maqolada keltirilgan qo‘l jangi bilan shug‘ullanuvchilarni
jangavorlik sa’natini shakllantirishda sog‘lomlashtiruvchi, vatanparvarlikni rivojlantirish
uslubiyatidan foydalanish mexanizmlariniishlab chiqish orqali tayyorgarlik turlari bo‘yicha
fundament baza yaratish, tayyorgarlik turlarini uzviyligini shakllantirish, qo‘l jangi bilan
shug‘ullanuvchilarni musobaqaga tayyorlash imkoniyatlari to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar
:
Qo‘l jangi, sog‘lomlashtiruvchi gimnastika, davolovchi gimnastika,
tiklovchi vosita, component, vatanparvarlik, harbiy yo‘nalish
, jismoniy tayyorgarlik, umumiy va
maxsus jismoniy tayyorgarlik, texnik-taktik tayyorgarlik.
Аннотация
.
Создание фундаментальной базы видов подготовки путем
разработки механизмов использования методики развития патриотизма, оздоровления
рукопашников в формировании представленного в данной статье боевого искусства,
формирования связности видов подготовки. по подготовке рукопашников к
соревнованиям предоставлена информация о возможностях.
Ключевые слова:
Рукопашный бой, оздоровительная гимнастика, лечебная
гимнастика, средство восстановления, компонент, патриотизм, военная подготовка,
физическая подготовка, общая и специальная физическая подготовка, технико
-
тактическая подготовка.
Annotation.
Creating a foundation base for the types of training by developing the
mechanisms of using the methodology of developing patriotism, making the hand-to-hand
combatants healthy in the formation of the martial art presented in this article, forming the
coherence of the types of training, preparing hand-to-hand combatants for the competition
information about the possibilities is provided.
Keywords:
Hand-to-hand combat, fitness gymnastics, therapeutic gymnastics, recovery
tool, component, patriotism, military training, physical training, general and special physical
training, technical and tactical training.
Dolzarbligi.
Dunyo miqyosida so‘nggi yillarda malakali sportchilarni tayyorlashning
samarali tizimi tobora takomillashib bormoqda. Qo‘l jangi bilan shug‘ullanuvchilar
mashg‘ulotlarini samarali tashkil etish, ko‘p yillik tayyorgarlik jarayonini to‘g‘ri rejalashtirish va
musobaqalarda yuqori darajadagi istiqbolli sportchilarni tayyorlash keng qamrovli jarayon
hisoblanadi [1:2-3-b].
Qo‘l jangi sportining xalqaro sport arenalarida raqobat muhitining murakkablashuvi,
Olimpiya o‘yinlarida hamda jahon miqyosidagi musobaqalarda barqaror sport natijalarini qo‘lga
kiritishning keskinlashib borayotganligi, mutaxassis va murabbiylar oldiga muhim masalalarni
qo‘yadi [2: 3
-b].
Shuning uchun qo‘l jangi bilan shug‘ullanuvchilarni samarali tayyorlash jarayonida
ularning maxsus jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish orqali musobaqalarda yuqori
natijadorligini belgilab beruvchi zamonaviy mashg‘ulot vosita va uslublarini amaliyotga tatbiq
etish mahim ahamiyat kasb etadi.
1505
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Tadqiqotning maqsadi.
Qo‘l jangi bilan shug‘ullanuvchilarni jangavorlik sa’natini
rivojlantirishda taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari.
1. Qo‘l jangi bilan shug‘ullanuvchilarni jangovorlikni shakllantirish samaradorligini
o‘rganish va tahlil qilish.
2. Salomatlik va vatanparvarlik komponentlarining jang san'ati mashg‘ulotlari jarayoniga
ta'sirining uslubiy sxemasini ishlab chiqish.
Tadqiqot natijalari va ularning muhokamasi.
Turli sohalarda rivojlangan an'anaviy
musobaqa madaniyatining xususiyatlarini musht yoki qo‘l jangi maktabi deb atash mumkin.
Bir qator shunga o‘xshash savollarni O‘zbekiston hududida yoki boshqa mamlakatlarda
rivojlangan milliy jang san'atining deyarli har qanday boshqa turiga kiritish mumkin.
