1592
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
BADIIY GIMNASTIKACHILARNING QADDI-
QOMATINI TOG’RI
SHAKILLANTIRISHDA XOREOGRAFIK MASHQLARNING AHAMIYATI
Astankulova Dilnur Furkat qizi
O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sрort universiteti Nukus filiali
“Jismoniy tarbiya nazariyasi va gumanitar fanlar” kafedrasi p.f.b.f.d (PhD).
Beknazarova Aselya Dauletovna
O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti Nukus filiali,
Sport faoliyati (badiiy gimnastika) 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15766042
Annotatsiya.
Maqolada
badiiy
gimnastikachilarning
qaddi-
qomatini
tog‘ri
shakillantirishga qaratilgan, yani ularning kompazitsiya dasturida har bir elementdan va
harakatlardan nafislik va go‘zallik talab qilinganligi ushbu xoreografik mashqning ahamiyatli
ekenliginadan dalolat beradi. Bundan boshqa maqolada badiiy gimnastikachilarning qaddi-
qomatini tog‘ri shakillantirishda paydo bo’lishi mumkin bo’lgan muammolar ham muhokama
qilingan.
Kalit soʻzlar:
badiiy gimnastika, xoreografik mashqlar, aylanish, muvozanat, sakrash,
tog‘ri qaddi
-
qomat, releve, go‘zallik va nafislik.
Аннотация.
Статья направлена на правильное формирование осанки
художественных гимнастов, то есть требование изящества и красоты от каждого
элемента и движения в их композиционной программе свидетельствует о значимости
данного хореографического упражнения. В другой статье также обсуждаются
проблемы, которые могут возникнуть при правильном формировании осанки
художественных гимнастов.
Ключевые слова:
художественная гимнастика, хореографические упражнения,
вращение, равновесие, прыжки, правильная осанка, рельеф, красота и изящество.
Kirish.
Dunyoda yosh badiiy gimnastikachilarning zamonaviy sport yutuqlarini jadal
o’sishi shug’ulanuvchilarni yosh ko’rsatkichlarini o’zgarganligi bilan belgilanmoqda. Yosh
badiiy gimnastikachilarni xalqaro musobaqalarga tayyorlash masalasi ko’p yillik
tayyorgarlikning barcha omillarini xisobga olish talabini qo’ymoqda. Bunday omillarning biri
-
harakat qobiliyatlarini rivojlantirish badiiy gimnastikachilarning qaddi-
qomatini tog’ri
shakillantirishda va vaqtning minimal oralig’ida eng yuqori natijalarga erishishga yordam
beradigan samarali vosita va usullarni izlab topish asosiy muammo hisoblanmoqda.
Jahonda badiiy gimnastika sohasidagi yetakchi fundamental nazariyachilarni gimnastika
ko’pkurashida yosh badiiy gimnastikachilarni jismoniy va texnik hamda ushbu texnik
elementlarni bajarishda ularning qaddi-qomatini yaxshilashga va albatta biz bilamizki badiiy
gimnastika sport turining har bir harakat va mashqlari o
‘
zida tog
‘
ri qaddi-qomatni talab qilishi
belgilanib kelingan. Tayyorgarlik darajalarini takomillashtirish bo’yicha ko’p sonli ilmiy
izlanishlar amalga oshirilgan bo’lib, ularning natijalari mazkur sohada raqobatni ortishi badiiy
gimnastikachilarning maxsus harakat tayyorgarligini rivojlantirishda qo’llaniladigan vosita va
uslubiyatlarni optimal turlarini ishlab chiqish talab qilinishini ko’rsatadi. So’nggi yillarda
harakatlari murakkab bo’lgan koordinasion sport turlari bilan shug’ullanish yoshini keskin
o’zgarishi tufayli, badiiy gimnastikachilarni tanlash va yonaltirish o’quv mashg’ulot guruhidagi
1593
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
gimnastikachi qizlarning ko’pkurashning oltita turlari bo’yicha musobaqa dasturiga tayyorlash
zaruriyati yuzaga chiqmoqda.
Respublikamizda jismoniy tarbiya va sport bilan shug’ullanish, aholi o’rtasida sportni
rivojlantirish, xususan, gimnastika sport turlarini rivojlantirishga alohida e’tibor berilmoqda,
2022-yil 23-
dеkаbrdаgi “Gimnаstikа sроrt turlаrini yаnаdа rivоjlаntirish chоrа
-
tаdbirlаri
tо’g’risidа”gi РQ
-449-
sоn qаrоrlari hаmdа sоhаgа tеgishli bоshqа mе’yоriy
-
huquqiy hujjаtlаrdа
bеlgilаngаn vаzifаlаrni аmаlgа оshirish uchun muаyyаn dаrаjаdа хizmаt qilаdi.
Tadqiqot maqsadi.
Badiiy gimnastikachilarning qaddi-
qomatini tog‘ri shakillantirishda
xoreografik mashqlar orqali amalga o‘shirish
bo’yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan
iborat.
