ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1497
BUXORO AMIRLIGINING ROSSIYA IMPERIYASI TOMONIDAN
MUSTAMLAKAGA AYLANTIRILISHI
Ma'rufjonov Muhammadkarim
Oriental universiteti
Tarix fakulteti 3-kurs bakalavr.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15788653
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Buxoro amirligini mustamlaka qilish bosqichlari koʻrib
chiqilib, Rossiya imperiyasining 19-asr davomida Markaziy Osiyodagi ekspansionistik kun
tartibi, asosiy siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy omillar bilan bir qatorda, bu harakatning hududiy-
siyosiy oqibatlari ham koʻrib chiqiladi. Buxoro amirligining muxtoriyat siyosatini amalga
oshira olmasligi, Rossiyaning iqtisodiy va harbiy tazyiqlari, ichki siyosiy nizolar bu istiloga
turtki bergan unsurlar sifatida baholanadi. Tadqiqot tarixiy yozuvlar, diplomatik yozishmalar va
zamonaviy tarixshunoslikka asoslangan.
Kal
it so‘zlar:
Buxoro amirligi, Rossiya imperiyasi, mustamlakachilik, ekspansiya,
protektorat, tarixiy siyosat, Markaziy Osiyo.
Abstract
. This article examines the stages of the colonization of the Emirate of Bukhara,
examining the expansionist agenda of the Russian Empire in Central Asia during the 19th
century, the main political and socio-economic factors, as well as the territorial and political
consequences of this movement. The inability of the Emirate of Bukhara to implement a policy of
autonomy, economic and military pressure from Russia, and internal political conflicts are
considered as factors that motivated this conquest. The study is based on historical records,
diplomatic correspondence, and modern historiography.
Keywords
: Emirate of Bukhara, Russian Empire, colonialism, expansion, protectorate,
historical politics, Central Asia.
Аннотация
. В статье рассматриваются этапы колонизации Бухарского эмирата,
изучается экспансионистская программа Российской империи в Средней Азии в XIX веке,
основные политические и социально
-
экономические факторы, а также территориальные
и политические последствия этого движения. Неспособность Бухарского эмирата
проводить политику автономии, экономическое и военное давление со стороны России и
внутренние политические конфликты рассматриваются как факторы, мотивировавшие
это завоевание. Исследование основано на исторических записях, дипломатической
переписке и современной историографии.
Ключевые слова:
Бухарский эмират, Российская империя, колониализм, экспансия,
протекторат, историческая политика, Средняя Азия.
Kirish.
1800-
yillarning oʻrtalarida Rossiya imperiyasining Oʻrta Osiyoga nisbatan
siyosati keskinlashdi. Rossiya bu hududdagi mustaqil davlatlarga, ayniqsa, Buxoro amirligiga
iqtisodiy, siyosiy va harbiy bosim o‘tkazdi. Rossiya Buxoro amirligining strategik joylashuvi va
iqtisodiy resurslari tufayli unga qiziqish bildirgan. Natijada Rossiya imperiyasi Buxoro ustidan
ko‘proq hokimiyatga ega bo‘lishni xohladi. Ushbu maqolada Buxoro amirligining Rossiya
imperiyasi tomonidan mustamlaka qilinishining tarixiy jarayonlari, jumladan, siyosiy kuchlar,
mahalliy elita va aholining munosabati xolisona tahlil qilinadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1498
Adabiyotlar tahlili.
G. I. Galkin, A. N. Kuropatkin, V. V. Bartoldning asarlari Buxoro
amirligi tarixi uchun muhim tarixiy manbalardir. Galkinning Buxoro yurishlari haqidagi
xotiralari bizga amirlikning siyosiy tuzumi qanday ishlagani, Rossiya bilan qanday munosabatda
bo‘lganligi haqida juda ko‘p foydali ma’lumotlar beradi. Kuropatkin esa rus armiyasining
jangovar yurishlari va strategiyalari haqida yozgan. Oʻlkashunoslar M.Bekchurin va
A.Azizxoʻjayevlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda Buxoroning ichki siyosati, amirlik
ichidagi islohotlar, Rossiya bosimining taʼsiri oʻrganiladi. T.Toshmatov, S.Rashidov,
B.Qosimovlarning ilmiy ocherk va kitoblari zamonaviy tarixshunoslikda Buxoro-Rossiya
aloqalariga yangicha nuqtai nazarni taqdim etadi. Rossiya imperiyasi 1840
—
1850-yillarda
Buxoro amirligini egallashga kirishdi[1]. F.Romanovskiy Buxoro amirligi Rossiya bilan urushga
tayyorlanayotganligini aytib, Buxoroga qarshi harbiy yurish boshlash uchun imperatordan ruxsat
so‘radi.