Shu bilan birga, hujjatli manbalarida O‘zbekiston bo‘ylab musobaqa an'anasining
mavjudligi, shu jumladan turli sohalarda rivojlangan o‘ziga xos stilistik xususiyatlar mavjudligi
haqida ma'lumotlar qayd etilgan.
Bundan tashqari, raqobat madaniyati shu qadar keng tarqalgan ediki, u keng tarqalgan
xalq axloqi va urf-
odatlarini aks ettiruvchi juda ko‘p ilmiy maqolalarda aks etgan.
Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda, biz qo‘l jang san'atining zamonaviy maktablari, bu
holda yangi O‘zbekiston maktablari rivojlanayotgan milliy qadriyatlar haqida gapirishga asos
bor deb hisoblaymiz.
Tadqiqotda modellashtirishdan maqsad qo‘l jang san’atini o‘rgatishda jismoniy tarbiya
bo‘yicha milliy
-tarixiy tajribani integratsiyalashning pedagogik texnologiyasini ishlab
chiqishdan iborat (1-rasm).
1-
rasm. Qo‘l janggi sport turi orqali jangovorlikni shakllantirishning uslubiy
sxemasi
Modelning tuzilishi ham ilmiy asoslangan, ham ommaviy jismoniy tarbiya tizimlarining
asosiy tushunchalari bilan belgilanadi.
Bir tomondan, Sharq va rus xalq an'analarida shaxsni ierarxik tushunishning asosini
tashkil etuvchi "tana-jon-ruh" uchlik tushunchasi, boshqa tomondan, jismoniy tarbiyaning eng
umumiy tamoyillari, xususan, shaxs tarbiyasi tuzilmalarining barcha jabhalarining o‘zaro
bog‘liqligini doimiy ravishda ta'minlab boradi.
Modelning mazmun bloklari o‘rtasidagi munosabatlarning tabiati pedagogik jarayonning
tarkibiy qismlarining o‘zaro ta'sirini o‘rnatadigan uslubiy sxemalar orqali aniqlanadi.
2-
rasmda salomatlik komponentining mashg‘ulot jarayoniga ta'siri ko‘rib chiqildi.
Bundan tashqari, ta'sir tabiati, aslida, hal qiluvchi emas, balki yordamchi bo‘lib,
mashg‘ulot jarayonini o‘ziga xos xalq usullari bilan boyitishga yordam beradi. Buning natijasida
qo‘l janggi bilan shug‘ullanuvchilarning nazariy bazasi ham, harakat tajribasi ham kengaytirib
borildi.
Sport ta’lim muassasalari
yo‘nalishi (funktsional, kuch)
Umumiy yo‘nalish
(funktsional va tadbirlar)
Harbiy yo‘nalish
(universial va iqtisodiy)
Qo‘l janggi an’anasi
1506
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
S
oglom
lashtirish kom
po
ne
ntl
ari
Sog‘lomshtirish
gimnastikasi
Texnik
tayyorgarlik
Ma
shgul
ot kom
pone
ne
tl
ari
Davolovchi
gimnastika
Taktik
tayyorgarlik
Sport o‘yinlari va
yakkakurash turlari
Nazariy
tayyorgarlik
Jismoniy
tayyorgarlik
Tiklovchi vositalar
Psixologik va
psixofiziologik
tayyorgarlik
2-r
asm. Salomatlik komponentining jang san'ati mashg‘ulotlari jarayoniga
ta'sirining uslubiy sxemasi
Tadqiqotimiz davomida salomatlik komponenetining qo‘l janggi mashg‘ulotlari
jarayoniga ta’sirini o‘rganganimizda jismoniy tayyorgarlik darajasiga sog‘omlashtirish
gimnastikasi, nafas olish mashqlari, milliy o‘yinlar, xususan, jang san'ati va tiklovchi
mashg‘ulotlari kabi ko‘ngilochar vositalar sezilarli darajada ta'sir qildi.
Chunki ular to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri tanani mashg‘ulotga moslashish qobiliyatini va funktsional
holatini yaxshilashga qaratilgan.
Salomatlikni mustahkamlash komponentining barcha to‘rt qismi nazariy tarkibiy qismga
ega bo‘lganligi sababli, ular nazariy tayyorgarlik bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin emas.
