Iyun, 2025-Yil
521
AHOLIGA YASHIL IQTISODIYOT NAZARIY ASOSLARI TUSHUNCHALARINI
SINGDIRISH VA IJTIMOIY MAS'ULIYATNI KUCHAYTIRISH MASALALARI
Bobojonova M.J.
Osiyo xalqaro universiteti
Nabiyev Shamshodjon O`Tkirovich
Osiyo xalqaro universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15736035
Ushbu maqola aholining yashil iqtisodiyot nazariy asoslarini o‘zlashtirishi va ijtimoiy
mas'uliyatni kuchaytirish masalalariga bag‘ishlangan. Maqolada yashil iqtisodiyotning asosiy
prinsiplari, uning jamiyat hayotidagi o‘rni va ekologik barqarorlikka erishishda fuqarolar
mas'uliyatining ahamiyati muhokama qilinadi. Shuningdek, aholi ongida yashil iqtisodiyot
g‘oyalarini shakllantirishda ta’lim, ommaviy axborot vositalari va davlat siyosatining roli tahlil
etiladi. Maqola yashil iqtisodiyotni rivojlantirish va ijtimoiy mas'uliyatni oshirish bo‘yicha amaliy
tavsiyalar bilan yakunlanadi.
Bugungi kunda global ekologik muammolar, iqlim o‘zgarishi va resurslarning kamayishi
yashil iqtisodiyot tushunchasini dunyo miqyosida dolzarb masalaga aylantirdi. Yashil iqtisodiyot
nafaqat iqtisodiy rivojlanishni, balki atrof-muhitni muhofaza qilish va ijtimoiy adolatni ta’minlashni
ham ko‘zda tutadi. Aholining ushbu tushunchalarni chuqur anglashi va ijtimoiy mas'uliyatni
oshirishi barqaror kelajakni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqola yashil
iqtisodiyotning nazariy asoslarini o‘rganish, uni jamiyat hayotiga joriy etish va ijtimoiy mas'uliyatni
kuchaytirish yo‘llarini muhokama qilishga qaratilgan.
Yashil iqtisodiyot atamasi birinchi marta 1980-yillarda ekologik va iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlash maqsadida ishlatila boshlandi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining ta’rifiga ko‘ra, yashil
iqtisodiyot resurslardan samarali foydalanish, uglerod emissiyasini kamaytirish va ijtimoiy
inklyuzivlikni ta’minlaydigan iqtisodiy modeldir. Masalan, 2023-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, global
miqyosda qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish 30 foizga o‘sib, uglerod
emissiyasini 2 milliard tonnaga kamaytirishga yordam berdi. Ushbu model tabiiy resurslarni
tejamkorlik bilan ishlatish, atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan texnologiyalarni joriy etish va
iqtisodiy foydaning jamiyatning barcha qatlamlari o‘rtasida teng taqsimlanishini ta’minlashga
asoslanadi. Aholining ushbu tushunchalarni o‘zlashtirishi ularning yashil iqtisodiyotning hayotdagi
amaliy ahamiyatini anglashi bilan bog‘liq. Bu jarayonda ta’lim tizimi, ommaviy axborot vositalari
va davlat tashviqoti muhim rol o‘ynaydi.
Aholining yashil iqtisodiyot g‘oyalarini singdirishi bir qator omillarga bog‘liq. Ta’lim tizimi
orqali yosh avlodda ekologik ongni shakllantirish muhim ahamiyatga ega. O‘zbekistonda 2024-
yilga kelib maktablarda ekologik ta’lim dasturlari 40 foizga kengaytirilib, 1,5 million o‘quvchi
ushbu dasturlarga jalb qilingan. Universitetlar va kasb-hunar ta’limi muassasalari yashil
iqtisodiyotga oid maxsus kurslarni joriy etmoqda, bu esa kelajak mutaxassislarini ekologik
mas'uliyatli qarorlar qabul qilishga tayyorlaydi. Ommaviy axborot vositalari ham aholining
qiziqishini oshirishda katta rol o‘ynaydi. Masalan, ijtimoiy tarmoqlarda energiya tejovchi
texnologiyalar yoki chiqindilarni qayta ishlash haqidagi videolar 2024-yilda O‘zbekistonda 10
milliondan ortiq ko‘rishga erishgan. Davlat siyosati esa yashil iqtisodiyotni rivojlantirishda yetakchi
o‘rin tutadi. O‘zbekistonning “Yashil energetika” strategiyasi doirasida 2025-yilga qadar quyosh va
Iyun, 2025-Yil
522
shamol energiyasi ishlab chiqarish 25 foizga oshirilishi rejalashtirilgan, bu esa 500 ming tonna
uglerod emissiyasini kamaytiradi. Hukumat tomonidan soliq imtiyozlari va subsidiyalar orqali
ekologik toza loyihalar qo‘llab-quvvatlanmoqda, bu esa aholining yashil iqtisodiyotga ishtirokini
oshiradi.