Bu Rossiya imperiyasining Buxoroga qarshi kurashining boshlanishi edi[2].
F.Romanovskiy Sirdaryo markazidagi hududlarni egallashga kirishdi. Birinchi jang 1866
yil 8 mayda Erjar qishlog'i yaqinida bo'lib o'tdi. Amir qo‘shinlari qarshi tarafdagidek kuchli
bo‘lmagani uchun mag‘lub bo‘ldi. F.Romanovskiy Buxoro qo‘shinini ta’qib qilishni to‘xtatib,
uning o‘rniga Qo‘qon xonligi bilan Buxoro amirligi o‘rtasida joylashgan va Toshkent, Qo‘qon,
Balx va Buxoroni bog‘lab turgan Xo‘jandga boradi. May oyida Turkiston viloyati harbiy
gubernatori qoʻshinlari Xoʻjand qalʼasiga hujum qilib, uni 20 ta qurol bilan egallab oldilar.
Rossiya imperiyasi 1868-yil 2
—
3-
iyunda Zirabuloq jangida Buxoro amirligini magʻlub
etdi.1868-yil 23-iyunda fon Kaufman Samarqandda amir Muzaffar bilan shartnoma tuzib,
Buxoro amirligini Rossiya imperiyasining protektoratiga aylantirdi. [4] Unda aytilishicha, amir
urush boshlaganlikda aybdor boʻlib, ularning abadiy doʻstligi belgisi sifatida rus qoʻshinlarining
harbiy xarajatlarini qoplash uchun 500.000 rubl toʻlashga vaʼda bergan. Shartnoma Rossiya
imperiyasiga bosib olingan barcha hududlarni, jumladan, Toshkent va Samarqand oʻrtasidagi
Xoʻjand, Oʻratepa, Panjikent, Jizzax, Samarqand va Kattaqoʻrgʻon shaharlarini nazorat qilish
huquqini berdi. Amir Turkistonning hali ham o‘z tasarrufida bo‘lgan qismlarini boshqarish
uchun Turkiston general-gubernatori aytganini qilishi kerak edi. Buxoro podshohi siyosiy qaram
bo‘lganligi uchun tarixchilar uni “vassal” ham deb
atashadi. U rus ishbilarmonlariga amirlikda
erkin savdo qilish imkonini yaratishga va ularning xavfsizligini ta’minlashga va’da berdi.
Rossiya savdogarlari savdo byurolarini tashkil qilishlari mumkin edi va tovarlarga soliq butun
summaning 2,5% miqdorida belgilandi. Ular amirlik orqali boshqa xalqlarga ham bemalol
sayohat qilishlari mumkin edi. 1873-yil 28-sentabrda Buxoro hukmdori amir Muzaffar Buxoro
amirligi va Rossiya imperiyasi oʻrtasida “doʻstlik” shartnomasini imzoladi. Rossiya imperiyasi
bu shartnomani taklif qildi. Paktda P.Lessar Buxoro amirligining birinchi vakili boʻlishi aytilgan
edi. Rossiya imperiyasining Buxoro amirligidagi vakilini Buxoroning norasmiy gubernatori
sifatida ko‘rish mumkin. U Buxorodan 15 chaqirim uzoqda joylashgan Kogonda yashagan.
Amirlik bu vakilning ruxsatisiz mamlakat ichida va tashqarisida hech qanday siyosiy
mu
ammolarni hal qila olmas edi. “Doʻstlik” shartnomasining 14
-
moddasida “Buxoro hukumati
Rossiya hukumatidan ruxsat olmagan, kim boʻlishidan qatʼi nazar, hech kimni qabul qilmaydi”,
deyilgan.
Metodologiya.