Texnik va taktik tayyorgarlik bilvosita qo‘l jang san'ati musobaqalari va jang san'atlari
mashg‘ulotlariga ta'sir qiladi.
Masalan, qo‘l janggi mashg‘ulotlarida sport o‘yinlari va milliy o‘yinlarni qo‘llashga
ahamiyat qartildi.
Jumladan, “Tepalik qiroli”, “Qor shahrini egallash” yoki “Ko
-
tel” kabi o‘yinlar qo‘l jangi
bo‘yicha sport ustalarini tayyorlashda yetakchi uslub hisoblanadi.
Shu bilan birga, o‘yin faoliyati psixologik tayyorgarlikning umumiy psixologik
barqarorlik va xavotirlanish kabi fazilatlarini bartaraf etadi va salbiy stereotiplarni yo‘q qilish
orqali musobaqalarga tushishdan oldingi holatlarga ijobiy ta'sir ko‘rsatadi.
Maxsus nafas olish mashqlari psixologik va psixofiziologik tayyorgarlikning kuchli
vositalaridan biridir.
Ushbu ikki turdagi mashg‘ulotlarga aniq ijobiy ta'sir nafas olish mashqlari bilan bir
qatorda, davolovchi gimnastika, ma'lum bir xususiyatga ega milliy o‘yinlar va tiklanish tadbirlari
amalga oshirildi.
Vatanparvarlik tuyg‘usi mustaqil davlat mafkurasi yoki diniy
-
falsafiy ta’limot bo‘lmagan
taqdirda u yoki bu darajada jismoniy tarbiya tizimidagi ma’naviy komponent funksiyalarini o‘z
zimmasiga oladi.
1507
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Uning mashg‘ulot jarayoni bilan bog‘liqligi 3
- rasmda keltirilgan.
Xalq qo‘shiqlari, qahramonlik xarakteridagi musiqa va ma’lum ritmlar psixologik va
psixofiziologik tayyorgarlikka ko‘proq ta’sir ko‘rsatsa, xalq o‘yinlari jismoniy tayyorgarlik
darajasiga bilvosita ta’sir ko‘rsatadi.
Biroq, ularning ikkalasi ham milliy madaniyatning bir qismi sifatida bir vaqtning o‘zida
vatanparvarlik yukini ko‘tarib, shaxsning o‘z xalqining tarixiy o‘tmishi bilan o‘zini o‘zi
anglashiga yordam beradi.
Xalq o‘yinlari taktik tayyorgarlik bilan bog‘liq holda xuddi shunday vazifani bajaradi.
Axloqiy va irodaviy fazilatlarni rivojlantirish tarbiyaviy komponentning barcha tarkibiy
qismlariga bevosita ta'sir qiladi, chunki qat'iyat, fidoyilik, tashabbus, qat'iyat va jasoratsiz jang
san'atlarini mashq qilishda muvaffaqiyatga erishish juda qiyin yoki imkonsizdir.
Va
tanpa
rv
arlik kom
pone
ntl
ari
Vatanparvarlik
tuyg‘usi
Texnik
tayyorgarlik
Ma
shgul
ot kom
pone
ne
tl
ari
Tarixiy obidalar
Taktik
tayyorgarlik
Xalqa dostonlari,
qo‘shiq va teatr
Nazariy
tayyorgarlik
Sog‘lomlashtirish
vositalari
Jismoniy
tayyorgarlik
Xalq milly o‘yinlari
Psixologik va
psixofiziologik
tayyorgarlik
3-rasm
. Vatanparvarlik komponentining qo‘l jangi mashg‘ulot jarayoniga
ta’sirining uslubiy sxemasi
Salomatlik va vatanparvarlik komponentlari o‘rtasidagi munosabatlar ko‘proq yashirin,
ammo bu holda bir qator qiziqarli ma’lumotlar berilgan (3.3
-rasm). Ular qiziqarli, chunki bitta
texnik element bir vaqtning o‘zida turli xil sifatlarda harakat qilishi mumkin.
Masalan, xalq o‘yinlaridagi harakatlar uslubi va bir qator elementlar sog‘lomlshtirish
gimnastika bilan juda ko‘p umumiylikka ega bo‘lib, ular ishtirokchilarning tanasiga xuddi
shunday shifobaxsh ta'sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga ular xalq madaniyatining bir qismidir va
tegishli ravishda mulohazalar, vatanparvarlik tarbiyasi vositaslari ta'minlangan.