Tadqiqot vazifalari:
Badiiy gimnastikachilaga xoreografik mashqlarning qaddi-
qomatga ta’siri bo‘yicha
metodik ko‘rsatmalar ishlab chiqish;
badiiy gimnastikachilarning qaddi-qomatini togri shakillantirishda xoreografik
mashqlarni buyumlar bilan birgalikta ishlab chiqish bo‘yicha maxsus mashqlar majmuasini
ishlab chiqish.
Tadqiqot natijalari va ularning muhokamasi.
Badiiy gimnastikada xoreografik mashqlar juda katta ahamiyatga ega. Bu mashqlar
sportchining artistik qobiliyatini, harakatlar ifodadorligini va sahnadagi chiqishini
mukammallashtirishga xizmat qiladi. Xoreografik mashqlar quydagi jihatlarni o‘z ichiga oladi
(1-jadvalga qarang).
Qaddi-
qomatni tog‘ri shakillantirishda xoreografik mashqlarnin ahamiyatli jihati
1-jadval
1
Estetik
go‘zallikni
oshiradi
Xoreografik mashqlar orqali gimnast harakatlarini yanada nafis,
chiroyli va estetik jihatdan jozibali tarzda bajaradi. Bu elementlar
hakamlar bahosiga ham bevosita ta’sir qiladi.
2
Musiqiy ritmga
moslashish
Badiiy gimnastikada mashq musiqaga muvofiq bajariladi.
Xoreografiya sportchining harakatlarini musiqiy ritm, ohang va
dinamikaga moslashtirishga yordam beradi.
3
Harakatlar
orasidagi
muvofiqlik
Xoreografik tayyorgarlik harakatlar o‘rtasidagi o'tishlarni silliq, uzviy
va oqimli qiladi. Bu esa chiqishni yaxlit bir san’at asariga aylantiradi.
4
Tana holatini
yaxshilaydi
Xoreografik mashqlar (ayniqsa balet elementlari) tana muvozanatini,
moslashuvchanligini va holat nazoratini kuchaytiradi. Bu esa texnik
murakkab elementlarni bajarishda yordam beradi.
5
Individual
uslubni
rivojlantiradi
Har bir sportchi o‘zining harakatlar uslubini shakllantiradi.
Xoreografiya orqali u o‘ziga xoslikni ifodalash imkoniyatiga ega
bo‘ladi.
6
Emotsional ifoda
va aktyorlik
mahorati
Badiiy gimnastika faqat texnik sport turi emas, balki sahnaviy chiqish
hamdir. Xoreografik tayyorgarlik sportchining his-
tuyg‘ularini yuz,
tana va harakatlar orqali ifodalashga yordam beradi.
Ushbu jihatlar badiiy gimnastikachilarning kompazitsiya dasturida bajaradigan
elementlar, musiqa ritmiga hos harakatlarda va murakkab mashqlarni bajarishda kata ahamiyat
kasb etadi. Badiiy gimnastika har bir harakati yoki elementi qizlardan tog‘ri qaddi
-qomatni
1594
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
o‘zida talab qiladi va aynan xoreografik mashqlar orqali biz trenerlar ularning qaddi qomatini
quydagi mashqlar orqali amalga oshirishimiz zarur hisoblanadi.
Badiiy gimnastikada uchta asosiy elementlar mavjud bular aylanish, sakrash va
muvozanat. Ushbu elementlarni badiiy gimnastikachilar buyumlar bilan amalga oshiriladi.
Ushbu elementlar orasidagi aylanish elementida xoreogarfik mashqlar kompleksi juda
kata ahamiyatga ega bo‘lib hisoblanadi (2
-jadvalga qarang).
Xoreografik mashqlar majmuasi
(Aylanish mashqi)
2-jadval
Ushbu xoreografik maxsus mashqlar badiiy gimnastikachilarning aylanish elementini
tog‘ri bajarishda bajarishda aynan elementni texnik tarafdan xatolarsiz amalga oshirishga
yordam beradi. Bundan boshqa badiiy gimnastika nafislikni, go‘zalikni o‘zida talab etiganligi
sababli har bir element ham bajarganda aynan ushbu xususiyatlarni o‘zida talab qiladi.
Badiiy gimnastikachilarda qaddi-
qomatni to‘g‘ri shakllantirishda xoreografik mashqlar
muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, bolalar va o‘smirlar orasida tananing tuzilishini to‘g‘ri
rivojlantirish, holatni saqlash va go‘zal yurish
-
ko‘rinishni shakllantirishda xoreografik mashqlar
asosiy vositalardan biridir (1-rasmga qarang).