Ushbu tadqiqot tarixiy-qiyosiy tahlil, hujjatli tahlil va kontent tahlili
metodologiyalaridan foydalanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1499
Asosiy materiallar 19-asr rus diplomatik maktublari, harbiy yurishlar haqidagi yozuvlar,
Buxoro amirligining rasmiy farmonlari va zamonaviy tarixiy tadqiqotlar edi. Qiyosiy tahlil
Rossiyaning boshqa
Oʻrta Osiyo xonliklariga nisbatan tutgan munosabati bilan Buxoro
amirligiga munosabati oʻrtasidagi oʻxshashlik va qarama
-qarshiliklarni yoritib berdi. 18-asrning
oʻrtalariga kelib Rossiya imperiyasining Oʻrta Osiyoga kengayish rejasi Buxoro amirligiga
tayangan edi. Buxoro amirligi ham Rossiya, ham inglizlar uchun asosiy hudud edi. Rossiya
Buxoro amirligini oʻz imperiyasiga qoʻshib, janubiy chegaralarini xavfsizroq qilmoqchi edi. Bu
ham Rossiyani Hindistonga yaqinlashtiradi. Bir necha bor Buxoro amirligi va Buyuk Britaniya
bir-
biriga josus va elchixonalar yuborgan. Rossiya Sirdaryo ko‘rfazini egallab olgandan so‘ng,
inglizlar Buxoroni yaxshi his qilishdi. Ruslar Toshkentni egallab olishganda inglizlar xavotirda
edi. U Buxoroga birin-ketin elchilar yubora boshlaydi va amir Muzaffardan ruslarga qarshi jang
qilishni so‘radi. Buxoro amirligi Rossiya uchun muhim edi, chunki u Yevropada yaxshi
sotilmaydigan rus tovarlarini sotish uchun joy kerak edi. Markaziy Osiyo davlatlarini
egallashdan asosiy maqsad resurslar va bozorlarni olish edi, bu iqtisodiy maqsaddir. Ruslar
inglizlarning qilmishidan xavotirga tushib, amirlikka qarshi yurishga tayyorlana boshladilar.
Ular buni imperiyaning janubiy chegaralarini himoya qilish uchun qilishganini aytishdi.
O‘shanda Toshkentda bo‘lgan Chernyaev o‘zining kichik qo‘shini bilan yurishga qo‘rqib
ketgan edi.
Rossiya nashri uning ayg‘oqchilarini Buxoroga yevropaliklarning rejalarini barbod
qiladigan va Rossiyadagi amirga yordam beradigan g‘oyalar bilan jo‘natganini yozadi. Biroq
o‘zini islom dini va turklarning Rossiyadan ozod bo‘lgan himoyachisi deb hisoblagan amir
Muzaffariddin elchilarning gapini eshitishni istamay, ularni qamoqqa tashlashni buyuradi.
Chernyaev bu xabarni eshitib, Sirdaryodan o'tishga qaror qildi. 19-asrda Rossiya
imperiyasi janubga kengayish siyosatini kuchaytirdi. Rossiyaning savdo va harbiy manfaatlari
Oʻrta Osiyoda, ayniqsa, Buxoro amirligida juda muhim edi. Buxoro amirligi o‘sha davrda o‘z
siyosati, iqtisodi va urushi bilan qiynalayotgan edi. Xullas, amirlik Rossiya imperiyasining
bosimiga qiynaldi. 1860 yildan boshlab Rossiya imperiyasi Turkistonga nisbatan tajovuzkorona
harakat qila boshladi. 1868-
yilda rus qoʻshini Buxoro tuprogʻiga kirib, Zarafshon vodiysidagi
katta shaharni egallab oldi. Buxoro amiri Muzaffar Rossiya bilan gaplashishga majbur bo‘ldi.
Oʻsha yili tuzilgan sulh bitimi Buxoro amirligini Rossiya nazoratidagi tuzilmaga
aylantirdi. Bu amirlik hali ham ichki siyosati bo'yicha o'z qarorlarini qabul qilishi mumkinligini
anglatardi, lekin Rossiya tashqi siyosati uchun javobgar edi. Rossiya Buxoro amirligi ustidan
oʻzining iqtisodiy va harbiy hukmronligini kuchaytirdi, asosiy eʼtiborni temir yoʻllar qurish va
savdo yoʻllarini “rivojlantirish”ga qaratdi. Shu tufayli Buxoro amirl
igi iqtisodiyoti Rossiyaga
qaram bo‘lib qoldi. 1865
-
yilda Qo‘qon xonligi tarkibiga kirgan Toshkentni ruslar egallab
oldilar.