Sog‘lomlashtirish komponentining barcha tarkibiy qismlari: davolash gimnastika, shu
jumladan nafas olish, xalq o‘yinlari, tiklanish faoliyatining vositalari, xalq qo‘shiqlari, musiqa va
raqslari bilan mutlaqo bir xilda kechadi. Va tamoyillar asosida ular bir xil madaniy va
vatanparvarlik yukini ko‘tarishadi.
Umumiy o‘tmish timsollari etnik dunyoqarashni rivojlantirishga, milliy va fuqarolik
o‘zini o‘zi anglashni shakllantirishga yordam beradi.
1508
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
S
og‘
lom
lashtirish kom
pone
ntl
ari
Sog‘lomshtirish
gimnastikasi
Vatanparvarlik
tuyg‘usi
Va
tanpa
rv
arlik kom
pone
ntl
ari
Davolovchi
gimnastika
Tarixiy obidalar
Sport o‘yinlari va
yakkakurash turlari
Xalqa dostonlari,
qo‘shiq va teatr
Sog‘lomlashtirish
vositalari
Tiklovchi vositalar
Xalq milly
o‘yinlari
4-
rasm. Qo‘l jang san’atini o‘rgatish jarayonida salomatlik va vatanparvarlik
komponentlari o‘rtasidagi bog‘liqlikning uslubiy sxemasi
To‘g‘ri nafas olishni o‘rgatish uchun maxsus nafas olish mashqlari bilan bir qatorda,
nafas olish mashqlarining bir turi bo‘lgan xalq qo‘shiqlaridan ham foydalanish mumkin. O‘z
navbatida, ma'lum qo‘shiqlarni kuylash shifo vositasidir. Nafas olish mashqlari, shuningdek, qo‘l
jang san'ati irodaviy fazilatlarning rivojlanishiga ta'sir qiladi.
Xulosa.
Biz tomonimizdan ishlab chiqilgan qo‘l jangi sa’natini o‘rgatish jarayonida
salomatlik va vatanparvarlik komponentlari o‘rtasidagi bog‘liqlikning uslubiy sxemasini
mashg‘ilotlarda qo‘llash orqali tayyorgarlik turlarini tizimli rivojlantirish imkoniyatlarini
oshirishga erishilgan. Shu bilan birga qo‘l jangi bilan shug‘ullanuvchilarni umumiy jismoniy
tayyorgarligi umumiy hisobda 13.5% ga maxsus jismoniy tayyorgarligi 12.8 % ga
yaxshilanishiga erishildi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023 yil 3 noyabrdagi PQ
-356-
son “Karate
(WKF) sport turini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi
qarori
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 24
-iyuldagi 309-son
“Sportchilarga sport pasportini berish bo‘yicha davlat xizmatini ko‘rsatishning ma’muriy
reglamentini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori,
3.
Найденов, М.И. Рукопашный бой. Организация и методика подготовки: учеб.
пособие для ПВ ФСБ России / М.И. Найденов.
-
ГГВИ ПВ ФСБ РФ, 2003.
-
120 с.
4.
Пашинцев, В.Г. Профессиональная подготовка бойцов «рукопашного боя». Курс
начальной подготовки: первый год обучения (120 занятий) / В.Г. Пашинцев.
-
М.:
ФГУП «ВО Минсельхоза России», 2004.
-
247 с.
5.
Пильник, Я.Л. Начальная подготовка детей (9
-
11 лет) по армейскому рукопашному
бою при спортивной секции в условиях военного гарнизона: дис. ... канд. пед. наук /
Я. Л. Пильник.
-
Воен. инст. физич. культ.
-
СПб., 2007.
-
121 с.
6.
Тарасов, А. Е. Рукопашный бой СМЕРШ: практическое пособие /А. Е. Тарасов.
-
М.:
АСТ, Харвест, 2005.
-
400 с.
1509
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
7.
Факеев, М.А., Подготовка юных спортсменов в рукопашном бое на основе развития
психомоторных функций: дис. ... канд. пед. наук / М.А. Факеев.
-
РГПУ им. А.И.
Герцена.
-
СПб., 2011.
-
157 с.