Xoreografik mashqlarnin asosiy vositalari
1-rasm
Demi plié
Battement tendu
simple
Rond de
jamb par
terre
Batement
fondu
Port de bras
Relevé
Yarim
cho’nqayish
Oyoq kafti bilan pol
bo’ylab oldinga, yon
tomonga, orqaga oyoq
uchiga holatiga
sirg’aluvchi
harakatlarni bajarish
va DH ga qaytish
Oyoq uchi
bilan pol
bo’ylab
aylanma
harakat
Oyoqlari
baravar
bukib
yozish
Bosh va
gavdani
burib, egib,
qo’llarni
harakatlanish
i
Oyoqni
ko’tarish
va uchiga
tushirish
4.Muvozanat va
muvofiqlikni
rivojlantiradi
2.Mushaklarnin
g simmetrik
rivojlanishi
1.Tana holatini
tuzatish
3.Moslashuvcha
nlik va
harakatchanlikni
oshiradi
5.Yurish va
yurishdagi odatlarni
shakllantiradi
Xoreografik
mashqlar
(ayniqsa,
klassik balet
elementlari)
orqali orqa,
bo‘yin va yelka
mushaklari
mustahkamlana
di.
Harakatlar
simmetrik va
muvozanatli
bo‘lgani uchun
barcha mushak
guruhlari bir
maromda
rivojlanadi.
Xoreografik
mashqlar tanani
cho‘zish, bukish,
aylantirish orqali
mushaklar va
bo‘g‘imlarning
elastikligini
oshiradi.
Muvozanatli
yurish, to‘g‘ri
turish va chiroyli
o‘tirish
ko‘nikmalari
xoreografiyada
o‘rganiladi.
Xoreografiyada
to‘g‘ri qadam
tashlash, orqani
tik tutish, boshni
baland ko‘tarib
yurish o‘rgatiladi.
1595
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Qaddi-
qomatni to‘g‘ri shakllantirishda xoreografik mashqlar nafaqat estetik, balki
sog‘lom jismoniy rivojlanish uchun ham zarurdir. Ular orqali inson o‘z tana holatini boshqarish,
chiroyli yurish va sog‘lom bo‘lishni o‘rganadi.
Xulosa:
Badiiy gimnastika
—
bu yuqori darajadagi texnik va estetik talablarni o‘zida
mujassam etgan sport turi bo‘lib, unda sportchining qaddi
-qomati, harakatlar nafisligi va tana
nazorati muhim o‘rin tutadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, xoreografik mashqlar badiiy
gimnastikachilarning jismoniy tayyorgarlik tizimida muhim o‘rin egallaydi va ayniqsa qaddi
-
qomatni to‘g‘ri shakllantirishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi.
Xoreografik tayyorgarlik elementlari, xususan klassik balet asosidagi mashqlar, tana
mushaklarining statik va dinamik holatda ishlashini faollashtiradi, orqa, yelka, qorin va oyoq
mushaklarini mustahkamlab, tana holatini tik saqlashga yordam beradi. Ushbu mashqlar orqali
sportchilar tananing tabiiy holatini buzmaydigan, balki uni mukammallashtiradigan yurish-turish
odatlarini shakllantiradi. Xoreografik tayyorgarlik sportchining muvozanat, koordinatsiya,
moslashuvchanlik va estetik ifoda darajasini oshirish bilan birga, ularning qaddi-qomatining
simmetrik va mutanosib rivojlanishiga xizmat qiladi.
Bundan tashqari, xoreografik mashqlar orqali sportchilarda artistik ifodaning
shakllanishi, emotsional barqarorlik va tananing fazoda erkin harakatlanish ko‘nikmalari
rivojlanadi. Bu esa nafaqat sport natijalari, balki ularning umumiy jismoniy va estetik kamoloti
uchun ham muhim omildir.
Shunday qilib, xoreografik mashqlarni tizimli va metodik asosda qo‘llash badiiy
gimnastikachilarda sog‘lom va estetik qaddi
-qomatni shakllantirishda, ularning umumiy
jismoniy tayyorgarligi va sahnadagi ifodaviy chiqishlari darajasini oshirishda katta ilmiy-amaliy
ahamiyat kasb etadi. Ushbu omilni e’tiborga olgan holda, xoreografik tayyorgarlik badiiy
gimnastika mashg‘ulotlarining ajralmas metodik komponenti sifatida qaralishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Болобан, В.Н. Критерии оценки статодинамической устойчивости тела спортсмена и
системы тел в видах спорта, сложных по координации / В. Н. Болобан, Ю. В.
Литвиненко, А. П. Оцупок // Физическое воспитание студентов.
- 2012. -
№ 4.
-
С.
17-24.
2.
Верхошанский Ю. В. Горизонты научной теории и методологии спортивной
тренировки // Теория и практика физической культуры.
- 1998.-
№ 7.
-
С. 41
-54.
3.
Волков Н. И., Попов О. И., Самборский А. Г. Пульсовые критерии энергетической
стоимости упражнения // Физиология человека.
- 2003. -
Т, 29, № 3.
-
С. 98
-103.
4.
Германов Г.Н. Технология модульно
-
целевого построения тренировочных заданий в
микроструктуре тренировки юных спортсменов при разработке учебных программ
для детско
-
юношеских спортивных школ/ Г.Н.Германов //Культура физическая и
здоровье.
- 2007. -
№1 (11).
-
С.19
-27.
5.
Голубев А.В., Овсянкин В.А., Передриенко С.В. Всё о прыжках: история,
биомеханика, техника, методика обучения // Физическая культура и здоровье. –
2004. -
№ 1. –
C.78-50.