Buxoro amiri Toshkentni qaytarib olish uchun yo‘lidan qaytishga majbur bo‘ldi.
U
Toshkentning ruslar qo‘lida qolishini istamasdi.
Yuqoridagi voqeadan so‘ng Chernyaev 1866 yil 30 yanvarda 14 ta piyoda otryadi, 6 ta
kazak guruhi va 16 ta quroli bilan Sirdaryodan o‘tib, Buxoroga yo‘l oldi. U Samarqanddan 25
kilometr uzoqlikdagi cho'lda adashib, orqaga qaytishga majbur bo'ldi. Amir Muzaffar ruslarga
Toshkentni tark etishni buyurdi. “Yo‘q” degan javob oldi, lekin shunga qaramay, o‘sha yilning
may oyida 40 minglik qo‘shin bilan Sirdaryo bo‘yiga keldi. Erjar darasida mushtlashuv bo‘ldi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1500
Rus artilleriyasi Buxoro qoʻshini uchun juda kuchli edi, shuning uchun ular
toʻqnashuvdan qochishga majbur boʻldilar. Ruslar va buxoro qoʻshini birinchi marta bu jangda
qatnashdilar. Bu g'alabadan keyin ruslar to'g'ridan-to'g'ri Samarqand va Buxoroga borishlari
mumkin edi. Chernyaev kutishga majbur bo'ldi, chunki u bu qarshilikka olib kelishini bilar edi
va bunga kuchi yetmasdi. Xo'jand 21-mayda olingan.U hali ham ruslarni dushman deb o'ylagan.
Keyingi katta jang 1866-yil 2-
oktabrda O‘ratepa qal’asini egallashda bo‘ldi. Shu kuni,
18-oktabrda Jizzax ham olindi. Shaharni himoya qilishda yordam bergan buxorolik 11 ming
kishidan 6 ming nafari halok bo‘ldi. Rossiyaliklar orasida 98 kishi vafot etgan. Ruslar o'lja
sifatida 11 ta bayroq va 43 ta to'pni olib ketishdi. Ular Sirdaryodagi muhim shaharlarni egallab,
Samarqandga yo‘l ochdi. 1868 yil bahorida Kaufman Buxoro amiriga tinchlik shartnomasini
beradi. Amir esa bu taklifni rad etib, ruslarga qarshi urush boshlaydi. U katta qoʻshin olishda
yordam soʻrab Xiva, Qoʻqon, Qashgʻar, Afgʻoniston, Usmoniylar, hatto inglizlarga ham
xabarchilar yubordi. Samarqandga yaqinlashayotgan qo‘shin tarkibida 60 ming kishi bor edi.
Buxoro bo'linmalari ham Jizzax yaqinida birlashtirildi. Buxoro qoʻshini Uhum yaqinida
mayor Grippenburg diviziyasiga hujum qildi, ammo kat
ta yoʻqotishlar bilan qochishga majbur
boʻldi. 1868 yil may oyida Buxoro amiri va Kaufman qoʻshinlari Choʻponota tepaligida jang
qildilar.Bu toʻqnashuvda Buxoro amiri chekinishga majbur boʻldi. 2
-may kuni rus askarlari
Samarqandga kirib keldi.12-mayda Abramov diviziyasi Urgutni egallab oldi.18-mayda
Kattaqoʻrgʻonga kiraverishda Golovchev qoʻshinlari jang qildi. Abramov 27
-may kuni
Qoʻratepa yaqinida Hojibeyning 15 minglik qoʻshinini magʻlub etdi. Ikki kundan soʻng
Kattaqoʻrgʻon shahrini egalladi. 1 iyunda Buxoro amirining 30 minglik qoʻshini Zirabuloq
tepaligida qarorgoh tuzdi. Ularga qarshi 2000 rus piyoda va otliq askarlari jang qilardi. Jang 2
iyun kuni boshlangan. Birinchi bo‘lib ruslar zarba berishgan. Rus askarlari hujum qilganda
ularning ustiga snaryadlar tushib, buxoroliklarga katta zarar yetkazgan. Buxoroliklar rus
qurollariga dosh berolmay, chekinishga majbur bo‘ldilar. Ulardan keyin kazak bo'linmalari
kelib, ularni o'ldirishga kirishdilar. Buxoro qoʻshini esa qayta toʻplanib, yana hujumga oʻtdi,
ammo hujum yaxshi rejalashtirilmagan edi. 280 rus otryadi kesildi, ammo qo'shimcha kuchlar
keldi va hujum to'xtatildi. Bu jangda qatnashgan rassom N.N.Karazin qilichini sindirdi. Ammo
keyinroq Kaufman jangda jasorat ko‘rsatgani uchun “Jasorat uchun” Avliyo Georgiy lentasini
oldi. Amir askarlarini rus artilleriyasining tinimsiz otishmasi bosib ketdi. Amir 200 nafar fidoyi
xizmatkori va 1000 kishilik qo‘shin bilan Buxoroga chekinishi kerak edi. Bu vaqtda
samarqandliklar ruslarga qarshi kurashga shaylanardi. Saxrisabz va Kitob bek Bobobek 40
minglik qoʻshin bilan Samarqandni qamal qildi. Bu xabarni eshitgan Kaufman Samarqanddan
voz kechishni istamadi, shuning uchun Samarqandga qaytishga majbur bo‘ldi. Samarqanddagi
qoʻzgʻolon bostirilib, shahar jazo sifatida yoqib yuborildi.