Ijtimoiy mas'uliyat fuqarolar, korxonalar va davlatning atrof-muhit va jamiyat oldidagi
majburiyatlarini anglashi va ularga rioya qilishidir. Fuqarolar mas'uliyatini oshirish chiqindilarni
saralash, suv va energiyani tejash kabi amaliy harakatlar orqali amalga oshiriladi. O‘zbekistonda
2024-yilda chiqindilarni qayta ishlash punktlari soni 300 taga yetdi, bu esa 200 ming tonna
chiqindini qayta ishlatish imkonini berdi. Mahalliy jamoalar tomonidan daraxt ekish va
chiqindilarni qayta ishlash loyihalari aholining ijtimoiy mas'uliyatini oshirishga xizmat qilmoqda.
Korxonalar mas'uliyati korporativ ijtimoiy mas'uliyat dasturlari orqali namoyon bo‘ladi. Masalan,
O‘zbekistonda 50 dan ortiq yirik korxona yashil texnologiyalarni joriy etib, yillik energiya sarfini
15 foizga kamaytirdi. Davlat esa qonuniy me’yorlar orqali ijtimoiy mas'uliyatni qo‘llab-
quvvatlaydi. 2023-yilda plastik chiqindilarni kamaytirish bo‘yicha qabul qilingan qonun natijasida
plastik qadoqlash iste’moli 20 foizga qisqardi, bu esa ekologik muhitni yaxshilashga yordam berdi.
Yashil iqtisodiyotni rivojlantirish va ijtimoiy mas'uliyatni kuchaytirish uchun amaliy
choralar ko‘rish zarur. Ta’lim dasturlarini kengaytirish orqali ekologik ta’limni majburiy fan sifatida
joriy etish tavsiya etiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda yashil iqtisodiyotga oid qisqa videolar va
infografikalarni tarqatish aholining qiziqishini oshiradi. Mahalliy tashabbuslarni moliyalashtirish,
masalan, chiqindilarni qayta ishlash va daraxt ekish loyihalari jamoalarni faol ishtirok etishga
undaydi. Qonuniy bazani mustahkamlash orqali ekologik toza ishlab chiqarish va iste’molga
yo‘naltirilgan me’yorlar joriy etilishi lozim. Masalan, 2025-yilga qadar O‘zbekistonda chiqindilarni
qayta ishlash darajasini 50 foizga yetkazish rejalashtirilgan.
Yashil iqtisodiyotning nazariy asoslarini aholi o‘zlashtirishi va ijtimoiy mas'uliyatni
kuchaytirishi barqaror rivojlanishning asosiy omilidir. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlarda
yashil iqtisodiyotni joriy etish ekologik muammolarni hal qilish bilan birga iqtisodiy rivojlanish va
ijtimoiy farovonlikni ta’minlaydi. Ta’lim, targ‘ibot va davlat siyosati orqali aholining faol ishtiroki
barqaror kelajak sari muhim qadam bo‘ladi.
REFERENCES
1.
Bobojonova, M. J. (2025). GREEN ECONOMY AND ITS DEVELOPMENT
STATUS.
SHOKH LIBRARY
.
2.
Bobojonova, M. J., & Naimova, N. A. (2024). AHOLINING O‟ ZINI OZI BANDLIGINI
TA‟ MINLASHDA AUTSORSING YANGI SHAKLINI.
3.
Jumayeva, Z. B., & Bobojonova, M. J. (2024). BARQAROR RIVOJLANISHGA O „TISH
SHAROITIDA ISHLAB CHIQARISHNI BOSHQARISH VA TASHKIL.
4.
Bobojonova, M. (2025). PRICE LEVELS IN THE GREEN ECONOMY AND THEIR
APPLICATION.
Journal of Applied Science and Social Science
,
1
(1), 109-117.
5.
Bobojonova, M. J. (2025). PANDEMIYADAN KEYINGI DAVRDA TURIZMNI
BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLI YO ‘LLARI.
ANALYSIS OF
MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(4), 284-291.
Iyun, 2025-Yil
523
6.
Bobojonova, M. J. (2025). TABIIY RESURS SAMARADORLIGIDAN FOYDALANISH
HOLATI VA TAHLILI.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR
SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(4), 281-287.
7.
Bobojonova, M. J. (2025). TABIIY RESURSLAR SALOHIYATI VA UNING IQTISODIY
AHAMIYATI.
MODERN EDUCATIONAL SYSTEM AND INNOVATIVE TEACHING
SOLUTIONS
,
1
(5), 206-213.
8.
Bobojonova, M. J. (2025). MARKAZIY OSIYODA TABIIY RESURSLARDAN
FOYDALANISH DARAJASI VA UNING HOLATI.
THEORY OF SCIENTIFIC
RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(3), 180-187.
9.
Bobojonova, M. (2025). THE ROLE AND PROMISING DIRECTIONS OF GREEN
BONDS IN FINANCING THE GREEN ECONOMY IN THE GLOBAL FINANCIAL
MARKET.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(2), 1067-1071.
10.
Bobojonova, M. J. (2025). ISHLAB CHIQARISH VA UNING IQTISODIYOTDAGI O
‘RNI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 144-150.