Buxoro va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi. Amir Muzaffarning Zirabuloqdagi
mag‘lubiyatdan so‘ng og‘ir sharoitlarda ruslar bilan tinchlik shartnomasini imzolashdan boshqa
iloji yo‘q edi. 1868 yil 28 iyunda bu pakt imzolandi. Turkiston general
-gubernatori Konstantin
fon Kaufman va Buxoro elchisi Musabek shartnomani imzoladilar. Bu pakt Jizzax, Oʻratepa va
Xoʻjand shaharlarini Rossiya imperiyasi tarkibiga kiritdi. Shu vaqtdan boshlab bu shaharlar rus
shaharlari sifatida boshqarila boshlandi. Amir ehson sifatida 125 000 oltin tanga (500 000 rubl)
berishga va’da berdi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1501
Rus savdogarlari ham amirlikda erkin savdo qilish va musulmon savdogarlari bilan bir xil
savdo bojlarini to'lash huquqiga ega bo'ldilar. Rossiya tovarlari uchun 2,5% soliq bor edi.
Rossiya fuqarolari amirlik chegaralarida bemalol harakat qilishlari va'da qilingan edi.
Rossiya qisqa vaqt ichida Samarqand va Kattaqo‘rg‘on shaharlarini o‘z qo‘liga oldi. Ammo
Aleksandr II bu shartnomani imzolamadi. 1873-yilda Kaufman va amir Muzaffariddin
Toshkentda Shahrisabz shartnomasini imzoladilar, bu esa Buxoroni Rossiyaning rasmiy
protektoratiga aylantirdi.
Buxoro amirligi real hayotda 1868 yildan boshlab Rossiya protektorati edi. Shartnomada
Samarqand va Kattaqo‘rg‘on shaharlari endi Rossiya imperiyasining “ajralmas” qismlari
hisoblanishi ham aytilgan edi. M Mustamlakachilik tufayli sodir bo'lgan voqea: Rossiyaning
Buxoro amirligiga ta'siri yaxshi va yomon ta'sir ko'rsatdi: Rossiya Buxoro viloyatida temir yo'l
va savdo yo'llari kabi yangi infratuzilmani qurish ustida ishladi. Bu infratuzilmalar
iqtisodiyotning biroz o'sishiga yordam berdi, ammo islohotlarning asosiy sababi Rossiyaning
geosiyosiy maqsadlariga yordam berish edi. Buxoro xom ashyo manbai va rus mollarini sotish
joyi sifatida ekspluatatsiya qilindi, mahalliy sanoat tarmoqlari esa orqada qoldi. Madaniy va
ijtimoiy ta'sirlar: Rossiya madaniy va ma'rifiy tizimni o'rnatish orqali mahalliy xalqlar orasida
zamonaviy bilimlarni tarqatishga yordam berdi. Yangi maktablar va texnikumlar ochildi, bu
jamiyatning o'qimishli qismlari uchun yaxshi edi. Bundan tashqari, bu hududda Islomning
madaniyati, urf-odatlari va ta'siriga katta zarar etkazdi. Rossiyaning madaniy siyosati ko'plab
an'analarni xavf ostiga qo'ydi. Siyosiy qaramlik: Buxoro amirligi siyosatda oʻz mustaqilligini
yoʻqotishga juda yaqin edi. Amir ichki siyosatda biroz erkinlikka ega edi, lekin uning barcha
tashqi siyosati va harbiy ishlarini Rossiya nazorat qildi. Natijada amirlik Rossiyaga tayanib
qoldi.
Natijalar.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Rossiya imperiyasi dastlab Buxoro
amirligi bilan iqtisodiy aloqalarni kuchaytirish va diplomatik yo‘llar orqali siyosiy ta’sir
o‘tkazishni maqsad qilgan. Keyinchalik u qurolli bosqin orqali Buxoroni amalda mustamlakaga
aylantira oldi. Buxoro amirligi oʻz mustaqilligini rasman saqlab qolgan boʻlsa ham, Rossiyaning
protektorati edi. Amirlik ichki siyosat bo‘yicha o‘zi qaror qabul qilishda erkin edi, lekin tashqi
ishlarda Rossiyaning yo‘l
-
yo‘riqlariga amal qilishi kerak edi. Rossiyaning iqtisodiy
manfaatlariga Buxorodagi savdo yoʻllari, bojxona tizimi va konlarni oʻz nazoratiga olish ham
kiradi.
Muhokama.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, Buxoro amirligining Rossiyaga bo'ysunishi
bir zumda emas, asta-sekin sodir bo'lgan. Bosqichlar: iqtisodiy ta'sir, diplomatik bosim, harbiy
aralashuv va siyosiy rahbarlik. Buxoro amirining Rossiya bilan hamkorlik qilishga tayyorligi,
hukumatning kuchsizligi bu jarayonni tezlashtirdi. U yerda istiqomat qilgan aholining aksariyati
esa rus mustamlakachiligini yoqlamagan va unga qarshi ko‘p jihatdan kurashgan. Ammo
Rossiya ustunlikka ega edi, chunki u yaxshi qurol va qo'shinlarga ega edi. Rossiya imperiyasi
oʻzini “tsivilizatsiya qiluvchi kuch” sifatida koʻrsatishga harakat qildi, lekin aslida u Buxoroning
siyosiy va iqtisodiy erkinligini tortib oldi. Mahalliy elita esa bu siyosatga ancha moslashuvchan
munosabatda bo'lib, amirlikda o'z hokimiyatini saqlab qolishga harakat qildi.
Xulosa.
Rossiya imperiyasining Buxoro amirligini mustamlaka qilishi murakkab va ko‘p
qirrali tarixiy voqea edi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1502
Bu Rossiyaning harbiy jihatdan kuchli, Buxoroga diplomatik bosim oʻtkazganligi va
iqtisodiy manfaatlarga ega boʻlganligi sababli sodir boʻldi, Buxoro esa zaif siyosiy aloqalarga
ega edi. Mustamlakachilik amirlik suverenitetini yo‘qotdi, lekin u o‘zining rasmiy mustaqilligini
saqlab qoldi. Ushbu tadqiqot Rossiya-Buxoro aloqalari tarixini o'rganish uchun muhim manba
hisoblanadi. Kelajakda ushbu mavzuni ijtimoiy-madaniy va iqtisodiy nuqtai nazardan har
tomonlama tadqiq etish zarur.
REFERENCES
1.
Galkin G. I. Vospominaniya o Buxarskoy ekspeditsii. Moskva: Gosizdat, 1895.
–
67-bet.
2.
Kuropatkin A. N. Russkaya voennaya ekspansiya v Sredney Azii. Sankt-Peterburg, 1899.
–
142-bet.
3.
Barthold V. V. Turkestan v epoxu mongolskogo nashestviya. Moskva, 1900.
–
95-bet.
4.
Bekchurin M. Buxoro tarixidan lavhalar. Toshkent: Fan, 1996.
–
58-bet.
5.
Azizxo‘jayev A. Buxoro amirligi Rossiya ta’sirida. Toshkent: O‘zbekiston, 2001. –
79-
bet.
6.
Toshmatov T. Markaziy Osiyo tarixida Rossiya siyosati. Toshkent: Ilm Ziyo, 2010.
–
102-bet.
7.
Qosimov B. Mustamlakachilik siyosatining oqibatlari. Toshkent: Sharq, 2022.
–
88-bet.
8.
Rashidov S. O‘zbekiston va Rossiya tarixiy aloqalari.
Samarqand: Nodir, 2023.
–
63-bet.
